#1 слайд
37 Частных детсКких садаКККК 43 Мини-центра Сабақтың тақырыбы:Қазақстанның Қызыл кітабы ҚАЗАҚ ТІЛІ (Т1) 8-СЫНЫП Бөлім тақырыбы: 5-бөлім:Биоалуантүрлілік. Қызыл кітапқа енген жануарлар мен өсімдіктер. Синтаксис

1 слайд

#2 слайд
37 Частных детских сада 43 Мини-центраОқу мақсаттары: • 8.3.2.1. Жанрлық және стильдік ерекшеліктеріне сай тілдік құралдарды орынды қолданып, мақала құрастырып жазу • 8.4.4.2 . Тұрлаусыз сөйлем мүшелерінің сөйлем жасаудағы өзіндік орнын, қызметін түсініп қолдану. (пысықтауыш) Сабақ мақсаттары: жанрлық және стильдік ерекшеліктеріне сай мақала құрастырып жазу; пысықтауыштың сөйлем жасаудағы өзіндік орнын, қызметін түсініп қолдану.

2 слайд

#3 слайд
37 Частных детских сада 43 Мини-центраБағалау критерийлері: • «Қызыл кітап» атауының шығу тарихын біледі; • тілдік құралдарды орынды қолданып, мақала құрастырып жазады; • пысықтауыштардың мағыналық түрлерін ажыратып, қызметін түсініп қолданады

3 слайд

#4 слайд
Ойтүрткі сұрақтар 37 Частных детских сада 43 Мини-центра 1. «Қызыл кітап» деген не? 2. Қара кітап дегенді естуіңіз бар ма? 3. Сиреген дала жануарларын әрі қарай сақтау үшін қазір елімізде қандай жағдай жасалған?

4 слайд

#5 слайд
37 Частных детских сада 43 Мини-центраЫқтимал жауаптар • «Қызыл кітап» деген өмірлері қыл үстінде тұрған тіршілік иелерінің төлқұжаты іспетті. • «Қызыл кітап» деген сөз тіркесі ғылымға 1966 жылы енді. Мұндағы «қызыл» деген сөз «қауіп төніп тұр» дегенді адамзат баласына ескертеді. • Қызыл кітаптың ішінде Қара кітап немесе қара тізім бар. Жер бетінде мүлде құрып, жойылып кеткен тіршілік иелері осы кітапта хатталып қалған. • Сиреген дала жануарларын әрі қарай сақтау үшін қазір елімізде бірнеше қорықтап бар. Қазақстан қорықтар саны жөнінен ТМД-ға кіретін республикалар арасында 16-орын алады. Дегенмен, республика жерінің көлеміне шаққанда корықтар үлесі жөнінен 13-орында. Бұл еліміз үшін қорықтар көлемінің әлі де болса аз екендігін көрсетеді. Қазіргі кезде нақты Қазақстан табиғатының алуан түрлі табиғат жағдайларын толық көрсету үшін жеткіліксіз

5 слайд

#6 слайд
37 Частных детских сада 43 Мини-центраПысықтауыш – сөйлемде етістіктен жасалған баяндауыштың сипатын, мезгілін, мекенін, мақсатын, себеп-салдарын, сипаттайтын тұрлаусыз мүше. Пысықтауышқа тән белгілер: 1) сөйлемнің негізін құрауға қатыспайды; 2) үстеуден, көсемшеден, және жанама септік тұлғалы зат есімнен жасалады; 3) бағыныңқы сыңар ретінде өз басыңқысымен қабыса, жанаса байланысады; 4) пысықтайтын сөзінің алдына орналасады, 5) өзі тіркескен сөзімен пысықтауыштық қатынаста болады; 6) қашан? қайда? қалай? неге? не үшін? неліктен? т.б. 1) сөйлемнің негізін құрауға қатыспайды; 2) үстеуден, көсемшеден, және жанама септік тұлғалы зат есімнен жасалады; 3) бағыныңқы сыңар ретінде өз басыңқысымен қабыса, жанаса байланысады

