Ш.Құдайбердиев "Қалқаман-Мамыр"

#1 слайд
Шәкәрім Құдайбердіұлы (1858-1931)

1 слайд

#2 слайд
Билет алу арқылы топқа бөліну

2 слайд

#3 слайд
Үй тапсырмасын сұрау 1. «Жеті атасын білмеген – жетесіз» жеті ата жазып келу 2. «Қалқаман-Мамыр» дастанының мазмұнымен танысып келу

3 слайд

#4 слайд
Сабақтың тақырыбы: Шәкәрім Құдайбердіұлы «Қалқаман-Мамыр» дастанындағы кейіпкерлер бейнесі, шығарманың композициялық құрылысы

4 слайд

#5 слайд
Сабақтың мақсаты: Ш.Құдайбердіұлы өмірінен қысқаша мәлімет беру арқылы «Қалқаман-Мамыр» поэмасының мазмұнымен танысады. Поэма мазмұнын түсіну арқылы Қалқаман мен Көкенай әрекетіне екі түрлі көзқараста баға бере отырып, адамгершілік, қамқорлық қасиетті,азаматтық намысты ұғыну,бір-бірінің пікіріне құрметпен қарау.

5 слайд

#6 слайд
Күтілетін нәтиже: 1.Бірлесіп жұмыс істейді, пікірлеседі,ортақ пікір шығара алады,тыңдайды,бағалайды. 2. Поэманың мазмұнын ашып көрсете алады. 3.Кейбір әдет-салттың екі жастың адал махаббатына бөгет жасайтынын біле алады 4.Кейіпкерлер әрекетіне талдау жасай алады, өзіндік пікірі бар.

6 слайд

#7 слайд
Кілт сөздер 1.Абайдың туысы болып келетін ақын. 2.Бес арысымыздың бірі. 3.“Адамдық борышың” өлеңінің авторы.

7 слайд

#8 слайд
Құнанбай – Күңке Ботантай-Құдайберді – Дәметкен Шәкәрім-Айғайша Гүлнар Қапыр(Ғафур) Қабыш Ахат Зият Дәулет Нұрлан

8 слайд

#9 слайд
Құдайберді Күңке Құнанбай Ұлжан Айғыз Нұрғаным Ысмағұл Халиолла Оспан Ибраһим (Абай) ЫсқақТәңірберді Шәкәрім Атадан алтау,анадан төртеу, Жалғыздық көрер жерім жоқ. Кел,жастар,біз бір түрлі жол табалық, Арам,айла,зорлықсыз мал табалық. Өшпес өмір,таусылмас мал берерлік Бір білімді данышпан жан табалық. Ал,енді олай болса,кімді алалық, Қазақта қай жақсы бар,көз салалық. Шын іздесек-табармыз шыны ғалым! Жалыналық Абайға жүр баралық.

