Презентация тақырыбы: "Орташа шамалар туралы түсінік"

#1 слайд
№№ 13 тақырып: 13 тақырып: «« Орташа шамалар Орташа шамалар туралы түсініктуралы түсінік »» №№ 13 тақырып: 13 тақырып: «« Орташа шамалар Орташа шамалар туралы түсініктуралы түсінік »»

1 слайд

#2 слайд
Жоспар Жоспар • Орташа шаманың мәні мен принциптері • Орташа шаманың әлеуметтік- экономикалық мағынасы

2 слайд

#3 слайд
• Орташа шаманың мәні мен маңызы және қолданылуы Орташа шаманың мәні мен маңызы және қолданылуы шарттары. шарттары.  Статистикалық бақылаудың нәтижесінде жиналған Статистикалық бақылаудың нәтижесінде жиналған мәліметтерді дұрыс өңдеп, жинақтаудың әлеуметтік – мәліметтерді дұрыс өңдеп, жинақтаудың әлеуметтік – экономикалық және статистикалық тәжірибеде экономикалық және статистикалық тәжірибеде атқаратын рөлі өте жоғары. Бірақ, бұл көрсеткіштер атқаратын рөлі өте жоғары. Бірақ, бұл көрсеткіштер зерттеп отырған қоғамдық құбылыстар мен процестерге зерттеп отырған қоғамдық құбылыстар мен процестерге талдау жасауға, жиынтық бірліктерін қорытындылауға талдау жасауға, жиынтық бірліктерін қорытындылауға жеткіліксіз. Кейбір жағдайда осы көрсеткіштер жеткіліксіз. Кейбір жағдайда осы көрсеткіштер жиынтығының даму, өзгерту ззаңдылығын зерттеу және жиынтығының даму, өзгерту ззаңдылығын зерттеу және сол сандық мәндер жиынтығын дұрыс дәлдікпен көрсету сол сандық мәндер жиынтығын дұрыс дәлдікпен көрсету үшін және берілген бірліктерді толық қамту үшін бәріне үшін және берілген бірліктерді толық қамту үшін бәріне ортақ негізгі көрсеткіштер жүйесі керек болады. Мұндай ортақ негізгі көрсеткіштер жүйесі керек болады. Мұндай көрсеткіштер орташа шама әдісі арқылы алынады және көрсеткіштер орташа шама әдісі арқылы алынады және оны, қорытындылаушы көрсеткіш деп атайдыоны, қорытындылаушы көрсеткіш деп атайды

3 слайд

#4 слайд
Орташа шамалар дегеніміз Орташа шамалар дегеніміз біртектес жиынтықты белгілі бір біртектес жиынтықты белгілі бір жағдайда және уақытта өзіне тән жағдайда және уақытта өзіне тән белгілері бойынша жинақтап белгілері бойынша жинақтап көрсететін орташа сан мөлшері, яғни көрсететін орташа сан мөлшері, яғни біртектес жиынтық бірліктерінің орта біртектес жиынтық бірліктерінің орта есеппен алынатын белгісінің барлықесеппен алынатын белгісінің барлық бірліктерге жатқызылатын сандық бірліктерге жатқызылатын сандық шамасы.шамасы.

4 слайд

#5 слайд
• Мысалы, бір институтта оқитын студенттердің стипендияларының мөлшерін алатын болсақ, онда орташа шама әдісін қолданудың ешқандай да қажеттілігі болмайды. Себебі, сол жоғары оқу орындағы стипендияның мөлшері барлық студенттер үшін бірдей, тек қана өте жақсы оқитын студе ттердікі ғана өзгеше болады. Ал егер жұмысшылардың орташа айлық еңбекақыларын қарастыратын болсақ, онда олардың арасында түрлі себептеріне қарай жалақы мөлшері әркімде әрқилы болып келеді. Мұндай жағдайда барлық жұмысшыларға тәне сандық көрсеткішті есептеу үшін орташа шама әдісі қолданылады. 

5 слайд

#6 слайд
• Орташа шаманы есептегенде және қолданғанда Орташа шаманы есептегенде және қолданғанда келесідей принциптер орындалуы керек:келесідей принциптер орындалуы керек: • зерттеп отырған құбылыстың, процестің жиынтық бірліктері біртекті болуы шарт; • орташа шаманы есептегенде оның жеке-дара өзгермелі сандық және сапалық көрсеткіштері толықтай жойылады, негізгі белгінің әрбір бөлікке тән шамасы шығады; • орташа шама статистикалық бақылау нәтижесінде жиналған мәліметтер арқылы есептелінеді, бақылау көрсеткіштері көп болса, орташа шама соғұрлым көп шығады; • зерттеп отырған құбылыстардың, процестердің жеке бөліктерінің арасында ауытқу болғанда орташа шама қолданылады.

6 слайд

#7 слайд
Орташа шама біртектес жиынтық үшін Орташа шама біртектес жиынтық үшін есептеледі. Егер жиынтық әртекті есептеледі. Егер жиынтық әртекті болса, ол жиынтықты ең алдымен болса, ол жиынтықты ең алдымен бірнеше біртекті топтарға бөледі. бірнеше біртекті топтарға бөледі. Содан кейін әр топтың орташасын Содан кейін әр топтың орташасын есептейді. Орташа шаманың есептейді. Орташа шаманың қолданылуы құбылыстардың қолданылуы құбылыстардың әлеуметтік-экономикалық әлеуметтік-экономикалық мағыналарына байланысты болады.  мағыналарына байланысты болады. 

7 слайд

#8 слайд
Бір жұмысшының Жалақы қоры орташа айлық = -------------- -------------- ; жалақысы, тг. Жұмысшылар саны

8 слайд

#9 слайд
2) Өнімнің Өнім өндіруге жұмсалған жалпы орташа шығын өзіндік құны,тг = --------------------- ---------------------------- ; Өндірілген өнім көлемі

9 слайд

#10 слайд
3) Бір дана өнімге Барлық шығарылған өнімге жұмсалған жалпы уақыт,сағ жұмсалған орташа = ------------------------------------- ------------------- -- ; уақыт шығыны,сағ. Шығарылған өнімнің саны, да на

10 слайд

#11 слайд
4) Бір гектардан            Жалпы түсім, ц алынған орташа = ------------------------        шығымдылық, га/ц       Жер көлемі, га

11 слайд

#12 слайд
•   ТЕКСЕРУГЕ АРНАЛҒАН СҰРАҚТАР. • 1.Статистикалық орташа шамалар дегеніміз не ? • 2.Орташа шамалардың принциптері ? • 3. Бір жұмысшының   айлық жалақысы ? ; 4. Өнімнің орташа өзіндік құны . • 5. Бір дана өнімге  жұмсалған орташа уақыт шығыны ? • 6. Бір гектардан алынған орташа шығымдылық ? • 7. Орташа шаманың әлеуметтік-экономикалық мағынасы ?

12 слайд

#13 слайд
• Үйге тапсырма: • Садыкова А.Ж. “Статистика” • www.yandex.ru . • қосымша материалдарға дайындалу

13 слайд