#1 слайд
Қазақстан территориясындағы ғұн, үйсін, қаңғлы ерте мемлекеттік құрылымдары

1 слайд

#2 слайд
Жоспар: 2.Бұл мемлекеттердің саяси басқару жүйесі 1. Ғұн, үйсін, қаңлы мемлекеттерінің пайда болуы мен құрылымы. 3.Ғұн, үйсін, қаңлы тайпаларының шаруашылығы мен мәдениеті 4.Ғұн, үйсін, қаңлы мемлекеттерінің тарихтағы орны мен мұрасы.

2 слайд

#3 слайд
• Б.з.б. І мыңжылдықтың соңында және б.з. І мыңжылдықтың басында Қазақстан жерінде алғашқы мемлекеттік құрылымдар қалыптаса бастады. • Ғұн, үйсін, қаңлы тайпалары осы кезеңде аймақтың саяси және әлеуметтік өмірінде маңызды рөл атқарды. • Бұл мемлекеттер көшпелі және жартылай көшпелі өмір салтын ұстанды. • Олар өз дәуірінде қуатты әскери күшке ие болып, көрші елдермен тығыз қарым-қатынас орнатты. • Қазақстан аумағында алғашқы мемлекеттілік негіздері дәл осы тайпалардың билік жүйесінде қалыптасты. Кіріспе

3 слайд

#4 слайд
• Ғұндар – түркі халықтарының арғы ата- бабалары болып саналады. • Олар б.з.б. ІІІ ғасырда қазіргі Моңғолия аумағында пайда болды. • Билеушісі – Мөде шаньюй (б.з.б. 209– 174 жж.) • Ғұндар күшті әскери мемлекет құрып, көршілес халықтарға ықпал етті. • Қытаймен ұзақ уақыт соғысып, олардың билеушілерін мойындатуға тырысты. • Ғұндар Орталық Азиядағы саяси жағдайға үлкен әсер етті. Ғұндардың қалыптасуы

4 слайд

#5 слайд
Ғұндардың мемлекеттік құрылымы • Басқару жүйесі: Билеушісі – шаньюй (абсолютті билік иесі). • Әкімшілік бөлу: Мемлекет оң қанат, сол қанат, орталық болып үшке бөлінді. • Шенеуніктер: Үлкен аймақтарды басқарған түменбасы, мыңбасы, жүзбасы болды. • Негізгі күші: Атты әскер (жылдам және ұтқыр армия). • Заңдар мен тәртіп: Ғұндар әскери тәртіпке бағынды, жазалау мен марапаттау жүйесі болды. • Салық жүйесі: Қарапайым халық малмен, өніммен және еңбегімен салық төлеген.

5 слайд

#6 слайд
Ғұндардың Қазақстанға көшуі: • Б.з.б. І ғасырда Қытайдың күшеюіне байланысты ғұндар батысқа қарай көшті. • Бұл оқиға тарихта “Халықтардың ұлы қоныс аударуы” деп аталды. • Ғұндар Қазақстан аумағына келіп, жергілікті тайпалармен араласты. • Кейін ғұндар батысқа қарай жылжып, Қара теңіз жағалауына және Еуропаға дейін жетті. • Батысқа көшкен ғұндардың ең әйгілі билеушісі – Аттила (Еділ патша, 406–453 жж.) болды. • Ғұндар Еуропада Рим империясына қауіп төндіріп, көптеген мемлекеттердің дамуына ықпал етті.

6 слайд

#7 слайд
Үйсіндердің Шығу тегі .• Үйсіндер б.з.б. ІІ ғасырда Жетісу жерінде өмір сүрген. • Қытай деректерінде “усунь” деп аталады. • Астанасы – Қызыл Аңғар (Чигучен), қазіргі Ыстықкөл маңында орналасқан. • Үйсіндердің шығу тегі туралы әртүрлі болжамдар бар, оларды сақтардың ұрпақтары деп санайды. • Көршілерімен тығыз байланыста болып, Қытаймен дипломатиялық қарым-қатынас орнатқан. • Қытай билеушілері үйсін гуньмоларына (билеушілеріне) ханшайымдарын ұзатқан.

7 слайд

#8 слайд
Үйсіндердің мемлекеттік құрылымы: • Билеушісі: Гуньмо (Күнби) – мемлекеттің жоғарғы билеушісі. • Басқару жүйесі: Үйсіндер бірнеше тайпаларға бөлініп, әр тайпаға бек, түменбасы, жүзбасы жетекшілік етті. • Әскер саны: Қытай жазбаларына сүйенсек, үйсіндердің 188 800 әскері болған. • Негізгі шаруашылығы: Көшпелі және жартылай көшпелі мал шаруашылығы. • Қоғамдық құрылым: Бай малшылар, жауынгерлер және қарапайым халық болып бөлінді. • Сот жүйесі: Дәстүрлі әдет-ғұрып заңдары негізінде шешімдер қабылданды.

8 слайд

#9 слайд
• Шаруашылығы: Үйсіндер мал шаруашылығымен айналысып, жылқы, қой, ірі қара өсірді. Сонымен қатар, егіншілік те дамыды. • Қолөнері: Үйсіндер қыш ыдыстар, зергерлік бұйымдар, металлдан түрлі бұйымдар жасаған. • Сауда: Үйсіндер Ұлы Жібек жолының бойында орналасқандықтан, Қытай, Парфия, Үндістан және басқа елдермен сауда жасаған. • Діни нанымдары: Үйсіндер шаманизмді ұстанған, әрі ата- баба рухына табыну кең тараған. Олар жергілікті табиғатпен байланысты діни рәсімдер өткізген. • Әдебиет пен өнер: Үйсіндер өз дәуірінде көркем өнер мен әдебиетті де дамытуға үлес қосқан. Үйсіндердің мәдениеті мен шаруашылығы:

9 слайд

#10 слайд
ҚОРЫТЫНДЫ • Ғұн, үйсін, қаңлы мемлекеттері Қазақстан аумағында алғашқы ірі мемлекеттік құрылымдар болып саналады. • Бұл тайпалар көшпелі қоғамда жоғары дамыған әскери құрылымдар мен басқару жүйелерін қалыптастырды. • Олар Ұлы Жібек жолымен байланыстырып, көптеген мәдениет пен сауданы дамытты. • Осы мемлекеттер түркі халықтарының, оның ішінде қазақ халқының қалыптасуында маңызды рөл атқарды. • Ғұндар, үйсіндер және қаңлылардың мұралары қазақ мәдениетінің негізін қалаған..

10 слайд

#11 слайд
рақмет! Назарларыңызға

11 слайд