#1 слайд
Ғылыми жоба «Ақмола облысы білім басқармасының Ақкөл ауданы бойынша білім бөлімі Барап ауылының негізгі орта мектебі» КММ Орындаған: 8 - сынып оқушысы Ыбырай Мөлдір Жетекшісі: Барап ауылының негізгі орта мектебінің математика және физика пәні мұғалімі: Қайдыраш Айдынгүл «ҚЫЗЫЛ ҚАРАҒАЙ ШАЙЫРЫНЫҢ ФИЗИКАЛЫҚ ҚАСИЕТІ ЖӘНЕ ЕМДІК ҚАСИЕТІ»

1 слайд

#2 слайд
Ғылыми жобаның мақсаты: өңделген шайырды алу және емдік қасиетін біле отырып, дәстүрлі және қазағымыздың байырғы тарихи емшілігінің даңқын көтеріп, әлемге жария ету. Өзектілігі: Физиканы және оның заңдылықтарын жақсы менгерген және жобаны тереңдей зерттеп, қазақтың дәстүрлі халық емшілігін зерттеуге қадам бастаған оқушыдан жас мемлекетімізге қажет ұлттық құндылықтырымызды сақтай алатын білімді ұрпақ қалыптасады. Ғылыми жобаның ғылыми жаңалығы: Қызыл қарағай шайырының физикалық қасиетімен таныса отырып, емдік қасиетін зерттей келе, ұлтымыздың қалып бара жатқан халық емшілігін қайта жаңғырту, әлемге жария ету. - Қызыл қарағай және оның географиялық орнын зерттеу. -Қызыл қарағайдың безі, шайырымен танысу және зерттеу. - Қызыл қарағайдың мөлтешінен өңделген шайыр алу. -Өңделген шайырдың емдік қасиетін зерттеу. - Қорытындылау. Міндеттері :

2 слайд

#3 слайд
Қ а р а ғ а й Мәңгі жасыл, қылқан жапырақты өсімдік 500 - 600 жылға дейін өмір сүреді Ең биік түрлері 50-60 метрге жетеді Отыны нағыз көмір қызуындай шоғы қызулы, жылуы мол Үй құрылысында таптырмас шикізат Бүршіктері, эфир майы және шайыры - бронхит, өкпе ауруларына қарсы пайдаланылады Қылқанын С дәрумені жетіспегенде және оның алдын алу үшін қолданады. Қара майын тері ауруларына жақпа май ретінде пайдаланады СИПАТТАМАСЫ: ШИКІЗАТТАРЫНЫҢ ЕМДІК ҚАСИЕТТЕРІ: ШҚО-да Марқа тауы мен Катонқарағай өңірінде өседі

3 слайд

#4 слайд
Үй жағдайында қызылқарағай қабығының шайырынан өңделген шайыр алу. Жұмыстың мақсаты: үй жағдайында қызылқарағай шайырынан өңделген шайыр алу және емдік қасиетін зерттеу. Қажетті құрал-жабдықтар мен өнімдер: қарағай қабығы, шайыр, күре, су, сүзгіш. 1 2 4 5 3 Мұны ыдысқа салып, қабықты тазалап жуып, жинаған шайыры бар қабыққа су құйып буландырады. Өңделген шайыр дайын болды. Қарағай шайыры қышқыл әрі дәмді болады. 7-15 жылдық қарағайды таңдап алып, өткір құралмен қарағайдың қабығын түбіне ала «Y» формасында ойса, күн қызғанда қарағай шайыры ағып шығады. Су буға айналғанда түбінде қарағай шайыры қалады да, суығаннан кейін қатты затқа айналады. Немесе мұздай суық су құйып, бірден қатыруға болады. Қайнау және булану барысында хош иіс шығады.

4 слайд

#5 слайд

5 слайд

#6 слайд
Қарағай шайырын өңделмеген шайыр , түймеш , мөлтеш деп те атайды. Ал өңделмеген шайырдан алынытын өнімді өңделген шайыр немесе қайнатылған шайыр деп те атайды.

