Қазақ халқының ұлттық бас киімдері

#1 слайд

1 слайд

#2 слайд
Мақсаты:  ұлттық талғам, әдіспен, бас киімдер тігіп үйрену. 1. Білімділік: қазақ халқының мәдениетін, өзіне тән әдет - ғұрпымен, сонымен бірге безендіру технологиясымен таныстыру. 2. Дамытушылық: оқушылардың ою - өрнек жөніндегі білімдерін және түрлі әшекейлермен безендіру шеберліктерін дамыту. 3. Тәрбиелік мәні: ұлттық көркем өнердің дәстүрін, оның тарихылығын жете білуге, әдептілікке, бұйымның тиімділігін түсіне білуге тәрбиелеу.

2 слайд

#3 слайд

3 слайд

#4 слайд
Баскиімге қатысты жосын-жоралғылар  Баскиімге қатысты жосын-жоралғылардың түрлері мол әрі олардың дені ертеден келе жатқан мифологиялық түсінікпен, ырымдармен астасып жатады. Айталық, баскиім қасиетті, оны айырбастауға болмайды, аяқасты қылмайды. Жақсы кісілердің тымағы атадан бапаға мұра есебінде қалып отырған. Қазақ «бағым ауады » деп баскиімді ешкімге сыйламаған. Баскиімді айырбастамайды, басыңдағы бағың кетеді немесе біреудің басындағы бәлесі жұғады. Ертеде шала туған сәбиді «тымаққа салып қырқынан шығаратын» ғұрып болған. Шала туған сәби ұстауға, бесікке салуға келмейді, тымақ жылы әрі бөлеуге, ұстауға ыңғайлы болады және сәбидің неше күні кем болса, сонша күн бойы керегенің әр басына ілініп қойылады дейді, есеп кереге басы арқылы есептеледі. Мысалы, қырық күні кем болса, керегенің қырқыншы басынан бала тымақтан алынып, әдетте жаңа туған бапаның рәсімі жасала бастайды. Егер бала қыста туса, онда үй қабырғасына бірнеше шеге қағылып ілінеді. Бұл да тымақтың қадірі мен қасиетін бейнелейтін көріністердің бірі.

4 слайд

#5 слайд
 Баскиімнің төбесін басып киюге болмайды. Киіп жүрген баскиімді басқа адамға кие тұруға, сыйлауға, сатуға болмайды, жаман ырым деп есептеледі. Баскиімін біреуге сыйға берсе, қыздың, жігіттің тұрмыс құрулары кешігеді, тұрмысы жақсы адамның ырысы шайқапады, адам басы кемиді деген нанымдар қапыптасқан. Сыйлыққа жаңа баскиім беру керек. Сондай-ақ баскиім сатып алып тұрған адам, ол киімді сатушының қолымен басына кидіріп өлшесе, басындағы бағын сол кісіге береді-мыс. Сондықтан баскиімді сатып алушының өз қолымен өлшеуіне назар аударған.

5 слайд

#6 слайд
 Баскиімнің аңдаусызда немесе қасақана жерге түсірілуі жамандықтың нышаны. Ұл баласы тұрмағандар ырымдап баскиімге әртүрлі ала-құла құрақ салып қиюлайды. Балалардың қалпақтарының төбесіне шоқтап үкі немесе маржан, қызыл- жасыл шашақтар тағатын әдет болған Біреуге бас ұрғанда аяғына тымағын тастайтын әдет бар. «Тымақ ұру» немесе «Тымақ тастап кешірім сұрау» — бітімге шақырудың ең үлкен жолы. Айыпкер жағының беделді адамдары мен жасы үлкен, жөн білетін ақсақалдары құныкер ауылындағылардың алдына барып«Құдай кешсе кеш! Білместік, оқыс кездейсоқтық (қасақана емес) іс болды, кешірім!» деп өтінген кезде ортаға ең үлкен ақсақалы баскиімін тастап сөзге, мәмілеге шақырады. Қызды алып қашу үрдісінде, қыз жағынын аяғына жығыла барған құдалар да баскиімін жерге, қыздың әке- шешесінің алдына тастау ишарасын жасайды (бірақ тастамайды). Бөркін аспанға ату деген этнографизмнің шығу тегін анықтаудың сәті түспей келеді. Өйткені баскиімді «құт кетеді» деп төңкеріп қоймайтын қазақ баскиімін лақтырады (қуанғанда) дегенді қоштаған мәлімет беруші жоқ.

