#1 слайд
ТақырыбыТақырыбы:: Қан Қан жүйесіжүйесі туралы туралы түсінік.түсінік. Қанның қорғаныстық Қанның қорғаныстық қызметі. Қан топтары.қызметі. Қан топтары. Жоспар:Жоспар: 1.1.Қан организмнің ішкі ортасы ретінде. Қан организмнің ішкі ортасы ретінде. Гомеостаз.Гомеостаз. 2.2.Қан құрамы, плазма құрамы.Қан құрамы, плазма құрамы. Қанның физикалық-химиялық қасиеттері.Қанның физикалық-химиялық қасиеттері. 3. 3. Эритроциттер. ГемоглобинЭритроциттер. Гемоглобин.. Гемолиз. Гемолиз. 4. 4. Лейкоциттер, саны, түрлері, Лейкоциттер, саны, түрлері, маңызы.маңызы... 5. 5. Тромбоциттер. Тромбоциттер. ГГемостаз туралы түсінік.емостаз туралы түсінік. 6. Қан топтары. Резус фактор. Қан құю 6. Қан топтары. Резус фактор. Қан құю негіздері.негіздері.

1 слайд

#2 слайд
Қан, лимфа, ұлпааралық сұйықтық Қан, лимфа, ұлпааралық сұйықтық организмнің ішкі ортасын құрайды. Ішкі организмнің ішкі ортасын құрайды. Ішкі ортаның құрамы және қасиеттері тұрақты ортаның құрамы және қасиеттері тұрақты болады. Ішкі ортаның тұрақтылығын болады. Ішкі ортаның тұрақтылығын гомеостаз (У. Кэннон), ал оны гомеостаз (У. Кэннон), ал оны қамтамасыз ететін механизмдерді қамтамасыз ететін механизмдерді гомеокинез дейді. гомеокинез дейді. Гомеостазға: изоиония, изоосмия, Гомеостазға: изоиония, изоосмия, изогидрия (рН), изоволемия, изотермия изогидрия (рН), изоволемия, изотермия т.б. жатады.т.б. жатады.

2 слайд

#3 слайд
Қан құрамыҚан құрамы Қанның жалпы мөлшері дене салмағының 6-8%-ын Қанның жалпы мөлшері дене салмағының 6-8%-ын немесе 4-6 л құрайдынемесе 4-6 л құрайды Эритроциттер Эритроциттер Ерлер (4,0-5,1)*10Ерлер (4,0-5,1)*10 1212 /л/л Әйелдер (3,7-4,7)*10Әйелдер (3,7-4,7)*10 1212 /л/л Тромбоциттер Тромбоциттер (180-320)*10(180-320)*10 99 /л/л ЛейкоциттерЛейкоциттер (4-9)*10(4-9)*10 99 /л/л Гематокриттік көрсеткіш – плазма мен формалық элементтердің Гематокриттік көрсеткіш – плазма мен формалық элементтердің көлемдік ара қатынасы.көлемдік ара қатынасы. Ерлерде – 0,40 – 0,48 л/лЕрлерде – 0,40 – 0,48 л/л Әйелдерде – 0,36 – 0,42 л/лӘйелдерде – 0,36 – 0,42 л/л Плазма 52-58Плазма 52-58%% ФормалыФормалық элементтерқ элементтер 42-48 42-48%%

3 слайд

#4 слайд
Ерлер (4,0-5,1)*10 12 /л Әйелдер (3,7-4,7)*10 12 /л (4-9)*10 9 /л (180-320)*10 9 /л

