Сын есім туралы толық мәлімет алады .

#1 слайд
                   

1 слайд

#2 слайд
* «Сөзжұмбақ  шешу» * 1.Тілден ұшып  құлаққа  қонады. * 2.Қанаты бар ұшпайды, * Су астында қыстайды. * 3. Жатса да үш ай көгенде, тіл үйірер жегенде. * Қанаты жоқ ұшады, * 4. Аяғы жоқ қашады. * 5. Жылт-жылт етеді, * Жылғалардан  өтеді. * 6. Дегендей ешкім тимесін, * Алыпты  қадап  инесін. * 7. Өзі жап-жас мұрты бар * Ет пен  сүтке ұмтылар.

2 слайд

#3 слайд
Сын есім Сабақтың тақырыбы:

3 слайд

#4 слайд
Сабақтың  мақсаты: С ын есім  тақырыбын  меңгерту. Білімділігі : С ын есім  туралы  толық  теориялық    бере  отырып,  сөйлем  ішінен  сын есімді  тауып, сұрақ  қоюға  ынта   ықласын  аудару. Дамытушылығы:   О қушыларды ң  сөз таптары  туралы  білімдерін кеңейту, сөздік  қорын дамыту. Тәрбиелігі:   К ішіпейілділікке,жылдамдыққа, мәнерлі  сөйлеп, сауатты жазуға  тәрбиелеу.

4 слайд

#5 слайд
* Қазақ тілі –бал  тілім, * Өзің  барда  шалқыдым. * Тілімнен  нәр  табармын, * Тіліме  кім  тағар  мін,-деп * Қазақ  тілі  сабағын  бастаймын.

5 слайд

#6 слайд
Сын есім – дегеніміз заттың түрін, түсін, сапасын, салмағын, көлемін білдіретін сөз табы. Сұрақтары: қандай? Қай?

6 слайд

#7 слайд
Тұлғасына қарай Негізгі Туынды Түбір сын есім. (сары, таза, тәтті, терең) Жұрнақ жалғану арқылы жасалған сын есім. (Көшпелі, оқымысты)

7 слайд

#8 слайд
Құрамына қарай Дара Күрделі Бір ғана сын есімнің сындық белгіні білдіруі. (ақ, бойшаң, жасыл) Тіркескен және қосарланған сын есімнің сындық белгіні білдіруі. (ақ киімді, қара торы)

8 слайд

#9 слайд
Мағынасына қарай Сапалық Қатыстық Сындық белгіні анықтайтын төл сын есім. (сұр, қызылдау, үлкен) Басқа сөз таптарынан жасалған туынды сын есім. (бойшаң, өнерлі)

9 слайд

#10 слайд
  «Сөзден  сөз тер»  ойыны Ойынның  шарты :   Бауырсақ   және Қазақстан сөзінен  бірнеше  сөз теріп жазу.

10 слайд

#11 слайд
Туынды сын есім жасайтын жұрнақтар Есім сөздерден сын есім жасайтын Етістіктен сын есім жасайтын

11 слайд

#12 слайд
Есім сөздерден сын есім жасайтын жұрнақтар Жұрнақ Мысал 1. -лы, -лі, -ды, -ді, -ты, -ті; 2. -сыз, -сіз 3. -ғы, -гі, -қы, -кі 4. -лық, -лік, -тық, -тік, -дық, - дік; 5. -шыл, -шіл 6. -шаң, -шең 7. -дай, -дей, - тай, -тей; 8. -қой, -қор, -паз, -кер, -гер; 9. -и, -ы, -і 1. Далалы, орманлы; 2. Баласыз; 3. Жазғы, ішкі; 4. Балалық; 5. Кекшіл; 6. Бойшаң; 7. Тастай, судай; 8. Сәнқой, әуесқой; 9. Тарихи, қазақы

