#1 слайд
С.Торайғыровтың шығармашылық өмірбаяны. Лирикасы. «Қамар сұлу» романы. «Кім жазықты» романдары.

1 слайд

#2 слайд
Жоспар: І. Кіріспе ІІ.Негізгі бөлім 1.С.Торайғыровтың өмірбаяны мен лирикасы 2. «Қамар сұлу» және «Кім жазықты» романдары ІІІ.Қорытынды

2 слайд

#3 слайд
Сұлтанмахмұт Торайғыров (1893–1920) – қазақтың ұлы ақыны, ағартушы, қоғам қайраткері. Ол қазақ әдебиетінде реализм бағытында жазған ақын ретінде танымал. Оның шығармалары қазақ халқының өмірін, сол заманның әлеуметтік мәселелерін шынайы бейнелеген.

3 слайд

#4 слайд
Шығармашылық өмірбаяны: Алғашқы қадамдар Торайғыров өлең жазуды 13 жасында бастаған. Оның алғашқы туындылары қазақ халқының күнделікті тұрмысы мен тағдырына арналған. Ол Абай Құнанбайұлының әдеби дәстүрін жалғастырып, қазақ поэзиясына терең ой салып, жаңа бағыт әкелді. Ағартушылық бағыт Ол қоғамдағы теңсіздік пен әділетсіздікті сынап, халықты білімге, ғылымға шақырды. "Шәкірт ойы", "Оқып жүрген жастарға" атты өлеңдерінде білімнің маңыздылығын ерекше атап өткен. Ол өз заманындағы білімнің жетіспеушілігі мен әлеуметтік әділетсіздікке қарсы шығып, халықты ағарту ісімен айналысқан.

4 слайд

#5 слайд
Көрнекті туындылары "Қамар сұлу" (1914) романы қазақ әдебиетіндегі алғашқы романдардың бірі. Бұл шығармада қазақ қоғамындағы әлеуметтік мәселелер, әсіресе әйелдердің жағдайы, еркіндік пен махаббат тақырыбы қозғалған. Сонымен қатар "Кедей" (1916) поэмасы арқылы қазақ халқының кедейлік пен теңсіздікке қарсы күресін көрсеткен. Қоғамдық көзқарасы С.Торайғыров социалистік идеяларға қызығып, революциядан кейін халықтың болашағы жайлы ойларын білдірді. Ол қазақ қоғамындағы әділетсіздікті сынап, революциялық идеяларды шығармаларында бейнеледі. Мұра Торайғыровтың шығармалары оның өмірден ерте кетуіне қарамастан, қазақ әдебиетінің маңызды бөлшегі болып табылады. Ол шынайы әрі өткір тілімен танымал, оның шығармалары қазақ қоғамының дамуына үлкен үлес қосып, бүгінгі күнге дейін өз маңызын жойған жоқ. С.Торайғыров небәрі 27 жасында өмірден өтті, бірақ оның шығармашылық мұрасы қазақ әдебиетінде мәңгі сақталды.

5 слайд

#6 слайд
Сұлтанмахмұт Торайғыровтың лирикасы терең философиялық ойлар мен әлеуметтік тақырыптарды қамтиды. Оның өлеңдерінде қазақ халқының өміріндегі маңызды мәселелер, әсіресе білім, әділеттік және бостандық мәселелері жиі көтеріледі.Торайғыров өз өлеңдерінде жастарды білім алуға шақырып, олардың рухани дамуына үлкен мән береді. Оның шығармаларында махаббат, адамгершілік, халықтың ауыр тағдыры мен әділетсіздікті сынау басты орын алады. Ақын өз заманының мәселелерін ашық айтып, қоғамды өзгертуге ұмтылды.Мысалы, "Шәкірт ойы" атты өлеңінде білімге деген құштарлықты, жаңа көзқарастарды қолдайды. Ал "Адасқан өмір" сияқты өлеңдерінде адам мен қоғам арасындағы қайшылықтарды терең талдайды.Торайғыровтың лирикасы оның өз кезеңіндегі қоғамдық жағдайға деген сыни көзқарасын көрсетіп қана қоймай, болашаққа үміт артып, әділеттілік пен жаңашылдыққа ұмтылысын бейнелейді.

