«Қан жүйесіне әсер ететін дәрілер»

#1 слайд
«Алматы облысының денсаулық сақтау басқармасы» ММ-ң ШЖҚ «Талғар медициналық колледжі» МКК   ГКП на ПХВ «Талгарский медицинский колледж» ГУ «Управление здравоохранения Алматинской области» Сабақ тақырыбы : « Қан жүйесіне әсер ететін дәрілер » Мамандығы: 0301000 «Емдеу ісі» Біліктілігі: 0301013 «Фельдшер» О қытушы: Жазкен Дана Қуанышқызы Талғар, 20 20

1 слайд

#2 слайд
 Сабақтың мақсаты : Қан жүйесіне әсер ететін дәрілер, қан ұюына әсер ететін, эритроциттердің және лейкоциттердің азаюында қолданылатын дәрілер, олардың қолданылу аясы, жанама әсерлері және қолдануға болмайтын жағдайларын үйрете отырып, пәнге қызығушылығын арттыру және өз бетінше дәрілік препараттарды ажырату дағдыларын дамыту  Сабақтың міндеттері : - Қан жүйесіне әсер ететін дәрілердің жіктелуін және топтары мен препараттарын білу; - Қан жүйесіне әсер ететін дәрілердің фармакокинетикасы және фармакодинамикасын білу; - Қан жүйесіне әсер ететін дәрілерді топ бойынша топтай алу; - Рецепт жазу;

2 слайд

#3 слайд
Сабақ жоспары:  Эритропоэзді күшейтетін дәрілер, олардың қолданылуы  Лейкопоэзді күшейтетін дәрілер, олардың қолданылуы  Гемостаз жүйесіне әсер ететін дәрілердің жіктелуі  Қан ұйытатын дәрілер, олардың қолданылуы  Қан ұюын төмендететін дәрілер, препараттары, қолданылуы

3 слайд

#4 слайд
Эритропоэзды күшейтетін дәрілер Эритропоэз- жілік кемігінде (жілік майында) түзілетін эритроциттердің өнімі. Эритропоэз стимуляторлары қан аздықты (анемияны) емдеу үшін қолданылады. 1. Гипохромды (темір тапшылық) қаназдықта қолданылатын дәрілер Темірдің негізгі мөлшері оттегін қамтамасыз ететін, ағзадағы гемоглобиннің құрамында, ал қалған мөлшері ұлпалы депода (жілік майында, бауырда, көк бауырда) болады. Темір препараттарын гипохромды анемияда, созылмалы қан кетуде, жүктілік кезеңінде қолданады . Жанама әсерлері : іш қату, құсу, лоқсу, тісте қара дақтың пайда болуы (сондықтан шайнамай жұту керек), флебит, тахикардия, тыныс алудың бұзылуы, ауызға металл дәмінің келуі, аллергиялық реакциялар. Гемохроматозды, гемолитикалық анемияда, бауыр және бүйрек ауруларында, лейкозда қолдануға болмайды . Темір тапшылығында тыныс алу ферменттерінің белсенділігі төмендеп, оттегі тапшылығына алып келеді. Препараттары:  Ferro-Gradument – «Ферро-градумент»: 0,525 таб. шығарылады, 1 таб.таңғы астан 1 сағ бұрын белгіленеді  Tardyferon- «Тардиферон»: 0,257 драже, 1 дражеден тамақтан 1 сағ. бұрын таңертең және кешке қолдануға белгіленеді.  «Ferroplex» - «Ферроплекс»; 1-2 дражеден тәулігіне 3 рет тамақтан кейін белгіленеді  Fercovenum - «Ферковен»: 5 мл амп. шығарылып, к/т енгізіледі. Темір мен кобальттың препараттары болып табылады.  Гемостимулин (құрамы: темір лактаты, мыс сульфаты, құрғақ тағамдық қан).

4 слайд

#5 слайд
 Sorbifer durules – Сорбифер- дурулес: 1 дражеден тәулігіне 2 рет тамақтан 30 мин бұрын белгіленеді  Actiferrin -Актиферрин: 1капс. Тәулігіне 1-2 рет; сиропын (шәрбәт)- 1 шай қасықтан тәулігіне 1-3 рет; тамшысын-40-50 тамшыдан тәулігіне 2-3 рет белгіленеді. Ferrum Lek - «Феррум-Лек»: 2 мл амп. шығарылып, б/е; 5 мл амп. шығарылып, к/т енгізіледі.

