#1 слайд
Ұйымдастыру кезеңі Оқушылармен амандасу. Түгендеу. Ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру жүзеге асырылады. Сабақ барысында оқушы өзін бағалап отыруы үшін, оқушыларға бағалау парақтары беріледі Learningapps қосымшасында кіріп,жіктеу тапсырмасын орындайды https://learningapps.org/watch?v=pqrp5fawn24

1 слайд

#2 слайд
Ұжымдық жұмыс. Суреттер сыр шертеді Мұғалім: Ертеде адамдар қанның тіршілік үшін маңызды екенін білді, сондықтан оны «емдік сусын» деп атады. Ауру адамдарға жануарлардың немесе адамдардың қанын ішуге берді. Әрине мұндай «емнен» ешқандай нәтиже шықпады. ХVII ғасырда Гарвей қан айналу заңдылықтарын ашқаннан кейін, қан тамырларына қан құю идеясы пайда болды.1667ж. Францияда дәрігерлер Дени мен Эммерез алғаш рет көп мөлшерде қан жоғалтқан ауыр халдегі баланың қан тамырына қозының қанын құйды. 1919ж Англияда алғашқы рет адамның қанын адамға құйып көрді. Бірақ қан құю бірде өмір ді сақтап қалса, көп жағдайда өлімге әкелді. Қалай ойлайсыздар неліктен қан құю бір жағдайда көмектесті, енді бірде өлімге әкелді? Мұғалім: Осы сұраққа 1901 жылы ғалым Эрлих пен оның шәкірті Карл Ландштейнер жауап берді . Бүгінгі тақырыбымыз қандай деп ойлайсыздар?

2 слайд

#3 слайд
Қадам Бейне көрсетілімді көру https://www.youtube.com/watch?v=gOmoX6-ploM&t=38s

3 слайд

#4 слайд
Қан топтары және қан құю: Медицинадағы маңызды аспектілер Қан топтары мен қан құю - медицинадағы өте маңызды тақырыптар. Бұл процестер адам өмірін сақтап қалуда шешуші рөл атқарады. Қан топтары, резус-фактор, агглютинация және резус-конфликт сияқты ұғымдар медицина саласында үлкен маңызға ие. Бұл презентацияда біз осы тақырыптарды тереңірек қарастырып, олардың медициналық практикадағы маңыздылығын түсіндіреміз. Сонымен қатар, қан құю процесінің қалай жүретінін және оның қандай жағдайларда қажет болатынын талқылаймыз.

4 слайд

#5 слайд
Қан топтары: АВО жүйесі A тобы A антигені бар. A және O тобынан қан алады. B тобы B антигені бар. B және O тобынан қан алады. AB тобы А және В антигендері бар. Барлық топтардан қан алады, тек AB тобына қан береді. Қан топтары АВО жүйесі бойынша антигендерге байланысты анықталады. O тобында антигендер жоқ, сондықтан әмбебап донор болып табылады. Дұрыс емес қан құю қауіпті.

5 слайд

#6 слайд
Резус-фактор: Қанның маңызды компоненті Резус-оң Қан құрамында D антигені бар. Адамдардың шамамен 85% резус-оң. Резус-теріс Қан құрамында D антигені жоқ. Адамдардың шамамен 15% резус-теріс. Маңыздылығы Резус-фактор қан құю мен жүктілік кезінде өте маңызды рөл атқарады. Анықтау Резус-факторды арнайы қан сынамалары арқылы анықтайды. Резус-фактор - қызыл қан жасушаларының бетінде болатын белок. Оның болуы немесе болмауы адамның қанының резус-оң немесе резус-теріс болуын анықтайды. Резус- факторды білу әсіресе жүкті әйелдер үшін маңызды, өйткені ол резус-конфликтке әкелуі мүмкін.

