Сүтті ірі қара мал шаруашылығы

#1 слайд
ТАҚЫРЫБЫ: СҮТТІ ІРІ ҚАРА МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ Орындаған: Курбанбаева ЛаззатАлматы Технологиялық университеті Технология-Экономикалық колледж

1 слайд

#2 слайд

2 слайд

#3 слайд
 Мал шаруашылығының бұл саласы e гіншіл i г i суармалы және таулы-далалы аймақтарда дамыған. Мұнда ipi қараның, жоспарлы әулиеата, қара –ала, алатау тұқымдары өсірілуде және сүттілігі төмен мал табындары голланд, голштин, швиц бұқаларының ұрықтарымен ұрықтандырылуда.  Соңғы жылдары сауын сиыр шаруашылығы біркелкі өнеркәсіп аймақтарына шоғырландырылып, өркендетілуде. Өнеркәсібі мейлінше дамыған қалалар мен аудандар маңында сүт барынша көп өндірілуі қажет. Ол үшін малазығындық жүгері, арпа, бұршақ тұқымдас дақылдарының e г ic көлемін кеңейту қажет болды. Өнеркәсібі дамыған аудандарда жайылымдардың аз болуына байланысты сауын сиырға қажетті азықтың 1/3 бөлігінің дәнді дақылдардан, табиғи шөп пен жайылымнан, ал 2/3 бөлігінің екпе шөптердің есебінен өндірілгені жөн.  Әр ауданда өндірілетін сүт мөлшері қала халқыньң тығыздығына сәйкес болмай отыр. Сүтпен қамтамасыз ету үшін қаланың ә p б ip он тұрғынына сол маңдағы фермарларда жылына кемінде 4000 кг сүт беретін б ip сиырдан келуі тиіс. Осы жағдайда ғана сүт басқа жерлерден тасымалданбайды, көлденең шығын болмайды. Өнеркәсіп кеңінен дамыған ipi қалалар маңындағы фермарларда сауын сиырлардың үлес саны барлық малдың 70-80 пайызынан кем болмауы тиіс.

3 слайд

#4 слайд

4 слайд

#5 слайд
 Сиыр санын көбейтумен қатар олардың сүттілігін де арттыру керек. Қазақстанда ө cip ілетін сүт бағытындағы сиыр тұқымдарының тұқымдық қасиеттері барынша пайдаланылмай келеді.  Озат шаруашылықтардың тәжірибесіне қарағанда дұрыс азықтандырылып, күтімге алынған жағдайда әулиеата, қара-ала, алатау, симментал  тұқымдарының әр сиырынан жылына 4500-6500 кг сүт сауылатыны мәлім. Осылай ету үшін облыстардың, аудандардың, шаруашылықтардың экономикалық, табиғат жағдайын, малының тұқымын, дайындалатын мал азығының мөлшерін, фермалардағы жұмыстарды механикаландыру дәрежесін ескере отырып, сауын сиыр шаруашылығын дамыта түсу қажет.  Облыс шаруашылықтарында өндірілетін сүттің басым көпшілігі II-III тоқсандарда өндіріледі де қыс айларында сүт азайып, өнімнің өзіндік құнының жоғарылауына әкеліп соғады. C үттің тоқсан сайын бірқалыпты өндірілмеуі, фермерлер еңбегін тиімді пайдалануға да мүмкіндік бермейді.

5 слайд

#6 слайд

6 слайд

#7 слайд

7 слайд

#8 слайд
 Сауын сиыр шаруашылығында мал тұқымын асылдандыру негіздері.  Сауын сиыр тұқымын асылдандыру ең маңызды да күрделі мәселе. Мал тұқымын асылдандыру жұмыстары ойдағыдай жүргізілген жағдайда, косымша қаржы жұмсалып, қосымша азықтандырылмаса да сауын сиыр тұқымының c үттілігі 1,5-2 ece артады. Бірнеше облыстарда (Алматы, ОҚО, Жамбыл, Қызылорда) жоспарлы ipi қара мал –  Әулиеата  тұқымы.  Бұл сиыр Қазақстанның o ңтүстігіндегі және Қырғызстанның солтүстігіндегі Талас өңірінде өсіріледі. Оны шығаруға Голландия бұқалары мен қазақы (қырғыз) сиырлар қатысты. Тұлғасы жағынан голланд сиырына ұқсайды. T ү ci қара-ала болып келеді де, қарнында, желінінде, кеудесінде, аяқтарында ақ таңбалары болады. Бұл сиырдан орта есеппен 2500-3500 кг сүт, 3,8-4% май алуға болады. Сиырлардың салмағы 430-480 кг, бұқалары 780-850 кг тартады.