5 слайд

#6 слайд
2. Гиперхромды қан аздықта қолданылатын дәрілер .  а) Пернициозды (қатерлі В12- тапшылық, мегалобласты, Адиссон- Бирмер анемиясы) анемия В12 витаминінің тасымалдануын қамтамасыз ететін асқазан сөліндегі Касла ішкі факторы болмауынан (гликопротеин) В12 витаминінің сіңірілуі жетіспеушілігінен пайда болады. Пернициозды анемияда, бауыр және жүйке жүйесі ауруларында қолданылады . Жанама әсері : тахикардия, аллергиялық реакциялар, жүрек тұсының ауырсынуы, қан ұюының жоғарылауы. Жіті тромбоэмболияда, эритремияда, эритроцитозда қолдануға болмайды . Cyanocobalaminum (Vit. B12)- цианокобаламин (витамин В12): 0,003%, 0,01%, 0.02%, 0.05% 1мл ерітінді ампулада шығарылып, күн ара немесе күнде б/е, т/а, к/т енгізіледі. Мөлшерін науқастың жағдайына қарай белгілейді. Бір инеде В1 және В6 витаминдерін бірге енгізуге болмайды, себебі кобальт иондары оларды бұзып, витамин В12, витамин В1-ң аллергиялық реакцияларын күшейтеді.

6 слайд

#7 слайд
 б) Макроцитарлы (фолий тапшылық) анемия ағзада фолий қышқылының көп шығындалуында байқалады, сонымен қатар кейбір препараттарды қабылдағанда (метотрексат, триметоприм, триамтерен) пайда болуы мүмкін. Фолий қышқылы эритроциттердің түзілуіне өте қажет. Оның жеткіліксіздігінде эритроциттердің ірі түрі түзіліп, жалпы эритроциттердің саны бірден төмендеп кетеді. Acidum folicum (Bс витамин) – фолий қышқылы (Вс витамин): 0,001 таб. шығарылып, 1 таб тәулігіне 1-2 рет белгіленеді. Фолий қышқылын Цианокоболаминмен бірге белгілейді. Эпоэтин-альфа- адамның рекомбинантты эритропоэтині . Эритропоэтин бүйректің гликопептиді гормонының препараты. Қызыл қан түйіршіктерінің пролиферациясы мен жетілуін күшейтеді. Бүйректің созылмалы ауруларымен, ревматоидты артритпен, қатерлі ісіктермен, ЖИТС- мен байланысты анемияларда, шала туған балалардың анемиясында қолданылады .

7 слайд

#8 слайд
Лейкопоэзды күшейтетін дәрілер Бұл препараттар нуклеин қышқылдарының синтезін, құрылымды және ферментті ақуыз синтезін күшейтеді. Олар лейкопоэз және басқа да ұлпалардың регенерациялық процесін күшейтеді. Лейкопения және агранулоцитоз,сондай-ақ нашар жазылатын жарақаттар, ойық жаралар, күйік, сынықта, мүшелердің дистрофиялық процесінде ұлпа регенерациясын күшейту үшін қолданылады . Әртүрлі ісіктерде қолдануға болмайды .  Methyluracilum - «Метилурацил» (Б); 0,5 таб.шығарылып,1 таб.тәулігіне 3-4 рет; 0,5 суппозиторий; 10% жағылма түріне шығарылады.  Pentoxylum - «Пентоксил» (Б): 0,1; 0,2 таб.шығарылып, 1-2 таб.тәулігіне 3-4 рет тамақтан соң белгіленеді.  Natril nucleinas - «Натрий нуклеинаты»: 0,1 ұнт. түрінде шығарылып, 1,0-нан тәулігіне 3-4 рет тамақтан соң белгіленеді.

8 слайд

#9 слайд
Лейкопоэзды күшейтетін дәрілер Ісіктердің химиотерапиясымен байланысты лейкопениялардың ауыр түрлерінде, апластикалық анемияда және жілік майын ауыстырып отырғызуда, лейкопоэзбен иммунитеттің тежелуімен байланысты септикалық жағдайларда, ЖИТС-ң кешенді терапиясында - нетрофильдердің шеткерлік қанға өндірілуін және бөліп шығарылуын, гранулоциттердің, моноциттердің және Т-лимфоциттердің өсуін реттегіш гемопоэзді өсу факторларының препараттары қолданылады.  Filgrastim - «Филлграстим» (Нейпоген, Неуластим):0,3 және 0,6 ерітінді түрінде шығарылып, т/а, к/т тәулігіне 1 рет белгіленеді.  Molgramostim - «Молграмостим» (Лейкомакс); 0,00005; 0,00015;0,0004;0,0005 және 0,0007 құрғақ зат флаконда шығарылып,нұсқауы бойынша тәулігіне 1 рет т/а, к/т енгізеді.