6 слайд

#7 слайд
Агглютинация: Қан үйлесімділігінің негізі 1Агглютинация басталуы Үйлеспейтін қан араласқанда, антиденелер бөтен антигендерді анықтайды. 2Жасушалардың бірігуі Антиденелер қызыл қан жасушаларының бетіндегі антигендермен байланысады. 3Топтасу Байланысқан жасушалар бір-біріне жабысып, үлкен топтар құрайды. 4Салдары Агглютинация қан айналымын бұзып, ауыр асқынуларға әкелуі мүмкін. Агглютинация - қандағы антиденелердің бөтен антигендермен әрекеттесуі нәтижесінде қызыл қан жасушаларының топтасуы. Бұл процесс қан құю кезінде үйлесімділікті анықтауда маңызды рөл атқарады. Агглютинация болған жағдайда, қан ұйып қалып, қан тамырларын бітеп тастауы мүмкін, бұл өте қауіпті.

7 слайд

#8 слайд
Қан құю процесі Донорлық қанды жинау Донорлардан қан алынып, арнайы контейнерлерде сақталады. Қанды тексеру және өңдеу Қан инфекциялар мен ауруларға тексеріледі, компоненттерге бөлінеді. Үйлесімділікті тексеру Донор мен реципиент қанының үйлесімділігі тексеріледі. Қан құю Үйлесімді қан вена арқылы пациентке құйылады. Қан құю - күрделі медициналық процедура. Ол көптеген ауруларды емдеуде, хирургиялық операциялар кезінде және жарақаттанған пациенттерге көмек көрсетуде қолданылады. Процесс қауіпсіз және тиімді болу үшін қатаң протоколдар сақталады.

8 слайд

#9 слайд
Резус-конфликт: Жүктілік кезіндегі қауіп Ана қаны Бала қаны Резус-конфликт қаупі Резус-теріс Резус-оң Жоғары Резус-оң Резус-теріс Жоқ Резус-оң Резус-оң Жоқ Резус-теріс Резус-теріс Жоқ Резус-конфликт - резус-теріс анада резус-оң ұрық дамыған кезде пайда болатын жағдай. Бұл жағдайда ананың иммундық жүйесі ұрықтың қызыл қан жасушаларына шабуыл жасайды, бұл ауыр асқынуларға әкелуі мүмкін. Алдын алу шаралары мен ерте диагностика резус-конфликттің қауіпті салдарын болдырмауға көмектеседі.

9 слайд

#10 слайд
Қан құюдың медициналық көрсеткіштері 1Жедел қан жоғалту Жарақаттар, хирургиялық операциялар немесе ішкі қан кету салдарынан болған ауыр қан жоғалту жағдайларында қан құю өмірді сақтап қалуы мүмкін. 2Анемия Созылмалы аурулар немесе қан ауруларынан туындаған анемия жағдайында қан құю пациенттің жағдайын жақсартуға көмектеседі. 3Онкологиялық аурулар Химиотерапия немесе сәулелік терапия кезінде қан жасушаларының саны азаюы мүмкін, бұл қан құюды қажет етеді. 4Гемофилия Қанның ұю факторларының жетіспеушілігінен зардап шегетін пациенттерге қан компоненттерін құю қажет болуы мүмкін. Қан құю әртүрлі медициналық жағдайларда қолданылады. Дәрігерлер әр пациенттің жағдайын мұқият бағалап, қан құюдың қажеттілігі мен қауіпсіздігін анықтайды. Кейбір жағдайларда қан құю өмірді сақтап қалатын жалғыз әдіс болуы мүмкін.

10 слайд

#11 слайд
Қан донорлығының маңыздылығы Өмір сақтау Бір рет қан тапсыру арқылы сіз бірнеше адамның өмірін сақтап қала аласыз. Қоғамдық жауапкершілік Қан донорлығы - қоғамға қызмет етудің және азаматтық жауапкершіліктің бір түрі. Денсаулықты тексеру Қан тапсыру кезінде сіздің денсаулығыңыз тексеріледі, бұл ауруларды ерте анықтауға көмектеседі. Медицинаның дамуы Донорлық қан медициналық зерттеулерде қолданылып, жаңа емдеу әдістерін дамытуға көмектеседі. Қан донорлығы - медицина саласындағы ең маңызды әлеуметтік бастамалардың бірі. Әр донор өз қанын тапсыру арқылы басқа адамдардың өмірін сақтап қалуға көмектеседі. Тұрақты қан донорлығы медициналық мекемелерді қажетті қан қорымен қамтамасыз етіп, көптеген адамдардың өмірін сақтап қалуға мүмкіндік береді. Сондықтан, егер сіздің денсаулығыңыз мүмкіндік берсе, қан донорлығына қатысуды ұмытпаңыз.