6 слайд

#7 слайд
37 Частных детских сада 43 Мини-центраПысықтауыштың жасалу жолдары : 1 . Пысықтауыштық қызметте жұмсалатын, негізінен үстеу десек те, сын есімдер етістік баяндауышпен тіркескенде пысықтауыш болады.Ақ жаулықты әйел бізді жадырай күліп, жылы қарсы алды. (О.Бөкей) 2. Көк бөрі баласы ит сияқты адамға жарамсақтана алмайды. (Ш.Мұртаза) Сөйлемнің бастауышы – күрделі(көк бөрі баласы – не?) пысықтауыш (ит сияқты – қалай?) пен толықтауыш (адамға – кімге?) баяндауышпен (жарамсақтана алмайды – қайтеді?) 3. Мезгіл мәнді зат есімдер ыңғайына қарай пысықтауыш болады. Мысалы. Сол күні Тілеуқабыл түні бойы ұйықтай алмады 4. Септеулік шылаулы есім сөздер пысықтауыш болады. Мысалы: Күні бүгінге шейін елдің жаз жайлауы – Қарақұм, Халық Абай үшін алысады 5. Еліктеуіш сөзден болады. Мысалы: Бұл сөзіме Айжан сылқ-сылқ күлді. 6. Сын есімнен болады. Мысалы: Біз сізді жақсы танимыз. 7. Сан есімнен, кейде мөлшер мәнді сын есімнен болады. Мысалы: Тақтайды ұзын кес. 8. Есімдіктен болады. Мысалы: Шай әлдеқашан жиналған.

7 слайд

#8 слайд
37 Частных детских сада 43 Мини-центра1-тапсырма. Мәтінді оқып, Қазақстанның Қызыл кітабына қатысты нақты ақпаратты табыңыз. Жанрлық және стильдік ерекшелігін ажыратыңыз. Қазақстанның Қызыл кітабының әрі танымдық, әрі тәрбиелік мәні зор. Ол жастарды табиғатты аялай білуге, оның қамқоршысы болуға тәрбиелейді. Қазақстанның Қызыл кітабы – Қазақстан Республикасы аумағында жойылып кету қаупі төнген және сирек кездесетін өсімдіктер мен жануарлардың сипаттамасы берілген арнайы басылым. Кітап 1978 жылы шығарыла бастады. Қазақстанның Қызыл кітабының үшінші басылымы қайта өңделіп әрі толықтырылып, 1996 жылы қазақ тілінде шықты. Бұл үшінші басылымның бірінші томы «Жануарлар», оның бірінші бөлімі «Омыртқалылар» деп аталды. Онда омыртқалы жануарлардың 125 түрі мен түр тармақтары туралы деректер берілген. Қазақстанның Қызыл кітабының үшінші басылымында тіркелген жануарлар түрлері 5 категория бойынша берілген. Дескрипторы: • мәтін мазмұнын түсініп оқиды; • мәтіндегі қажетті ақпаратты табады;

8 слайд

#9 слайд
37 Частных детских сада 43 Мини-центраӨзіңізді тексеріңіз 1) сөйлемнің негізін құрауға қатыспайды; 2) үстеуден, көсемшеден, және жанама септік тұлғалы зат есімнен жасалады; 3) бағыныңқы сыңар ретінде өз басыңқысымен қабыса, жанаса байланысады

9 слайд

#10 слайд
37 Частных детских сада 43 Мини-центра2-тапсырма. Бағыныңқы сыңары пысықтауыш болатындай төмендегі үлгі бойынша сөз тіркестерін құраңыз 1) сөйлемнің негізін құрауға қатыспайды; 2) үстеуден, көсемшеден, және жанама септік тұлғалы зат есімнен жасалады; 3) бағыныңқы сыңар ретінде өз басыңқысымен қабыса, жанаса байланысады Үстеу+етістік Сын есім+етістік Есімдік +етістік                   Дескрипторы: • сөз тіркестерін құрайды; • пысықтауыштың жасалу жолын біледі

10 слайд

#11 слайд
37 Частных детских сада 43 Мини-центраЫқтимал жауаптар 1) сөйлемнің негізін құрауға қатыспайды; 2) үстеуден, көсемшеден, және жанама септік тұлғалы зат есімнен жасалады; 3) бағыныңқы сыңар ретінде өз басыңқысымен қабыса, жанаса байланысады Үстеу + етістік Сын есім + етістік Есімдік + етістік Ұзақ сөйледі Жақсы оқиды Ешқайда бармады Тез аяқтады Әдемі өрнектеді Ешқашан ауырмады Жүгіре-жүгіре шаршады Жұмсақ иледі Ешқайдан таппадым

11 слайд

#12 слайд
37 Частных детских сада 43 Мини-центра3-тапсырма. Берілген суреттерді негізге ала отырып, жанрлық және стильдік ерекшеліктеріне сай мақала құрастырып жазыңыз. 1) сөйлемнің негізін құрауға қатыспайды; 2) үстеуден, көсемшеден, және жанама септік тұлғалы зат есімнен жасалады; 3) бағыныңқы сыңар ретінде өз басыңқысымен қабыса, жанаса байланысады Дескрипторы:  Берілген суреттерді негізге ала отырып, жанрлық және стильдік ерекшеліктеріне сай мақала құрастырып жазады;  мақала құрылымын сақтайды.