6 слайд

#7 слайд
   Өшіккенде тымаққа кіші дәрет сындырады. Баскиімді алдына қойып айтысқан ақындар, шешен, даукестер болған. Ойнап жүрген бала екі тымақты үсті үстіне кисе, кейін өсе келе, екі мәрте үйленеді деп жориды. Қыз басына ақ және қара орамал тартпайды. Өйткені ақ орамал әйел адам киетін жаулықтың, ал қара қайғының белгісі болып саналады.

7 слайд

#8 слайд
Баскиімге қауырсын байлау дәстүрі  Баскиімге қауырсын тағу барлық халықтардың  мифтік  нанымы бойынша, жердегі адамның рухтық болмысының аспан әлемімен байланыста екендігін білдіреді. Бұл дәстүр кейін де жалғасқан. Бейнелеу өнері материалдары оның  XIII - XIV ғ .-да моңғолдар арасында да сақталғанын көрсетеді.

8 слайд

#9 слайд
 Баскиімге қауырсын тағу дәстүрінің арғы негізінде діни- ырымдық наным жатқаны өзгермеген күйінде көшпелі түрік халықтарының (тува,  алтай ,  хакас ) дін өкілдері, шамандарының (бақсылардың) қауырсын тізген баскиімінде сақталған. Қазақ арасында бұл дәстүр сақталмағанымен, оның сарқыншағын жас бала, келін, сал мен серілердің баскиіміне, дулығасына жыға қадауынан және қарқаралы баскиімінен байқауға болады. Әйткенмен түркі-моңғолдың ежелгі лауазым иелері бөрікке көзтоға (кейде көзотаға, қозатога, моңғолша «отго / отого») деп аталатын асыл тас та тағынған.

9 слайд

#10 слайд

10 слайд

#11 слайд

11 слайд

#12 слайд
 Тақия екі бөліктен тұрады, төбесі және басқа тиіп тұратын бөлігі, жиегі. Тақия 4,6,8 сай болып тігіледі.Үстіңгі және астары жеке-жеке пішіліп тігіледі де біріктіреді.Астарлық мата саржа,атлас,шытты пайдаланады.

12 слайд

#13 слайд

13 слайд

#14 слайд
Дулыға

14 слайд

#15 слайд
Бөрік

15 слайд

#16 слайд
Тақияны халық ерекше бағалаған  «Тақияма таққаным тал-тал моншақ,  Кер биеге жарасар кер құлыншақ.  Тұсынан ауылыңның өттім,кеттім,  Тақия басындағы бермей кеттің»

16 слайд

#17 слайд
АОВ секторы А D=45 СОсы бөлікті қиып аламыз.А және В нүктелері беттеседі, біріктіре тігеміз, тақия төбесі шығады. Жиегі басқа тиіп тұратын бөлігін әзірлейміз.

17 слайд

#18 слайд
Құндыз бөрік

18 слайд

#19 слайд

19 слайд

#20 слайд

20 слайд

#21 слайд

21 слайд

#22 слайд

22 слайд

#23 слайд

23 слайд

#24 слайд

24 слайд

#25 слайд

25 слайд

#26 слайд

26 слайд

#27 слайд

27 слайд

#28 слайд

28 слайд

#29 слайд

29 слайд

#30 слайд

30 слайд

#31 слайд

31 слайд

#32 слайд

32 слайд

#33 слайд

33 слайд