11 слайд

#12 слайд
(ТЖ) Тапсырма №1 1-ші топ «Қан топтары» « Атаулар туралы үш сұрақ » 1. Қайда ? Бұл терминдерді Сіз бұрынырақта қайда және қандай мағынада кездестіріп едіңіз? 2. Қалай? Өз тәжірибеңізден осы атауларды қолданудың мысалдарын келтіре аласыз ба? 3. Қандай? Осы сабақта бұл атаулар қандай қолданыста болады деп ойлайсыз? 2-ші топ «Агглютинация» 3 ші топ резус фактор

12 слайд

#13 слайд
(жұптық жұмыс) Тапсырма №2 – Тапсырма 1: Қан топтары мен агглютиногендер, агглютининдер арасындағы байланысты анықтаңыз 1.1. Тапсырма (Мазмұны): Негізгі қан топтарын (A, B, AB, O) және олардың агглютиногендерін (A, B) көрсететін диаграмма құрыңыз. Әрбір қан тобы үшін, сондай-ақ плазмадағы агглютининдер (α, β) туралы ақпаратты толтырыңыз. Мысал: Қан тобы Эритроциттердегі агглютиногендер Плазмадағы агглютининдер I (O) II (A) III (B) IV (AB)

13 слайд

#14 слайд
1.2. Тапсырма (Сұрақтар): • Сұрақ 1: Қан тобы I (O) үшін агглютиногендер мен агглютининдер қандай? • Сұрақ 2: Қан тобы II (A) мен III (B) арасындағы басты айырмашылықтар қандай? • Сұрақ 3: Қан тобы IV (AB) кезінде агглютининдердің болмауының себебі неде? Тапсырма 2: Қан құю процесін түсіну 2.1. Тапсырма (Мазмұны): Қан құю кезінде дұрыс қан тобының таңдалуының маңыздылығын сипаттаңыз. Әрбір қан тобының донор ретінде қан құюға болатын қан топтарын анықтаңыз. 2.2. Тапсырма (Сұрақтар): • Сұрақ 1: Қан тобы I (O) және IV (AB) қан топтарының арасындағы донорлық және реципиенттік қатынастарды түсіндіріңіз. • Сұрақ 2: Егер реципиенттің қан тобы A болса, қандай қан топтары қауіпсіз құю үшін сәйкес келеді? Тапсырма 3: Қан топтарының үйлесімсіздігі жағдайы 3.1. Тапсырма (Мазмұны): Адамдардың қан топтарының үйлесімсіздігі жағдайында агглютинация реакциясының орын алуы мүмкін екенін түсіндіріңіз. Эритроциттерде болатын агглютиногендер мен плазмадағы агглютининдер қандай жағдайларда бірігеді? 3.2. Тапсырма (Сұрақтар): • Сұрақ 1: Қан тобы A бар адамға қандай қан тобының құюы агглютинацияға әкелуі мүмкін? • Сұрақ 2: Агглютинацияның қан құю кезінде салдары қандай болуы мүмкін? Қорытынды тапсырма: Тапсырма 4: Қан топтарының анықтамасы мен оларды қолдану салаларына қатысты жағдайды сипаттап беріңіз. Мысалы, ауруханаларда қан құю процесін қалай ұйымдастырады және қан топтары мен агглютиногендер мен агглютининдер арасындағы сәйкестік қан құю кезінде қандай маңызға ие?