12 слайд

#13 слайд
Етістіктен сын есім жасайтын жұрнақтар Жұрнақ Мысал 1. -ғақ, -гек, -қақ, -кек, -ақ, -ек; 2. -ық, -ік, -к, -қ; 3. -ғыш, -гіш, -қыш, -кіш; 4. -ғыр, -гір, -қыр, -кір; 5. -шақ, -шек; 6. -ынды, -інді, -нды, -нді; 7. -малы, -мелі, -палы, -пелі, -балы, - белі; 8. -ымды, -імді, -мды, -мді; 9. -аған, -еген; 10. -улы, -улі; 11. -ма, -ме, -ба, -бе, -па, -пе; 12. -ыңқы, -іңкі, -ңқы, ңкі. 1. Жабысқақ, үркек 2. Ашақ, асқақ 3. Білгіш , айтқыш 4. Тапқыр, алғыр 5. Ұялшақ 6. Асыранды, үйінді 7. Созбалы, аспалы 8. Шыдамды 9. Қабаған 10. Ілулі, асулы 11. Қызба, бөспе 12. басыңқы, көтеріңкі

13 слайд

#14 слайд
  Сергіту сәті.   «Мен қандаймын?»   ойыны Шарты:   Сыныптағы  әр оқушы  өзінің  аты қандай  әріптен  басталса,  оған  сол  әріптен  басталатын  сын  есім  сөзін қосып айтады. Мысалы: Айнұр-ақылды.  Әйгерім- әдепті, Санжар-сыпайы.

14 слайд

#15 слайд
Сын есімнің шырайлары Екі заттың сын - сипатының бір – бірінен артық немесе кем екенін көрсету үшін шырай қолданылады.

15 слайд

#16 слайд
Шырай Жай шырай Салыстырмалы шырай Күшейтпелі шырай Асырмалы шырай

16 слайд

#17 слайд
Жай шырай Шырай түрлерінің бәріне негіз болады, оның арнайы грамматикалық көрсеткіштері, қосымшалары жоқ, түбір күйінде болады.

17 слайд

#18 слайд
Салыстырмалы шырай Бір заттың сындық белгісін екінші затпен салыстырғанда кем не артық екенін білдіретін шырайдың түрі. Жасалу жолдары: 1. -ырақ, -ірек, -рақ, -рек (кішірек) 2. -лау, -леу, -дау, -деу, -тау, -теу (ақтау) 3. -қыл, -ғыл, -қылт, -ғылт, -ғылтым (сұрғылтым) 4. -аң, -шыл, -шіл, -қай, -ғыш, -шілтім, -ілдір, -ша, -ше (ақшыл, бозаң)

18 слайд

#19 слайд
Күшейтпелі шырай Белгілі бірсындық белгінің бір нәрседен өте артық не өте кем екенін білдіретін шырайдың түрі. Ол сын есімнің алдынан күшейткіш буынның қосылуы арқылы жасалады: сап – сары.

19 слайд

#20 слайд
Ескерту: Ақ, көк сөздерінің күшейтпелі шырай түрі төмендегідей болады: аппақ, көкпеңбек.

20 слайд

#21 слайд
Асырмалы шырай Сын есімнің күшейткіш үстеуімен (тым, өте, ең, аса, нақ т.б.) тіркесуі арқылы жасалады. Мысалы: тым аур, аса әдемі

21 слайд

#22 слайд
“ Бұл не?” ойыны. Сипатталған заттарды тап. Ақ, тәтті, қатты, ұсақ – бұл  не?   Домалақ, жұмсақ, үрленген – бұл не?  Ащы, қызыл, жасыл – бұл не?    Тәтті, нәрлі, қызыл, сары, көк –бұл не?

22 слайд

#23 слайд
Сын есімнің сөйлемдегі қызметі: Сын есім сөйлемде негізінен анықтауыш болады. Қырдағы қызыл – сары гүлдер көздің жауын алады. Заттанған сын есім атау септігінде тұрып, бастауыш болады. Сыпайы сырын сақтар, әдепті арын сақтар. Заттанған сын есім септеліп, толықтауыш болады. Жақсыдан үйрен жаманнан жирен. Сын есім етістіктің алдында келіп, іс – әрекеттің сынын білдіріп, пысықтауыш болады. Ол бүгін көңілді жүр. Сын есім сөйлем соңында жіктеліп немесе заттанып келіп, баяндауыш болады. Сен үйдің үлкенісің.

23 слайд

#24 слайд
Сын есімнің заттануы Сын есім өзінің сындық мағынасын сақтап, оның үстіне заттық мағынаға да ие бола алады және сөйлемде зат есім қызметін атқарады. Оны сын есімнің заттануы (субстантивтенуі) деп атаймыз. Мысалы күштімен алыспа, үлкенді сыйла.

24 слайд

#25 слайд
Назарларыңызға рахмет!

25 слайд