4 слайд

#5 слайд
Плазма құрамыПлазма құрамы Азотты заттар Азотты заттар Азотсыз заттарАзотсыз заттар Белоктар – 60-80 Белоктар – 60-80 г/лг/л Альбумин – 35-45Альбумин – 35-45 г/лг/л Глобулин – Глобулин – 20-3520-35 г/л г/л Фибриноген – Фибриноген – 3-53-5 г/л г/л Қалдық азот - 14,3-28,6Қалдық азот - 14,3-28,6 ммоль/лммоль/л Мочевина – 3,0-8,0Мочевина – 3,0-8,0 ммоль/лммоль/л Билирубин – 8-20 Билирубин – 8-20 ммоль/лммоль/л Липидтер – 4,0-8,0 Липидтер – 4,0-8,0 ммоль/лммоль/л Холестерин (жалпы) – Холестерин (жалпы) – 3,0-7,03,0-7,0 ммоль/л ммоль/л Глюкоза – 3,3-5,6 Глюкоза – 3,3-5,6 ммоль/лммоль/л Су 90-92%Су 90-92% Құрғақ қалдық 8-10%Құрғақ қалдық 8-10% Органикалық заттар 7-9%Органикалық заттар 7-9% Бейорганикалық заттар Бейорганикалық заттар ~1%~1% NaNa + + - - 130-150 130-150 ммоль/лммоль/л KK ++ - - 3,0-8,0 3,0-8,0 ммоль/л ммоль/л CCаа + ++ + - - 2,5-2,75 2,5-2,75 ммоль/лммоль/л Cl Cl -- - - 95-110 95-110 ммоль/лммоль/л Mg Mg + ++ + – – до 1 ммоль/л до 1 ммоль/л

5 слайд

#6 слайд
Қанның физикалық-химиялық қасиеттеріҚанның физикалық-химиялық қасиеттері 1. Түсі. 2. Дәмі. 3. Иісі.1. Түсі. 2. Дәмі. 3. Иісі. 4. Қанның меншікті салмағы4. Қанның меншікті салмағы – 1,050-1,064 – 1,050-1,064 плазмаплазманыңның менш. салм- менш. салм-ғғы – 1,024-1,032ы – 1,024-1,032 формалық элементтердің формалық элементтердің меншікті салмағы – 1,089-1,098меншікті салмағы – 1,089-1,098 5. Қанның тұтқырлығы – 4-55. Қанның тұтқырлығы – 4-5 6. Осмостық қысымы – 290-310 мосм/л6. Осмостық қысымы – 290-310 мосм/л 7. Онкотикалық қысымы – 3,0-4,0 мосм/л7. Онкотикалық қысымы – 3,0-4,0 мосм/л 8. рН (ҚНО) веналық – 7,368. рН (ҚНО) веналық – 7,36 артериалық – 7,44артериалық – 7,44

6 слайд

#7 слайд
1.1. Түсі.Түсі. Қанның буферлік жүйелеріҚанның буферлік жүйелері 1. 1. Гемоглобин жүйесі - 75%Гемоглобин жүйесі - 75% 2. 2. Карбонаттық - плазмада,Карбонаттық - плазмада, эритроциттерде эритроциттерде 3. 3. Фосфаттық - Фосфаттық - 4. Белоктық.4. Белоктық. Ацидоз Ацидоз – қан реакциясының қышқыл жаққа– қан реакциясының қышқыл жаққа ауытқуы ауытқуы АлкалозАлкалоз – қан реакциясының сілті жаққа – қан реакциясының сілті жаққа ауытқуы ауытқуы 2KHbO HHb 3 32 NaHCO COH 3 32 KHCO COH 42 42 PONaH HPONa

7 слайд

#8 слайд
Эритроциттің құрылысы: ядросыз жасуша, Эритроциттің құрылысы: ядросыз жасуша, пішіні екі жағы ойыс диск тәріздес,пішіні екі жағы ойыс диск тәріздес, диаметрі 7,4-7,6 мкм. диаметрі 7,4-7,6 мкм. Эритроциттердің химиялық құрамыЭритроциттердің химиялық құрамы Су 60%Су 60% Гемоглобин 36%Гемоглобин 36% Басқа заттар 4%Басқа заттар 4% Құрғақ қалдықҚұрғақ қалдық 40%40%