14 слайд

#15 слайд
(жеке жұмыс) Тапсырма №3 – Қан топтары туралы ертегі Бір заманда Қан Патшалығы деп аталатын ел өмір сүріпті. Бұл елдің халқы өте ерекше болған, олар төрт үлкен отбасыға бөлініпті: I (O) отбасы, II (A) отбасы, III (B) отбасы және ең кіші IV (AB) отбасы. Әр отбасының өзіне тән қасиеттері мен мінездері болыпты. I (O) Отбасы: Жомарт Жүрек I (O) отбасы ең көп және жомарт адамдар болған. Олар әрқашан көмектесуге дайын тұрыпты. «Біз барлығына көмектесеміз, бізде агглютиноген жоқ, сондықтан бізді бәрі қабылдай алады!» — деп айтатын. Бірақ олар өте сақ болыпты, себебі өздеріне тек өздерінің қандастары ғана сәйкес келетін еді. II (A) Отбасы: Ұқыпты Ұйымшылдар II (A) отбасы тәртіп пен ұйымшылдықты жақсы көретін. Олардың қанында A агглютиногені болғандықтан, олар тек өздеріне немесе жомарт I (O) отбасына сенетін. Олар басқа отбасылармен араласса, қиындық туындауы мүмкін екенін жақсы түсінді. III (B) Отбасы: Шығармашыл Саяхатшылар III (B) отбасы үнемі жаңа идеялар мен шытырман оқиғаларды іздейтін. Олардың қанында B агглютиногені болғандықтан, олар да өздеріне ұқсас немесе жомарт I (O) отбасымен ғана жақын араласатын. IV (AB) Отбасы: Бірлік Елшілері IV (AB) отбасы ең аз, бірақ ең ерекше отбасы еді. Олар екі агглютиногенді (A және B) бірге алып жүрді және барлығын өздеріне қабылдай алатын. «Біз барлық отбасылармен дос бола аламыз!» — деп қуана айтатын. Бірақ олар өз қандарын тек өзара ғана бөлісе алатын еді. Патшалықтағы Бірлік Бір күні Қан Патшалығында үлкен мереке ұйымдастырылды. Барлық отбасылар жиналып, өздерінің қасиеттерін талқылай бастады. Олар әркімнің қан топтарының ерекшелігі маңызды екенін және әрбір отбасының өз рөлі бар екенін түсінді. I (O) отбасы жомарттығымен ерекшеленсе, II (A) тәртіп пен тұрақтылық әкелді, III (B) шығармашылық пен жаңашылдық сыйлады, ал IV (AB) барлығын бірлікке шақырды. Міне, осылайша Қан Патшалығында барлық отбасы бір-біріне көмектесіп, бейбіт өмір сүрді. Олар барлығына қан топтарының үйлесімділігі туралы сабақ беріп, бірлік пен түсіністіктің маңыздылығын түсіндірді. Қортынды: Әрбір қан тобының өз рөлі мен қасиеті бар, және біз олардың әрқайсысын құрметтеп, дұрыс қолдануды үйренуіміз керек. Қан топтарының үйлесімділігі тек медицинада ғана емес, адамдар арасындағы қарымқатынаста да маңызды.

15 слайд

#16 слайд
Қан топтары туралы тест тапсырмасы 1. Қан тобы I (O) туралы дұрыс ақпаратты таңдаңыз: A) I (O) қан тобы тек O қан тобындағы адамдарға құйылуы мүмкін. B) I (O) қан тобының эритроциттерінде агглютиногендер бар. C) I (O) қан тобының плазмасында агглютининдер α және β болады. D) I (O) қан тобы агглютиногендер мен агглютининдерге ие емес. 2. Қан тобы IV (AB) туралы дұрыс сипаттаманы таңдаңыз: A) IV (AB) қан тобының плазмасында агглютининдер бар. B) IV (AB) қан тобының доноры тек AB қан тобы болуы мүмкін. C) IV (AB) қан тобының адамдары басқа қан тобына агглютинация тудырады. D) IV (AB) қан тобының адамдары барлық қан топтарына қан құя алады. 3. Қан тобы II (A) бар адамға қандай қан тобының құюы мүмкін? A) I (O) B) III (B) C) IV (AB) D) II (A) мен III (B) 4. Қан тобы III (B) бар адамға қандай плазмалық агглютининдер бар? A) α агглютинин B) β агглютинин C) α және β агглютининдер D) Жоқ 5. Қан топтарының үйлесімділігіне қатысты қай тұжырым дұрыс? A) Қан тобы I (O) универсалды реципиент болып табылады. B) Қан тобы IV (AB) универсалды донор болып табылады. C) Қан тобы II (A) өзінен басқа қан тобына құйылғанда агглютинация болмайды. D) Қан тобы I (O) барлық қан топтарына құюға болады, себебі агглютиногендер жоқ.

16 слайд