9 слайд

#10 слайд
Гемостаз жүйесіне әсер ететін дәрілер 1. Тромбоциттердің агрегациясын және адгезиясын күшейтетін дәрілер (агреганттар) Adroxonum- адроксон; 0,025% , 1 мл еріт, амп шығарылып, т/а, б/е салфетканы ылғалдандандырып- жергілікті белгіленеді. Aethamsylatum (dicinon)-этамзилат (дицинон) 0,25 таб. шығарылып, 1 таб тәулігіне 3 рет: 12,5% 2 мл еріт. ампулада шығарылып, 2-4 мл-ден к/т, б/е енгізіледі. Этамзилат тамыр эндотелияларындар түзілген простациклиндердің әсерін тежеп, тромбоциттердің агрегациясына кедергі жасайды, тамырдың жарылғыштығы мен өткізгіштігін төмендетеді. Calcii chloridum - кальций хлориді: 10% 5 және 10 мл еріт, амп.шығарылып, тек к/т енгізіледі; 5-10% еріт.ішке 1 ас, орта немесе шай қасықтан тәулігіне 2-3 рет тамақтан соң қабылдау қажет. Calcii gluconas - кальций глюконаты: 0,5 таб,- 2-6 таб.тәулігіне 2-3 рет тамақтан алдын; 10% 10 мл еріт, амп, шығарылып, б.е, к.т енгізіледі. Кальций парепараттарын өкпе, асқазан-ішек, мұрын, жатырдан қан кетуде қан тоқтататын препарат ретінде,геморрагиялық васкулитте тамыр өткізгіштігін төмендету мақсатында белгілейді.  А) Тромбоциттердің агрегациясына әсер ететін дәрілер

10 слайд

#11 слайд
2. Тромбоциттердің агрегациясын төмендететін дәрілер (антиагреганттар):  ацетилсалицил қышқылы, индобуфен (ибустрин), тиклопидин (тиклид), дипиридамол (курантил), ксантинол никотинаты, пармидин, клопидогрел (плавикс) . Тромбоциттердің ішіндегі циклооксигеназаны ингибирлейді, тромбоксанның синтезін тежейді, гликопептидтермен әсерлесу арқылы фибриногеннің белсенді тромбоциттермен байланысуын төмендетеді. Тромбоциттер мен эритроциттердің адгезиясын және агрегациясын тежеп, қанның реологиялық қасиеттерін қалпына келтіре отырып,мидың, миокардтың және көздің торлы қабығының микроциркуляциясын жақсартады.Жүректің ишемиялық ауруындағы тромб түзілуді алдын алу және емдеу мақсатында,тамырлардың атеросклероздық зақымдалуында және күре тамыр тромбозында қолданылады . Геморрагиялық бұзылыстарда, жара ауруларында, жүктілік пен лактацияда қолдануға болмайды .

11 слайд

#12 слайд
Б) Қанның ұюына әсер ететін дәрілер(коагулянттар)  Vikasolum -викасол (Б):,0,015 таб. шығарылып,1 таб. тәулігіне 1-2рет:1%1 мл еріт.амп.шығарылып,1-1,5 мл тәулігіне 1 рет б/е енгізіледі. К витаминінің суда еритін аналогы болып табылады. Гипопротромбинемиямен байланысты қан кетуде тиімді. Вирусты гепатитте, операциядан кейінгі жатырдан, геморройдан, өкпеден, мұрыннан ұзақ қан кетуде қолданылады . Әсері 12-18 сағ. кейін басталады.  Thrombinum -тромбин: құрамында 125 ӘБ тромбині бар флаконда шығарылады,қолданар алдында 10 мл 0,9% NaCl еріт. ерітеді. Тромбин фибриногенді фибринге айналдыратын, қан ұю жүйесінің табиғи компоненті болып табылады. Майда капилярлардан және паренхиматозды мүшелерден қан кетуде тоқтату үшін тек жергілікті қолданылады! К/т және б/е енгізуге болмайды.  Фибриноген тромбиннің әсерінен фибринге айналады. Қандағы фибриноген құрамының төмендеуімен байланысты, қан кетуде (нұсқау бойынша күре тамырға) қолданылады.  Желатин – қанның тұтқырлығын төмендетеді (ішке, т/а). Жергілікті гемостатикалық және коллагенді сіңдіргіш (губка), желатинді сіңдіргіш, феракрил (дәкені, тампонды ылғалдап) белгіленеді. 1.Қан ұйытатын дәрілер (гемостатиктер-прокоагулянттар)-қан кетудегі тоқтату үшін қолданылады.