12 слайд

#13 слайд
37 Частных детских сада 43 Мини-центраЫқтимал жауап Жануарлар дүниесінің ауқымы да өте үлкен. Өкінішке орай, браконьерлердің және адамдардың тым белсенділігінен көптеген жануар түрлері толықтай жойылу қаупіне ұшырады. Бүгінде Қазақстанның Қызыл кітабына 40-қа жуық жануар еніп отыр. Мүлдем жоғалып кеткендерге және апатты түрде саны қысқарып бара жатқандарға қарақал, барыс, киіктерді жатқызар едік. Қарақал мен барыс мысықтар тұқымдасына жатады. Қарақал дала сілеусіні, сондықтан да оны көпке дейін ғалымдар сілеусін деп есептеген. Бірақ ол сілеусіннен реңінің бірыңғай түске ғана боялуымен ерекшеленеді. Барыс та Қазақстандағы ең үлкен жабайы мысық. Тянь-Шань, Жоңғар Алатауы мен Алтайдың биік тауларында мекендейді. Саны 200-ден аспайды және жылдан жылға кемуде. Оған азық қорының азаюы да себеп. Ал ақбөкеннің саны бір ғасырға жуық уақыт ішінде бірнеше рет күрт азайып, кейін қайта көбейген. 2015 жылы Қазақстанда індет салдарынан бірнеше апта ішінде 150 мыңнан аса киік қырылған. Бүгінде киікке төнген қатер әлі сейілген жоқ. Қытайда мүйізіне сұраныс жоғары киікті заңсыз аулау жалғасып келеді. Өкінішке орай Қазақстанда бұл кәсіп иесінің өзіне төнетін қауіп те ұлғая түскені байқалады. Сондықтан таудағы қорықшалар мен қорықтарда оны қорғауды күшейту керек.

13 слайд

#14 слайд
37 Частных детских сада 43 Мини-центра4-тапсырма. Кестедегі сөздер анықтауыш және пысықтауыш рөлін атқаратындай сөйлем құраңыз 1) сөйлемнің негізін құрауға қатыспайды; 2) үстеуден, көсемшеден, және жанама септік тұлғалы зат есімнен жасалады; 3) бағыныңқы сыңар ретінде өз басыңқысымен қабыса, жанаса байланысады Мысалдар Анықтауыш Пысықтауыш арыстандай     қисық     қатты     Дескрипторы: • анықтауыштың сөйлемдегі қызметін ажыратады; • толықтауыштың сөйлемдегі қызметін біледі;

14 слайд

#15 слайд
37 Частных детских сада 43 Мини-центраЫқтимал жауаптар 1) сөйлемнің негізін құрауға қатыспайды; 2) үстеуден, көсемшеден, және жанама септік тұлғалы зат есімнен жасалады; 3) бағыныңқы сыңар ретінде өз басыңқысымен қабыса, жанаса байланысады Мысалдар Анықтауыш Пысықтауыш арыстандай Қос батырдың арыстандай тұлғасы алыстан көрінді Ашуға булыққан батыр арыстандай ақырды. қисық Көпшілік арасында айтылған қисық әңгіме көпшіліктің ойын бұзды. Айтылған пікірмен келіскісі келмеген Айдос қисық жауап берді.

15 слайд

#16 слайд
37 Частных детских сада 43 Мини-центраҚорытынды 1) сөйлемнің негізін құрауға қатыспайды; • Қызыл кітап атауының шығу тарихын білді; • тілдік құралдарды орынды қолданып, мақала құрастырып жазды; • Пысықтауыштардың мағыналық түрлерін ажыратып, қызметін түсініп қолданды жасалады; 3) бағыныңқы сыңар ретінде өз басыңқысымен қабыса, жанаса байланысады

16 слайд

#17 слайд
37 Частных детских сада 43 Мини-центраҚосымша тапсырма: Пысықтауышқа тән белгілер: Қадыр Мырза Әлінің «Қызыл кітап» өлеңін тауып оқу, ұнаған шумақтарын жаттап алу. 1) сөйлемнің негізін құрауға қатыспайды; 2) үстеуден, көсемшеден, және жанама септік тұлғалы зат есімнен жасалады; 3) бағыныңқы сыңар ретінде өз басыңқысымен қабыса, жанаса байланысады

17 слайд