8 слайд

#9 слайд

9 слайд

#10 слайд
 Қара-ала ірі қарасының  тұқымы. ТМД-да аса сүтті тұқымға жатады, әр аймақта жергілікті сиырларды голландияның қара-ала тұқымының бұқаларымен шағылыстыру арқылы 1930-шы жылдары шыққан, және бұл жұмыс 1945 жалдарынан кейін өте тез үдеген. Жеке ірі қарамал тұқымы болып 1959 ж. Россияда бекітілген.  Қара-ала ірі қарасы сүтті тұқымға жатқандықтан сүттілігі өте жоғары, дене бітімі мықты, сырттан қарағанда әдемі, түсі қара-ала. Сиырлардың тірілей салмағы 500-600 кг, бұқаларының 900-1000 кг, кейбір бұқалары 1200 кг жетеді, ұша шығымы 50-55%. Бұзауларының туғандағы тірілей салмағы үлкен /32-40 кг/. Төлдерінің өсіп дамуы жақсы, орташа тәулік салмағы 800-1000 г дейін өседі, 15-16 айлық тайыншалары 420-480 кг-ға жетеді.  Аса сүтті сиырлар Ленинград облысы «Рабитицы» асыл тұқымды зауытында шоғырланған. Бұл шаруашылықта 2011 жылы  орташа әрбір 1039  сиырдан 10836 кг сүт сауылса оның майлылығы 3,88%, ақуызы 3,08, тірі салмағы 607 кг-ға жеткен.

10 слайд

#11 слайд

11 слайд

#12 слайд
 Голштин ірі қарасының тұқымы.  Бұл тұқым АҚШ пен Канадада голландияның қара-ала тұқымы арқылы шыққан. Алғашқы уақытта шығарушы фермерлер жаңа тұқымның сүттілігіне және тірі салмағына көңіл бөлген. АҚШ-та 1871 жылы голштин ірі қара малын өсіру қоғамы құрылған.  Голштин сиырларының орташа тірі салмағы 670 кг-нан 700 кг-ға дейін, бұқаларының салмағы -960-1200 кг-ға дейін. Еркек  бұзауларының туғандағы тірілей салмағы 44-47 кг, ұрғашыларынікі -32-42 кг. Голштин малының сыртқы бітімі сүтті бағыттағы тұқым тектес.  Шоқтығының орташа биіктігі 141-147 см, бұқаларынікі – 165-167 см. Ерекшелігі тез жетілгіш- өсімтал мал,азықты тез өтейді, сүтті комплекстегі жаңа технолгияға бейімделген және адаптациялық қасиеті жоғары. АҚШ-та Висконсия штатында 2010 жылы Ever Yzeen My 1396 сиыр 305  күнде 5-ші лактацияда 32765 кг сүт, 1265 кг май және 972,5 кг ақуыз /белок/ өндірді.  Канадада Онтарио штатында джиплет Император Смурф 6567959 сиырдан 10 лактациядан фантастикалық сүт өнімі 216893 кг сүт, 7709 кг май және 6826 кг ақуыз /белок/ алынды, тағы ол сиыр 2012 жылы  лактация да болды.  Сүттілігі жағынан голштин тұқымы дүние жүзінде бірінші орында, 2011 жылы 3816832 сиырдан 305 күнде 10607кг сүт,3,66% майлылық , 3,07% белок. Қазақстанда Қызылорда облысы Қазалы ауданында «РЗА» шаруашылығында 740 сиырдан 8100кг сүт сауылды.

12 слайд

#13 слайд

13 слайд

#14 слайд
 Сиырдан 305 күнде шыққан сүт пен оның майлылығы анықталады, сиырлардың нөмері тексеріліп, жоғы жаңартылады, сиырлардың машинамен саууға бейімділігі тексеріледі, малдың салмағы өлшенеді. Сыртқы пішіні бағаланады, қажетті малдың мүше өлшемдері алынады.  Сұрыптау кезінде малдың тұқымы мен шығу тегіне, өнімділігі, өсіп- жетілуіне, тұлғасы мен дене бітіміне, ұрпағының сапасы мен азықты өтеуіне қарап, жан-жақты баға беріледі. Мал тұқымын анықтағанда ата- енесінің тұқымы ескеріледі. Мал тұқымы бойынша таза тұқым, будан, жақсартылған тұқым деген топтарға белінеді.  Әр сиырдың барлық көрсеткштері талданып, I кластық стандартпен сұрыпталынады.  Сұрыптау біткеннен кейін малды пайдалану жағдайлары анықталады. Ол үшін мал бірнеше топқа бөлінеді.  Бірінші - асыл тұқымды топ. Бұған Элита-рекорд, Элита және I кластағы мал жатады.  Екінші - өндірістік топ. Бұған I кластан төмен мал енеді.  Үшінші - сатуға арналған төл тобы.  Төртінші - ө cipy г e жарамсыз және бордақьланатын мал жатады. 

14 слайд

#15 слайд

15 слайд

#16 слайд
Назарларыңызға рахмет!!!

16 слайд