8 слайд

#9 слайд
Эритроциттердің саны (адам қанының әр литрінде): Эритроциттердің саны (адам қанының әр литрінде): ерлердеерлерде – (4,0-5,1)*10– (4,0-5,1)*10 1212 , әйелдерде – (3,7-4,7)*10, әйелдерде – (3,7-4,7)*10 1212 .. Эритроцитоз Эритроцитоз – эритроциттер санының артуы. – эритроциттер санының артуы. ЭЭритроцитопения ритроцитопения – эритроциттер санының азаюы– эритроциттер санының азаюы ЭритроцитопенияЭритроцитопенияЭритроцитозЭритроцитоз ФизиологиялықФизиологиялық АбсолюттікАбсолюттік СалыстырмалыСалыстырмалы ПатологиялықПатологиялық АбсолюттікАбсолюттік СалыстырмалыСалыстырмалы ФизиологиялықФизиологиялық АбсолюттікАбсолюттік СалыстырмалыСалыстырмалы ПатологиялықПатологиялық АбсолюттікАбсолюттік СалыстырмалыСалыстырмалы

9 слайд

#10 слайд
Эритроциттердің қызметіЭритроциттердің қызметі 1.1.Тыныс алу, оттегіні өкпеден ұлпаларға және Тыныс алу, оттегіні өкпеден ұлпаларға және көмірқышқыл газын ұлпалардан өкпеге көмірқышқыл газын ұлпалардан өкпеге тасымалдайды.тасымалдайды. 2.2.Қышқылдық-негіздік тепе-теңдікті Қышқылдық-негіздік тепе-теңдікті қамтамасыз етуге қатысады (қамтамасыз етуге қатысады (HbHb буфері). буфері). 3.3.Ұлпалардан өкпеге суды тасымалдайды.Ұлпалардан өкпеге суды тасымалдайды. 4.4.Біріншілік осмостық ауытқуларды қалпына Біріншілік осмостық ауытқуларды қалпына келтіруге қатысады, олар микроосмометрлер келтіруге қатысады, олар микроосмометрлер тәрізді әсер көрсетеді (Х.Қ. Сәтпаева).тәрізді әсер көрсетеді (Х.Қ. Сәтпаева). 5.5.Кейбір улы заттарды адсорбциялайды.Кейбір улы заттарды адсорбциялайды. 6.6.Қанның ұюына қатысады.Қанның ұюына қатысады. 7.7.Қан тобын анықтайды.Қан тобын анықтайды.

10 слайд

#11 слайд
Гемоглобин – күрделі белок, хромопротеид, 96% Гемоглобин – күрделі белок, хромопротеид, 96% глобин және 4% гем. Гемоглобиннің бір глобин және 4% гем. Гемоглобиннің бір молекуласы Омолекуласы О 2 2 4 молекуласын байланыстырады, 4 молекуласын байланыстырады, гем құрамына 2 валентті темір кіреді.гем құрамына 2 валентті темір кіреді. Гемоглобиннің түрлері:Гемоглобиннің түрлері: 1.1.HbP HbP – примитивті, эмбрионның – примитивті, эмбрионның жатырда дамуының 9 аптасына дейін.жатырда дамуының 9 аптасына дейін. 2.2.HbFHbF – феталдық гемоглобин, ұрықта – феталдық гемоглобин, ұрықта және жаңа туған нәрестелерде.және жаңа туған нәрестелерде. 3.3.HbAHbA - ересек адамда. - ересек адамда.

11 слайд

#12 слайд
Гемоглобиннің газдармен қосылысыГемоглобиннің газдармен қосылысы Физиологиялық:Физиологиялық: 1.1.HbOHbO 2 2 - - оксигемоглобиноксигемоглобин 2.2.HbCOHbCO 22- карбогемоглобин- карбогемоглобин 3.3.HHbHHb – тотықсызданған – тотықсызданған гемоглобингемоглобин Патологиялық:Патологиялық: 1.1.HbCOHbCO - карбоксигемоглобин - карбоксигемоглобин 2.2.HbOHHbOH – метгемоглобин – метгемоглобин 3.3.HbSHbS - сульфгемоглобин - сульфгемоглобин HbHb қалыпты мөлшері: қалыпты мөлшері: ерлер – 130-160 г/лерлер – 130-160 г/л әйелдер – 120-140 г/ләйелдер – 120-140 г/л ең жоғары мөлшері 166,7 г/лең жоғары мөлшері 166,7 г/л

