#1 слайд
Бөлім тақырыбы: Кеңестік Қазақстанның мәдениеті: Білім мен ғылым, әдебиеті пен өнер Сабақ тақырыбы: Қазақстан тарихы 8-сынып Байкушикова Лаура Рүстемқызы №67 гимназия Нұр-Сұлтан қаласы Білім беруді жаңғырту орталығы ҚАНЫШ САТБАЕВ – ЖАН-ЖАҚТЫ ҒАЛЫМ 2 сабақ

1 слайд

#2 слайд
Оқу мақсаты: 8.2.3.4 – Қаныш Сәтбаевтың Қазақстан өнеркәсібі мен ғылымын дамытудағы рөліне баға беру. Бағалау критерийлері: • Қаныш Сәтбаевтың Қазақстан өнеркәсібі мен ғылымын дамытудағы рөліне баға береді; • Қаныш Сәтбаевтың ғылыми – зерттеу қызыметі туралы біледі.

2 слайд

#3 слайд
Ғылыми –зерттеу қызметі. Қаныш Имантайұлы 1926 жылы Қазақ АКСР-і Халық шаруашылығы Орталық кеңесінің ұйғаруымен «Атбасцветмет» тресінің геология бөлімін басқаруға жіберілді. Бұл треске Жезқазған мыс кен орындарын, Байқоныр көмірін зерттеу және Қарсақбай мыс зауытының құрылысын жүргізу жүктелген еді. 1929 жылы жас ғалым Қарсақбай мыс комбинатының геологиялық барлау бөлімінің бастығы қызметіне тағайындалды. Көп ұзамай комбинаттың бас геологы болды.

3 слайд

#4 слайд
Қаныш Сәтбаев 1930-1940 жылдары әлемдегі ең ірі Ұлытау-Жезқазған мыс кен орнын ашты. Осы деңгейдегі кен орнын ашқан еңбегі үшін Қаныш Сәтбаев КСРО-ның Ленин орденімен марапатталды. 1944 жылы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумы оған «Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері» атағын берді.

4 слайд

#5 слайд
Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Н.Ә.Назарбаев: «Қаныш Имантайұлы Сәтбаев өзінің қажырлы еңбегімен Қазақстанның геологиялық мектебін қалыптастырды, геология ғылымының дамуына зор ықпал етті. Қазақтар арасында осындай жоғары деңгейге ешкім көтерілмеген еді», - деп атап көрсетті. 1941-1964 жылдары Қаныш Сәтбаев Геология институтын басқарды.

5 слайд

#6 слайд
Академик Сәтбаевтың негізгі ғылыми зерттеулері кендер геологиясы мен Қазақстанның минералды ресурстарын зерттеуге арналған Атап айтқанда, марганец кені өндірілетін Жезді ашылды. Бұл кен өндірісінде бүкіл КСРО –да өндірілетін марганецтің 70,9 пайызы алынатын Екінші дүниежүзілік соғыс жылдары геология институты жеңіске қомақты үлес қосты. Институт басшысы Қаныш Сәтбаев 2-дәрежелі Отан соғысы орденімен марапатталды

6 слайд

#7 слайд
1943 жылы Қаныш Сәтбеав: «Қазақстанның аса зор көлемдегі жер қойнауының пайдалы қазбалары Отан қорғау ісіне жұмсалды. Гитлерлік жауыздардың кеудесіне қадалған он оқтың тоғызы қазақстандық қорғасынан құйылды. Танкілер мен өздігінен жүретін зеңбіректердің тең жартысы Қазақстанда балқытылған молибден мен қапталған. Снарядтар мен патрондар, әскердің байланыс жүйесіне қажетті құрылғылар Қазақстан жерінде дайындалды», -деп жазды.

7 слайд

#8 слайд
КСРО ҒА базасында Қаныш Сәтбаев басқарған ҚазКСР ҒА филиалы ашылды. Мәскеудің белгілі ғалымдары соғыс жылдары Қазақстанға көшірілді. Олар өлке ғылымының дамуына қомақты үлес қосты Ғылыми база кеңейтілді. Қазақстанда ашылған академияның филиалы ірі жетістіктерге қол жеткізілді Қаныш Сәтбаев КСРО ҒА филиалының 1946 жылдың 1 маусымында ҚазКСР Ғылым академиясы болып ашылуына зор еңбек сіңірді

8 слайд

#9 слайд
Республикамыздың ірі минералдық шикізат қорларын игеру, кен- металлургия зауыттарын және Ертіс- Қарағанды каналын салу Сәтбаев есімі мен тығыз байланысты. Ол Қазақстанның пайдалы қазбаларын іздестірудің кешенді жоспарын жасады. Қаныш Сәтбаев Жезқазған кенін зерттеу, Орталық Қазақстанның (Сарыарқаның) металлогендік және болжам картасын (1952-1958) жасауда көп еңбек сіңірді.

