Презентация "Қазақтың ұлттық музыкалық аспаптары"

#1 слайд
Қазақтың ұлттық музыкалық аспаптары Ашық сабақ

1 слайд

#2 слайд
Қазақтың ұлттық музыкалық аспаптары • Мақсаты: • 1.Оқушыларға халқымыздың ұлттық аспаптары жайлы түсінік беру. • 2.Өнерге қызығушылығын арттыру. • 3.Қоғам мүшелерін жоғары деңгейдегі адамгершілік, интелектуалдық мәдени дамуына қол жеткізу.

2 слайд

#3 слайд
Қолданылатын қанатты сөздер: • “ Өнерлі өрге жүзеді”, “Өнерліге ор жоқ”, • “ Өнерлінің өрісі кең”. • Қолданылатын көрнекіліктер: • Қазақ ұлттық аспаптарынан құралған бұрыш, буклеттер, үнтаспа, домбыра.

3 слайд

#4 слайд
Сабақтың түрі: панорамалық сабақ • • Сабақтың барысы: • 1.Ұйымдастыру • 2.Үй тапсырмасын пысықтау. а/ Қожеке Назарұлы қай жердің өнерлі өрені, қандай өнерімен елге танымал болған ?

4 слайд

#5 слайд
ә/ Қожекеннің қандай күйлерін білесіңдер,Қазақстанның қай жерлерінде орындалып жүр ? • б/ Қожекең Назарұлы кімдердің қолдарынан қаза тапқан, не себептен ? • 3. “Ахау, керім” әнің хормен орындау.

5 слайд

#6 слайд
Жаңа тақырып: • жаңа тақырыпты бастай тұра мен сіздерге сабаққа эпиграф ретінде Қ.Мырзалиевтың өлеңін оқып кеткім келеді: • Екі ішектің бірі қатты, • Бірін сәл-сәл кем бұра. • Қазақ-нағыз қазақ емес, • Нағыз қазақ-домбыра.

6 слайд

#7 слайд
• Ертеде бір аңшы жігіт болыпты,-деп айтылады “Қос ішек” күйінің аңызында. – Сол аңшы жігіт биік таудың қиясын, қалың қарағайдың арасын тұрақ еткен бұғы-маралды аулап, кәсіп етсе керек. Бірде жолы болып, биік таудың қиясынан теңбіл марал атып аладыда, маралды етекке түсіру үшін ішек қарынын ақтарып алып тастайды.

7 слайд

#8 слайд
• Арада айлар өткенше аңшы жігіт аң аулауға ұрымтал жер еді деп баяғы теңбіл марал атқан жерге соғады, құлағына ызындаған дыбыс естіледі. Өткенде атқан маралдың ішегін қарға- құзғын іліп ұшқан болу керек, қарағайдың бұтағына қос тін болып қалғанын кореді.Ызындаған үні жанға жайлы дыбыс шығарады.

8 слайд

#9 слайд
• Сол жерде аңшы жігіт: “Мына қос ішекке тіл бітейін деп тұр екен, бір амал жасайын”-деп, ішекті үйге алып келеді де, бір аспап жасап соған қос ішекті тағады.Шынында қос ішекке тіл біткен екен. Бұл үн аңшы жігіттің ғана жанын жадыратып қоймайды, тыңдаған жанның бәрін ұйытады. Осылайша домбыра көптің сүйіп тыңдайтын аспабына айналады .

9 слайд

#10 слайд
Домбыра • Домбыра-қазақ халқының арасына өте ерте және кең тараған, ғасырлар сырын сақтаған қос ішекті шертіп ойнайтын музыкалық аспатың бірі. Өзіне тән ерекшелігі бар, ішекті, шерпелі аспатар тобына жатады. Домбыра әр түрлі үлгіде тұтас ағаштан ойылып, немесе құрап жасалады. Моынына он тоғыздан жиырма екі санына дейін пернелер байланады. Арнайы құлақ күйге келтіріледі. • Домбыраның екі ішектісінен басқа да үш ішекті, қос жақты, кең жақты, қуыс мойын шіңкілдек деп аталатын түрлері де бар. • Дауысы майда, қоңыр, құлаққа жағымды.

10 слайд

#11 слайд
Қыл қобыз • Қыл қобыз-ерте заманнан келе жатқан қазақ халқының екі ішекті ысқышпен ойналатын аспабының бірі. Өзіндік жасырын сыры мол, адамның еркіне көне қоймайтын, күрделі аспап. Ішегі жылқының қылынан жасалады. Қобыз аспабының екі ішектісімен бірге, үш, төрт ішектілері және “нар қобыз”, “жез қобыз” деп аталатын түрлері де бар.

11 слайд

#12 слайд
• Қобыздың ағаштан шауып немесе құрап жасайды. Беті жартылай терімен қапталады. Ол дыбыстың жаңғырып шығуы үшін керек. Ерте заманда қобызды тек бақсы балгерлер ғана ұстаған. Халық аңызында қобыздың пайда болуы Қорқыт ата есімімен тығыз байланысты екені де айтылады.