12 слайд

#13 слайд
2.Қан ұюын төмендететін дәрілер (Антикоагулянттар).  а) Әсері тікелей (тек қан ұю факторына әсер етеді). - Нераrinum -гепарин(Б): 5мл флаконда( 1мл-де – 5000,10000 және 20000 ӘБ бар) – к/т, б/e, т/a енгізіледі. Гепарин – протромбинді тромбинге айналуын төмендетіп, қанның ұюына қарсы әсер көрсетеді. Күре тамырға енгізгенде қан ұюының төмендеуіне тез әсер етіп, әсері 4-5 сағ. созылады. Натрий және кальций тұздары түрінде шығарылады. Кальций тұзы көбінесе жергілікті гематоманы сирек тудырады. Құрамында гепарині бар препараттарының бірі лиотон 1000 флебитте, тромбофлебитте, варикозда сыртқа қолданылады . Төмен молекулалы гепариндерге (гепариноидтарға): эноксапарин, фраксипарин жатады. - Fraxiparin -фраксипарин:0,3мл шприц-тюбигін бел деңгейінің іштің қабырғасының т/a енгізіледі. Антитромботикалық әсері ұзағырақ. Гепарин және гепарин тектес препараттарды әр түрлі тромбоэмболиялық ауруларды алдын алуда, асқынуларында, миокард инфарктында, қан кұю кезіндегі қан ұюын алдын алу үшін қолданылады . Протамин сульфаты гепариннің антагонисті болып табылады. Жанама әсері :әртүрлі асказан-ішектен қан кетулер, гематурия, гемартроздар және т.б. аллергиялық реакциялар байқалуы мүмкін. Қан кетуге бейімділікте, тромбоцитопенияда, лейкозда, жүктілікте(алдыңғы үш айында) қолдануға болмайды .

13 слайд

#14 слайд
 б) Әсері тікелей емес : Бұл препараттар бауырда протромбиннің синтезін тежейтін К витаминінің антагонисті болып табылады.Қанның ұюын баяулатады, тамырлардың өткізгіштігін жоғарылатып, қандағы липидтерді азайтады.Неодикумариннің әсері 12-24 сағат, ал фенилин мен синкумарда 8-10 сағаттан соң басталады.Әсері 3-4 күнге созылады. Тромбоз және тромбоэмболияны ұзақ уақыт емдеуде, тромбофлебит, инсульт ауруларын емдеу және оны алдын алуда қолданылады .Емдеу кезінде қан ұю жұйесінің көрсеткіштерін міндетті түрде бақылап отыру қажет. Жанама әсері : геморрагиялар.Ойық жара ауруларында, қан ұюының төмендеуінде, бауыр бүйрек ауруларында және жүктілікте қолдануға болмайды .  Neodicumarinum (Pelentan)- неодикумарин(пелентан) (А): 0,05:0,1 таб. шығарылып, тәулігіне 1-2 таблеткадан белгіленеді.  Варфарин натрий (варфарин никомед) – таблетка түрінде шығарылады. Әсері 36-72 сағаттан соң басталады.

14 слайд

#15 слайд
В) Фибринолизге әсер ететін дәрілер  Fibrnolysinum – фибринолизин (Б): 10 000; 20 000; 30 000 және 40 000 ӘБ құрғақ зат флаконда шығарылып, алдын-ала 100-400мл 0,9% NaCl ерітінді мен ерітіп, к/т тамшылатып енгізеді. б) тікелей емес: актилизе, стрептокиназа (авелизин, стрептаза), целиаза, стрептодеказа, урокиназа. Стрептокиназа және оның аналогтары целиаза және урокиназа профибринолизиннің фибринолизинге өтуін күшейтеді. Жіті эмболияда және тромб түзілу қауіпінде қолданылады . Жанама әсері : Аллергиялық реакциялар.  Streptokinasa -стрептокиназа: 250 000 және 500 000 ӘБ құрғақ зат флаконда шығарылып, 100- 150мл 0,9 % NaCl еріт. немесе 5% глюкоза еріт. ерітіп, т/к тамшылатып енгізіледі.  Актилезе – профибринолизинде фибринолизинге өтуін күшейтетін, плазминогеннің (профибринолизіннің) адамдағы рекомбинатты күшейткіштері. Жіті артериялық және веноздық тромбозда қолданылады. 1. Фибринолитикалық дәрілер –жаңа түзілген тромбты ерітеді. Фибринолизинді белсенді фибринолизинге айналдырады. Плазминогеннің плазминге айналуын катализдейд...

15 слайд