6 слайд

#7 слайд
ТУЫНДЫЛАРЫ Лирикалары: "Туған ел", "Халық,тағдыры" , "Оқу өнер", "Көңіл күй", "Махаббат". Поэмалары: "Кедей", "Адасқан өмір", "Таныстыру", "Айтыс". Романдары: "Қамар сұлу", "Кім жазықты".

7 слайд

#8 слайд
Сол дәуірдегі әйелдердің бас бостандығы, қоғамдағы әлеуметтік әділетсіздік мәселелері мен жаңа психология арасындағы тартысты, қоғамдағы адамдардың түсінік- танымындағы кереғар құбылыстарды бейнелеу арқылы Сұлтанмахмұт туған халқының болашағы туралы толғанады.1914 жылы революцияға кейінгі кезеңнің ең үздік туындысы «Қамар сұлу» романы жарық көрді. «Қамар сұлу» романы қазақ әдебиетінде мәні зор туындылардың бірі. Сұлтанмахмұттың "Қамар сұлу" (1914), "Кім жазықты?" (1915) романдары қазақ әдебиетінің даму тарихынан елеулі орын алады. Көркем прозаның туу, қалыптасу кезеңінің бастауында дүниеге келген бұл романдарда өз заманының ащы шындығы бейнеленеді.

8 слайд

#9 слайд
Жазушы Сұлтанмахмұт Торайғыровтың “Қамар сұлу” романын басшылыққа ала отырып басқада ақын – жазушылардың шығармаларымен салыстыра отырып, кейіпкерлер портретін, мінез – қылығын сол сияқты тағы басқа қырынан ашуды жөн көріп отырмыз. С.Торайғыровтың осы тұста жазған алғашқы эпикалық туындысы «Қамар сұлудың» да негізгі тақырыбы. Бұл тұрғыдан оны әлеуметтік роман есебінде қарауға әбден болады. Автор роман сюжетін қазақ әйелінің теңсіздіктегі күйін көрсетуге құрғанмен, сол оқиғаға байланысты бүкіл қазақ қоғамының тіршілігін, ұғым-нанымын терең бейнелейді, ескі ауылды құрт аурудай жайлап есеңгіреткен, тоздырып бара жатқан әдет – ғұрыптың кертартпа жақтарын әшкерелейді.

9 слайд

#10 слайд
Осыған жалғас жазылған «Кім жазықты?» романы да Сұлтанмахмұттың өз дәуірі туралы толғанысын тереңдете ашуға арналады. Сол негізде феодалдық – патриархалдық қоғамның күйреуін көрсетеді. 1916 жылы «Кім жазықты?» өлеңдер желісінде құралған романды жазумен өтеді. Мұнда ол қазақ қоғамы жайлы ойларын ел тағдырын ұстап тұрған белді адамдардың бейнесі арқылы көрсетеді, олардың өмір жолы, тәрбиесі, ісі, мінез – құлқы жан – жақты суреттеледі. Жасынан тәрбиесіз өскен бай баласы Әжібайдың жеке өмірі де, қоғамдық – болыстық қызметі де халық көңілінен шыға алмайды. Ол зорлық – зомбылықты, қара күшті жақтап, өзі тектес әлділермен байланыс жасап, іргесі шайқалған шаруасын реттеуге, ауылға кіре бастаған жаңалықтарды өршітпеуге, тіпті қуып шығуға күш салады. Жазушы Әжібайды жеке адам ғана емес, қазақ қоғамын салмағымен басып қорғап, жанаруына бөгет болып отырған ауыртпалықтың жиынтық бейнесіне көтереді.Бұл романдар – дәуірдің тарихи тақырыбын тап баса білген жаңашыл шығармалар. Әрине, ақын тарихшы емес. Ол тарихи оқиғаны түгендемейді. Мәселе – заманның рухын, дәуір сырын аңғартар моменттерді де дәл басып, оған тән белгілерді айқындауда. ХХ ғасырдың басындағы қазақ ауылы өмірін, ескілшілдік жайлап тозып, іріп бара жатқан салт – сананың көріністерін энциклопедиялық суреттелген іргелі туындылар, ол көпті қинаған шындықты ашынып, батыл, ашық айтып, онымен күреске шықты. Бұл – Сұлтанмахмұт реализмінің ең бір биікке көтерілген тұсы. Мұның бәрі Сұлтанмахмұттың жаңа жол – «шындықтың аулын іздеуге» ұмтылуының заңдылығын көрсетеді.

10 слайд