12 слайд

#13 слайд
Шаң қобыз • Шаң қобыз – бітімі бөлек, ойналуы ерекше қазақ халқының көне музыкалық аспабы. Үні құлаққа жағымды, адам даусына жақын. Аспапта ойнау ерін мен тістің арасындағы қуысқа тікелей байланысты. Ойнау кезінде орындаушы оң қолымен тілшенің ұшын шалып отырып, шапшаңдата дыбыстайды. Дыбысы тілшні қозғалысқа келтіргенде шығады.Аспата жеке ән-күй орындалып қана қоймай, басқа да көне музыка аспаптарымен бірге халық әуендерін сүйемелдеуге болады. Шаң қобыз аспабының құрылысы қарапайым, жұқа тақтайшадан жасалады.

13 слайд

#14 слайд
Сыбызғы. • Сыбызғы-үрмелі көне муз.аспап. Ол құрайдан, ағаштан, кейде жезден жасалады. Ұз.60-65см немесе 70-80см болады,3-4 ойықты. С-ғы негізінен, бақташылар арасында кең тараған. Тектес аспаптар басқа да ұлттарда да/өзбек, тәжік, татар, башқұрт, т.б./ бар. Бұл аспаптар алғаш рет 1934ж. Халық аспаптар оркестірінде пайдаланылады. Қазір оның жетілдірілген түрі фолькл.-этнограф. Ансамбльдер мен оркестрлерде қолданылады .

14 слайд

#15 слайд
Шертер • Шертер-қазақтың көне муз.аспабы. • Шертер ойнау тәсіліне байланысты шеттер деп аталған. Ол екі немесе үш ішекті болып келеді. Дыбыс күші қапталған терінің жұқа- қалыңдығына, ішегінің жуан-жіңішкелігіне байланысты. Пернесі болмайды ішегіне ызған жылқы қылы тағылады. Ойнау тәсілі домбыраға жақын болғанымен, жасалу жағынан қылқобызға ұқсайды .

15 слайд

#16 слайд
Аса таяқ • Аса таяқ-сілку арқылы үн шығаратын көне муз.аспап. Ұзындығы 110-130см. Тұтас ағаштан арнайы қалыпта жасалады. Басы күрек темір сақиналардан сылдырмақтар тағылып, өрнектермен әшекейленеді. Аса таяқ өзіндік үнімен ерекшеленеді. Асапты ырғап, шайқап ойнайды. Аса таяқ аспабын ертеде көбінесе бақсылар қолданған. Қазіргі кезде көне үлгілері қайта жасалып, ұрмалы муз. аспаптар тобына қосылды .

16 слайд

#17 слайд
Жетіген. • Жетіген-қазақ халқының көне ерте заманнан келе жатқан жеті ішекті шерпелі музыка аспабы. Аспап ағаштан құрастырылып жасалады. Құрылысы өте қарапайым. Ж-н аспабы талай жүздеген жылдар өтседе, баяғы қарапайым күйінде. Жетілдірілген түрінде 13 ішек байланып арнайы тиектер қойылады. Аспаптың үні өте нәзік, құлаққа жағымды. Ел арасында аспатың шығуы жайында көптеген аңыздар айтылады. Сол бір аңыздың бірінде: көне заманда өмір сүрген бір қарияның жеті баласынан айрылған туындаған әуен-деседі. Бізге “жетіген” деген атау осылай жеткен. Қазіргі кезде ж-н аспабы көптеген ансамбльдерде ойналып,кеңінен насихатталып келеді.

17 слайд

#18 слайд
Қоңырау. • Қоңырау-қазақ халқының ертеден келе жатқан сылдырмақты муз. аспабының бірі. Қоңырау дыбысы сыңғырлап шығатын металдардан әр түрлі көлемде жасалады. Сырт көрінісі шар тәріздес, іші қуыс, ортасында тілшесі бар. Аспаптың жеті муз. Дыбыс қатары бар. Далада бос жайылып жүрген малдың мойнына қоңырау таққан, өйткені қасқыр металдан шыққан дыбыстан қатты қорқады. Қоңырауды сол сияқты мектепте де қолданады. Бұл аспап арнайы кішкене балғашамен ұру арқылы дыбысталады.

18 слайд

#19 слайд
5.Семантикалық кесте • Аспаптар түрлері Үрмелі Шертпе Ысқышпен Сілтемелі Домбыра Қобыз Аса таяқ Шаңқобыз Сыбызғы Жетіген Қоңырау Шертер

19 слайд

#20 слайд
6.Оқушылардың орындауында күйлер.

20 слайд

#21 слайд
Үй тапсырмасы: • “ Қазақтың ұлттық музыкалық • аспаптары” туралы реферат жазып келу.

21 слайд