9 слайд

#10 слайд
Қаныш Сәтбаев-қоғамдық және гуманитарлық ғылым саласын зерттеуші. Академик Қаныш Сәтбаевтың геологиядан басқа ғылымдарда, мәдениет саласында, тарихта қалдырған іздері жеткілікті. Ол халық ауыз әдебиетін зерттеуді Баянауылда жүргенінде-ақ бастаған еді. Ш.Уәлиханов жазып алған әйгілі Едіге батыр жайындағы «Ер Едіге» эпосын қазақ тіліне аударды, «Жезқазған ауданындағы көне заман ескерткіштері» атты еңбегін жазды.

10 слайд

#11 слайд
Ә.Х.Марғұлан: «Әкесінің ықпалымен Қаныш Имантайұлы бала кезінде араб, парсы, тілін қызыға оқыды. Хафиз, Сағди, Науаи өлендерін жатқа айтты. Кейбіреулерін жақсы білгені соншалық демалыс күндері, әсіресе курорттағы демалыс кездері ел алдында жатқа айтуды ұнататын. Әдеби, шығармашылық кештерді ұйымдастырып, өзі де қатысатын» , -деп жазды. Тарих оның өмірлік жансерігі болды. Балалық шағында Қаныш Сәтбаев ақсақалдар мен келген қонақтардың әңгімесін қызыға тыңдайтын, барлық оқу орындарында, өзінің ауыл мектебінен бастап институтқа дейін тарих сабағына үнемі қатысып тұратын. Ақындар айтысын да тыңдауға құмар еді.

11 слайд

#12 слайд
Пайдалы қазбаларды барлау геологиясымен айналыса жүріп, ғалым тарихи аңыздар мен әфсаналарда айтылатын көптеген тарихи ескерткіштерді кездестірді Ол әрқашан шатқалдардың, сай- сала, жоталардың, өзен мен көлдердің атауларына назар аударатын. Барлау жұмыстарын жүргізу барысында ақсақалдардан сол жерлердің тарихы туралы сұрастырудан жалықпайтын Мәселен, темір дәуірінің жазуы сақталған тас тақтайшаны Қ.Сәтбаев Алтыншоқы жотасынан 1935 жылы тапқан еді. Тақтайша қазіргі кезде Эрмитаждың бір залында тұр Орталық Қазақстандағы археологиялық ескерткіштерді зерттеуге де Қ.Сәтбаев үлесін қосты. Оның еңбегін тарихшылар мен архологтар жағары бағалады

12 слайд

#13 слайд
1-тапсырма Қаныш Сәтбаевтың ғылыми-зерттеу жұмыстарына қосқан үлесі үшін қандай марапаттарға ие болды.

13 слайд

#14 слайд
Жауабы: Қаныш Сәтбаев Ұлытау-Жезқазған мыс кен орнын ашты. Кен орнын ашқан еңбегі үшін Қаныш Сәтбаев КСРО-ның Ленин орденімен марапатталды Қаныш Сәтбаев 2- дәрежелі Отан соғысы орденімен марапатталды Қаныш Сәтбаев 1944 жылы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумы оған «Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері» атағын берді

14 слайд

#15 слайд
Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қаныш Имантайұлы Сәтбаевқа берген бағасы.... 2-тапсырма

15 слайд

#16 слайд
«Қаныш Имантайұлы Сәтбаев өзінің қажырлы еңбегімен Қазақстанның геологиялық мектебін қалыптастырды, геология ғылымының дамуына зор ықпал етті. Қазақтар арасында осындай жоғары деңгейге ешкім көтерілмеген еді», - деп кім айтты. Жауабы:

16 слайд

#17 слайд
3-тапсырма Академик Қаныш Сәтбаевтың Отан қорғау ісіне қосқан үлесі.

17 слайд

#18 слайд
Жауабы 1943 жылы Қаныш Сәтбеав: «Қазақстанның аса зор көлемдегі жер қойнауының пайдалы қазбалары Отан қорғау ісіне жұмсалды. Гитлерлік жауыздардың кеудесіне қадалған он оқтың тоғызы қазақстандық қорғасынан құйылды. Танкілер мен өздігінен жүретін зеңбіректердің тең жартысы Қазақстанда балқытылған молибден мен қапталған. Снарядтар мен патрондар, әскердің байланыс жүйесіне қажетті құрылғылар Қазақстан жерінде дайындалды», -деп жазды

18 слайд

#19 слайд
Қорытынды: •Қаныш Сәтбаевтың Қазақстан өнеркәсібі мен ғылымын дамытудағы рөліне баға бердік; •Қаныш Сәтбаевтың ғылыми – зерттеу қызыметі туралы білдік.

19 слайд