9 слайд

#10 слайд
Поэма сюжетін және тарихи оқиға екендігін білу үшін шежіреден түсінейік. Мәмбетей ТОБЫҚТЫ Кішік Әйтек Бәйбішеден Олжай Ибраһим (Абай) Әнет (поэмада Әнет баба) Мәмбетей өте бай болып оның қызы: ҚАЛҚАМАН Айдос 1.Ырғызбай 2.Көтібақ. 3.Топай. 4.Торғай. МАМЫР ЖігітекҚайдос 1.Үркер. 2.Мырзатай. 3.Жортар. 4.Өскембай Құнанбай Шәкәрім Тоқалдан Байбөрі және Қосымша дерек Оқиға желісі осы Қалқаман мен Мамырдың шынайы сезімінен өрбиді де,бір рудан болған екі ғашық бір ұшырасқанда Мамыр өз әкесінің өзге біреуге ұзатқалы жатқандығын білдіреді.Бұған көнбейтіндіктерін білдірген қос ғашық ел назарынан тыс жерде қашып өмір сүре береді. Бұл істі білген ру биі Әнет баба Мәмбетей еліне білдіреп,жастарды жөніне қалдырып есесіне қалың төлеп елді татуластырмақ болады.Бұл іске сірә көнбеген Мәмбетей кектеніп алады.Күндердің күнінде Мамыр еліне төркіндеп келе жатқанда оны Мәмбетей қолбасшысы Көкенай көріп қалып бұл жүзіқара неғып жүр мұнда деп Мамырды оққа жығады.Соң елді жинап біз Мамырды жазаладық,енді Әнет баба неге Қалқаманды жазаламайды деп оны да өлтірулерін тілейді.Бұған көпшілік Тобықты елі көніп алып Әнет бабаны мәжбүрлей бастайды.Осы жайттан және сол тұстағы Қалмақ елі шапқыншылығы үдегенін жақсы білген Әнет баба ел бірлігі үшін бұған шарасыздан көнеді.Оның шарты бойынша Қалқаман Көкенай алдынан атпен шауып өткенде оққа тұтсын тисе,тілегені болсын,тимесе Қалқаманды бұдан былай жөніне қойыңдар деп шешеді.Осы шарт орындалады,бірақ Қалқаман аман қалады да өзін оққа тосқан елден кетіп Ұлы жұздегі нағашысы Еділбайды паналап Бұхар жаққа кетеді.Сол жақта тұрмыс құрып ұрпақ жалғастырады. Ало осы оқиға болған 1722 жылдан соң 1723 жылы тарихта белгілі Қалмақтар шапқыншылығы боп қазақ сорына “Ақтабан шұбырынды” оқиғасына жалғасады.Осы тарихи кесапатты Шәкәрім Қалқаман-Мамыр таргедисына байланыстырып,соның салдарының қарғысы деп түсіндіргісі келетін сияқты.Олай ойламасқа да болмайды,шынында бұл оқиғалар 1722-1723 жылдары болып өткені ақиқат.Поэма сюжеті қысқаша осы.

10 слайд

#11 слайд
Поэмалары Нартайлақ Айсұлу “Нартайлақ- Айсұлу” “Еңлік-Кебек” “Қалқаман- Мамыр” “Ләйлі-Мәжнүн”

11 слайд

#12 слайд
Поэмалардағы ортақ ой Екі жастың бақыт жолындағы күресі Махаббаттың құрбаны Аянышты тағдырСүйгені үшін өлімге барады

12 слайд

#13 слайд
Поэмадағы негізгі мәселе Салт-дәстүрді сақтау, жеті атаны біліп өсу

13 слайд

#14 слайд

14 слайд

#15 слайд
Ойлан,жұптас,талқыла! 1.Қазақ әдебиеті тарихында Абайдан кейінгі тұлғалы ақын атанған Шәкәрім туралы кім не біледі? 2.Шәкәрімнің өмір дерегі туралы тағы кім толықтырады? 3.Шәкәрімнің ақындық бұлағының көзін ашқан кім? 4.Жырдағы басты оқиғалар? 5.Әнет баба, Мәмбетейлерді ақын кім деп таныстырады,олардың Қалқаман мен Мамырға қандай туысқандық қатысы бар?

15 слайд

#16 слайд
6. Мамыр бейнесі қалай суреттеледі? 7.Жыр желісі бойынша осы екі жасты жақындастыратын бір тосын оқиға болады.Ол қандай оқиға? 8.«Бастаңғы» деген не? 9.Қалқаман мен Мамыр арасындағы сырдан нені түсіндік? Нені ұқтық?

16 слайд

#17 слайд
 Көрініс  Осы көріністен кімнің бейнесін таныдыңдар?  Мінездеме беріңдер  Мінездеме деген не?

17 слайд

#18 слайд
Оқиғаның басталуы Шығарманы композициялық құрылысына талдау Оқиғаның шарықтау шегі Оқиғаның байланысы Оқиғаның дамуы Оқиғаның шиеленісуі Оқиғаның шешімі

18 слайд

#19 слайд
 « Ата салттан аттауға да болмас, Жүрек қалауын тастауға да болмас». Сабақтан алар тәліміміз:

19 слайд

#20 слайд
Поэмада кездесетін салт-дәстүрлер: • жақыннан қыз алмау; • уәдеге беріктік; • қалың мал беру; • құда түсу; • бастаңғы жасау; • бата беру.

20 слайд

#21 слайд
Үйге тапсырма: • Шығарма «Егер мен Қалқаман болсам....» • Дастаннан үзінді жаттау

21 слайд

#22 слайд
Рефлексия 1.Бүгінгі сабақ ұнады ма? 2.Бүгін сабақ қаншалықты қызық болды? 3.Сабақ соңында қандай сезімде болдың?

22 слайд

#23 слайд

23 слайд