12 слайд

#13 слайд

13 слайд

#14 слайд
Гемолиз – бұл эритроциттер қабығының бұзылып Гемолиз – бұл эритроциттер қабығының бұзылып HbHb-нің -нің плазмаға шығуыплазмаға шығуы. Қан мөлдір, «лак тәрізді» болады.. Қан мөлдір, «лак тәрізді» болады. Гемолиздің түрлері:Гемолиздің түрлері: 1.1.Биологиялық.Биологиялық. 2.2.Химиялық.Химиялық. 3.3.Механикалық.Механикалық. 4.4.Термиялық.Термиялық. 5.5.Электрлік.Электрлік. 6.6.Физиологиялық.Физиологиялық. 7.7.Осмостық.Осмостық. Эритроциттердің осмостық резистенттілігі:Эритроциттердің осмостық резистенттілігі: минималдық – 0,46-0,48% минималдық – 0,46-0,48% NaClNaCl максималдық – 0,32-0,34 % максималдық – 0,32-0,34 % NaClNaCl

14 слайд

#15 слайд

15 слайд

#16 слайд
Эритроциттердің тұну Эритроциттердің тұну жылдамдығы (ЭТЖ).жылдамдығы (ЭТЖ). ерлерде – 1-10 мм/сағ.ерлерде – 1-10 мм/сағ. әйелдерде – 2-15 мм/ сағ.әйелдерде – 2-15 мм/ сағ. Қабыну үрдістері кезінде ЭТЖ артады, Қабыну үрдістері кезінде ЭТЖ артады, жүктілік кезінде 45-50 мм/сағ. дейін жүктілік кезінде 45-50 мм/сағ. дейін жетеді.жетеді.

16 слайд

#17 слайд
Қанның қызметінің бірі қорғаныс қызметі Қанның қызметінің бірі қорғаныс қызметі болып табылады. болып табылады. Қанның қорғаныс қызметін Қанның қорғаныс қызметін - ле - леййкоциттер атқарады, коциттер атқарады, - осы қызметіне қанның ұюы – - осы қызметіне қанның ұюы – гемостазгемостаз жатады. жатады.

17 слайд

#18 слайд
Лейкоциттер – қанның ақ Лейкоциттер – қанның ақ жасушалары. жасушалары. Қандағы мөлшері Қандағы мөлшері 4-8,8х104-8,8х10 99 /л./л. Лейкоциттер санының артуы лейкоцитоз, азаюы Лейкоциттер санының артуы лейкоцитоз, азаюы лейкоцитопения деп аталады.лейкоцитопения деп аталады. Лейкоцитоз, лейкоцитопенияЛейкоцитоз, лейкоцитопения Физиологиялық Патологиялық Абсолюттік Салыстырмалы Абсолюттік Салыстырмалы

18 слайд

#19 слайд
Лейкоциттердің жеке түрлерінің олардың жалпы санынан пайыздық Лейкоциттердің жеке түрлерінің олардың жалпы санынан пайыздық мөлшері мөлшері лейкоциттік формулалейкоциттік формула немесе немесе лейкограммалейкограмма деп аталады деп аталады Гранулоциттер Агранулоциттер базофил эозинофил Нейтрофилдер моноцит лимфоцит Жас Таяқша ядролы Сегментті ядролы 0-1%1-5%0-1%1-6%47- 70% 2-10%18-40% Лейкограмманың жылжуы: оңға, солға

19 слайд

#20 слайд

20 слайд

#21 слайд
Лейкоциттердің қызметтеріЛейкоциттердің қызметтері 1.1. Фагоциттік.Фагоциттік. 2.2. АнтитоксиндікАнтитоксиндік қызмет. Эозинофилдер қызмет. Эозинофилдер табиғаты белок токсиндерді, антиген-табиғаты белок токсиндерді, антиген- антидене кешенін залалсыздандырып, антидене кешенін залалсыздандырып, бұзады, гистаминді бұзатын гистаминаза бұзады, гистаминді бұзатын гистаминаза жасап шығарады (аллергиялық реакциялар).жасап шығарады (аллергиялық реакциялар). 3.3. Биологиялық белсенді заттар түзеді. Биологиялық белсенді заттар түзеді. Базофилдер Базофилдер гистамингистамин жәнежәне гепарин гепарин жасап жасап шығарады. шығарады. 4. 4. Лейкоциттер белок алмасу өнімдері мен Лейкоциттер белок алмасу өнімдері мен қоректік заттардықоректік заттарды адсорбциялап,адсорбциялап, тасымалдай аладытасымалдай алады. .