6 слайд

#7 слайд

7 слайд

#8 слайд
Өңделген шайыр алу барысындағы орын алатын физикалық процестер Қайнау – сұйықтықтың тұтас көлемінде бу көпіршіктерінің пайда болып, олардың сұйық бетіне шығып, буға айналуы (1-текті фазалық ауысу). Сұйықтықты қыздырған кезде оның ішіндегі көпіршіктерінің көлемі ұлғайып, біртіндеп жоғары қалқып шығып жарылады да, ол сұйық бетіндегі бу фазасына айналады. Сұйықтық бетіндегі будың қысымы сыртқы қысымға теңелгенде қайнау процесі басталады. Булану — заттың сұйық немесе қатты агрегаттық күйден газ тәрізді бу күйге (бірінші текті фазалық ауысу) ауысу процесі. Қатты дененің Булануы сублимация деп аталады. Булану процесі кез келген температурада жүруі мүмкін, бірақ ол температура жоғарылаған сайын тезірек өтеді. Балқу дегеніміз - қатты кристалдық заттың сұйық күйге ауысуы (І текті фазалық ауысу). Таза заттар балқуының басты сипаттамалары — қатты балқу температурасы және балқу жылуы. Белгілі бір сыртқы қысымда қатты кристалдық заттың сұйық күйге ауысу температурасы балқу температурасы деп, ал тұрақты қысымда қатты кристалдық затты толықтай сұйық күйге ауыстыруға қажет жылу мөлшері - балқу жылуы деп аталады. Балқу температурасы сыртқы қысымға тәуелді. Қатаю - материалдың сұйық және пластикалық күйінен қатты күйге өтуі.

8 слайд

#9 слайд
Қызыл қарағай шайырының емдік қасиеттері: 1) шиқанға, жазылмаған жараларға, қышыма бөрткенге, жарадан шыққан қанды тиюға, күйікке ем болады; 2) жілік кемігінің созылмалы қабынуына, сүйек туберкулезіне; 3) балаларға қышыма, бөрткен шыққанда; 4) құрсақ бөліміне операция жасалған адамдар операция барысында наркоз берілген және ішегі кесілген болса, операциядан кейін ішектің әрекеті түрліше дарежеде нашарлайды да, іші өтетін немесе іші қатып қалатын жайттер туылады. Мұндай кезде үнемі шайыр шайнап жұрсе ішектің әрекетінің қалпына келуі тез болады. Өйіткені шайыр шайнағанда адамның аузы тоқтамай арекеттенетіндіктен, ауыз бостығы және кеңірдектегі химиялық және механикалық сезім нервтерін тітіркендіріп, ас қорыту сұйықтығының бөлініп шығуы жақсарады да, ішектің зат алмастыруын тездетеді. Өңделмеген шайыр екі түрлі болады. Бірі, жабыспақ шайыр, екіншісі, түймеш шайыр деп аталады. Қазақ оташылары жабыспақ шайырды сынықты таңуға, шыққан буындарды орнына түсіруге пайдаланады. Түймеш шайырды әйелдер, жастар ауызға салып шайнайды. Тісті тазартады және шынықтырады. Майлы тамақ жегеннен кейін шайыр шайнаса, тамақтың тезірек қорытылуына оң әсерін тигізеді.

9 слайд

#10 слайд
Ұсыныстар Қорытынды 1. Оқушыларға қазақтың ұрпақтан ұрпаққа жалғасатын дәстүрлі емшілігі туралы зерттеу сипатындағы үйірмелері ашылса; 2. Қазақ емшілігі туралы зерттейтін ғылыми орталықтармен арнайы емханалар салуға мүмкіндік бар деп ойлаймын. Қарағай шайырының физикалық қасиеті мен емдік қасиеті туралы көбірек тоқталғым келді. Яғни, қарағай шайырының негізгі емдік қасиеті - патогендік бактериялардың, вирустардың және микроскопиялық саңырауқұлақтардың жойылуы. Оның бұл ерекшеліктері терапиялық әдістердің негізін құрады - қарағай шайыры қайнауды, іріңді жараларды, жараларды, күйіктерді емдеуде белсенді қолданылады. Қарағай сағызын адамдар өте ұзақ уақыт бойы қолданып келген. Өзінің қасиеттеріне байланысты ол тері аурулары (әсіресе фурункулезбен), аллергиялық аурулар, экзема үшін жиі қолданылатын дәрілердің біріне айналды. Ішінде қарағай шайыры стоматит, гингивит, вирустық және бактериалды этиологияның әртүрлі аурулары үшін, сондай-ақ саңырауқұлақтар тудыратын ауруларды емдеу үшін қолданылады.

10 слайд