#1 слайд
Сараман-Қоса мұнарасы және Сырлытам кесенесі

1 слайд

#2 слайд
Сараман-Қоса Қазалы ауданы, Кәукей ауылынан солтүстік-шығыста 3 шақырым жерде, Қуаңдарияның жағалауында орналасқан. Мұнара шаршы пішінді (25х25х5 см) қамкесектерден тұрғызылып, күйдірілген кірпіштермен қапталған. Ескерткішті ХІХ ғасырдың соңында көрген И.Аничков мұнараның биіктігі 15 сажень (32 м) деп жазады. Ол мұнараның биіктігін жоғарылатып көрсеткен. Себебі, қазіргі уақытта мұнара жоспары дөңгелек тәріздес, негізінің диаметрі 5 м-ге жуық, ал биіктігі 15 м, қабырғасының қалыңдығы 1 м-ден үлкен екені белгілі. Ескерткіштің қабырғасы 11 м биіктікке дейін ішке қарай тарыла түседі, әрі қарай кесілген конус сияқты күмбезбен көмкерілген. Мұнараның іші бір-бірінің үстіне орналастырылған екі бөлмеден тұрады. Үстіңгі бөлме өзара байланысты екі деңгейге бөлінген. Оның төменгісінде (оңтүстік батыс жағында) үшбұрышты терезе ойығы бар. Қасбетте, оның астына сөре орналасқан. Жоғарғы бөлменің үстінде парапеттен қоршалған алаң бар. Алаңның үстінде жабындының жоқ болғанына қарамастан парапеттің солтүстік және оңтүстік қабырғаларында бір-бірден өтпелі тесіктері бар.М ұ н а р а с ы

2 слайд

#3 слайд
Аңыз-Әңгімелер Сараман-Қоса мұнарасына да байланысты аңыз-әңгімелер ел арасында сақталған. И.Аничковтың жазып алған нұсқасы бойынша: «шамамен 20-25 ұрпақ бұрын, Сараман, Ноғайдан қыз алып кетеді, есімі Қоса, ол Үргеніште тұрған. Ол қызға ғашық болып қалған, бірақ Қосаның туыстары оларға жетіп алып, ұстап, қазір ескерткіш тұрған жерде оларды өлтіреді. Бірақ, қарақалпақ батырлары Жоба мен Айдос келіп ескерткіш тұрғызған. Бұл ескерткіш Сараманға арналған, ал Қосаға басқа ескерткіш тұрғызылған, жақын маңдағы құмда, бірақ ол сақталмаған. Аңыз бойынша, мұнара Арал теңізіне жақын жерде тұрғызылған».

3 слайд

#4 слайд
Сырлытам кесенесі Кесененің шатырындағы 6 метр күмбезі 16 қырлы күмбез астындағы барабанда орнатылған. Кесене күмбезі екі қабаттан тұрады: сыртқысы күмбез астындағы барабан тәрізді 16 қырлы пирамидаға ұқсас, ал ішкі қабаты жартылай сфера тәріздес болып келеді. Күмбездің сыртқы және ішкі қабаттары бір-бірімен қырлардың бұрыштарында орналасқан қаттылық қабырғалармен бекітілді. Биіктігі 7,5 метр порталдың оңтүстік секторға бағытталған призмалы корпусқа жазылған, терең қуысы бар, айқышты қабырғада кірме ойығы бар сүйір аркасымен жабылған порталды терең қуысы бар. Сырлытам кесенесі – ҮІІ-ҮІІІ ғасырларда салынған қала құрылысы және сәулет туындысы. Сырлытам кесенесі порталды-күмбезді, бір камералы құрылысқа жатады. Ескерткіштің жалпы биіктігі күмбезбен бірге 13 метрді құрайды. Кесене төрт бұрышты күйдірілген кірпіштен қаланған. Сәулет өнері жағынан оның өлшемі 10Ч11 м, ғимараттың сақталып қалған биіктігі 9 метр болып табылады. Салмақ түсетін қабырғаларының қалыңдығы әр түрлі болып келеді – солтүстігіндегі 2 метр, батыс және шығысындағы 1,5 метр, оңтүстігіндегі 1 метр. Кесененің оңтүстік және солтүстік жағында терең қуыстары бар екі есігі бар. Кіреберістер жалпақ жарма есіктермен жабылған.

4 слайд

#5 слайд
Сырлы әшекейленге н Қазақтың сәулетшісі М.Сембин сәулет өнеріндегі ескерткіштердің кейбір жиі кездесетін атаулардың мағынасын талдап, былай жазды: «Ішкі көріністегі сәндік өрнегімен, қасбеті оюлы терракотасымен қапталуымен Сырлытамды байланыстыру жөн (сырлы – әшекейленген). Қазақстанда осылай аталған кесенелердің бірнешесі бар және олар елдегі түрлі аймақтарында орналасқан» (Ақмола, Қостанай, Қызылорда облыстары), - деп жазады.Ә.Қоңыратбаевтың жазба деректеріндегі Сырлытам мазары «Ислам дінінің әсерінде емес, шаманизм рухында салынған. Мазардың есгі біреу, ол құбылаға емес, шығысқа қараған. Оның ішіндегі сегіз мола да шаман салтымен теріскейге қарата жерленіпті. Дөңгелек кірпіштен өрілген екі босағаның арасына орнатылған ою-өрнек үлгілері түрікмендердің қалы кілеміне ұқсас» делінген.

5 слайд

#6 слайд
НАЗАР АУДАРҒАНДАРЫҢЫЗҒА РАХМЕТ!!!

6 слайд