21 слайд

#22 слайд
5. 5. Лимфоциттер Лимфоциттер иммундық жүйенің орталық иммундық жүйенің орталық звеносызвеносы болып табылады. болып табылады. Т-лимфоциттер Т-лимфоциттер жасушалық иммунитетті жасушалық иммунитетті қамтамасыз етеді. Олардың түрлері: Т-хелпер, қамтамасыз етеді. Олардың түрлері: Т-хелпер, Т-супрессор, Т-киллер, Т-супрессор, Т-киллер, Т-амплифайер.Т-амплифайер. В-лимфоциттер В-лимфоциттер гуморалдық иммунитет гуморалдық иммунитет қалыптастырады, антиденелер түзеді (қалыптастырады, антиденелер түзеді ( және және -глобулиндер).-глобулиндер). 6. Лейкоциттер 6. Лейкоциттер қанның ұюына қатысадықанның ұюына қатысады.. 7. Моноциттер 7. Моноциттер өлген жасушаларды фагоциттепөлген жасушаларды фагоциттеп, , ұлпа регенерациясына қатысады.ұлпа регенерациясына қатысады. 8. Нейтрофилдер интерферон жасап шығарады.8. Нейтрофилдер интерферон жасап шығарады.

22 слайд

#23 слайд
ТромбоциттерТромбоциттер (қан пластинкалары), (қан пластинкалары), мөлшері 180-320х10мөлшері 180-320х10 99 /л (10/л (10 33 мкл)мкл) Қызметі:Қызметі: 1.1.Қанның ұюына қатысады Қанның ұюына қатысады (тромбоциттік факторлар, ұйытуға (тромбоциттік факторлар, ұйытуға қарсы заттар, серотонин, адреналин, қарсы заттар, серотонин, адреналин, лизоцим, АТФ, АДФ)лизоцим, АТФ, АДФ) 2.2.Ангиотрофикалық қызметАнгиотрофикалық қызмет.(.( бұл тромбоциттердің бұл тромбоциттердің қан тамырлары қабырғаларының құрылысы мен қызметін сақтау, қан тамырлары қабырғаларының құрылысы мен қызметін сақтау, қалпына келтіру, эндотелий жасушаларын қорғау процесіне қалпына келтіру, эндотелий жасушаларын қорғау процесіне қатысуы. Яғни, бұл қызмет қан тамырларының саулығын сақтауға қатысуы. Яғни, бұл қызмет қан тамырларының саулығын сақтауға және қан айналымының тұрақтылығына үлес қосады.)және қан айналымының тұрақтылығына үлес қосады.)

23 слайд

#24 слайд
Қанның ұюыҚанның ұюы (гемостаз, коагуляция) – қан сұйық (гемостаз, коагуляция) – қан сұйық түрінен қоймалжың ұйынды – тромбқа ауысатын түрінен қоймалжың ұйынды – тромбқа ауысатын биологиялық және биохимиялық үрдіс. Тромб тамырды биологиялық және биохимиялық үрдіс. Тромб тамырды тығындап, қан кетуді тоқтатады.тығындап, қан кетуді тоқтатады. Қанның ұю кезеңдері:Қанның ұю кезеңдері: 1.1.Алғашқы кезеңіАлғашқы кезеңі (тамырлық-тромбоциттік гемостаз) (тамырлық-тромбоциттік гемостаз) 2.2.Коагуляциялық гемостазКоагуляциялық гемостаз.. 3.3.Соңғы кезеңіСоңғы кезеңі (ретракция, фибринолиз) (ретракция, фибринолиз)

24 слайд

#25 слайд
Қанның ұюында плазмалық және Қанның ұюында плазмалық және тромбоциттік факторлар қатысады. тромбоциттік факторлар қатысады. Тромбоциттік ф...

25 слайд