#1 слайд

1 слайд

#2 слайд
•https://spinthewheel.io/nl

2 слайд

#3 слайд

3 слайд

#4 слайд
Сабақ тақ ырыбы: Шыңғысха н импе рия с ы ж әне оның мұра ге рле рі

4 слайд

#5 слайд
Сабақ мақсаты: Шыңғысханның (Темучин) өмірі мен оның әлем тарихындағы рөлі туралы ақпарат беру; Шыңғысхан құрған Монғол империясының құрылымы мен басқару жүйесін талдау; Монғол империясының кейінгі мұрагерлері туралы түсінік қалыптастыру.

5 слайд

#6 слайд
ШЫҢҒЫС ХАН (1155-1227) МОҢҒОЛ ИМПЕРИЯСЫНЫҢ ҚҰРЫЛУЫ: •Ұлы ханның шын есімі: Темүжін Есугейұлы •Туған жері : Моңғолияның Кендітау аймағындағы ОНОН өзенінің жағасындағы, Болдоң деген жерде. Темүжін 9 жасқа толған кезде әкесі татарлар қолынан қаза табады. 1206 жылы ОНОН мен КЕРУЛЕН өзенінің жағасында өткізілген Темүжінді жақтайтын көш Моңғолдардың Қазақстан жерін жаулап алуы пелі шонжарлардың құрылтайында Темүжінді хан сайлайды.

6 слайд

#7 слайд
Керей ханы Торы: “Моңғолдарды жеңіске жеткізетін Жеңісхан болсын”, - деп бата берген. Сол “жеңісхан” деген сөз моңғолша “Шыңғыс хан” болып аталып кеткен. 1206 жылы барлық моңғол тайпаларының бас қосқан ұлы құрылтайында Монғол империясы құрылып, оның ұлы хан болып Шыңғыс хан сайланады. МОҢҒОЛ ИМПЕРИЯСЫНЫҢ ҚҰРЫЛУЫ:

7 слайд

#8 слайд

8 слайд

#9 слайд

9 слайд

#10 слайд

10 слайд

#11 слайд
•1. Видео роликке анализ жасау. Шыңғыс хан туралы видео роликтен «тарихи диктант» тапсырмасын орындайды. •         Моңғолия жерінде…………………………. тайпалары, этно – саяси бірлестіктері  өмір сүрді •        1203-1205жж ……………………………………………. талқандап татар-моңғол тайпаларының басын біріктірген •        Шыңғыс хан түркі – моңғол тілдерінде ………………………….  деген ұғымды білдіреді •        Шыңғыс хан мемлекетті 3 әскери – әкімшілік аймаққа………………………………………………… ……… бөлді. Дескрипторы: – «Мәңгілі ел» идеясының тууына себеп болған тарихи оқиғаларды анықтайды; - Сол оқиғаға дәлел келтіреді; - Бұл идеясының тууының маңызын талдайды

11 слайд

#12 слайд
2.Математикалық ойын. Шарты есеп шығарамыз, шыққан жауабында қандай оқиға болды соны айтамыз. 1206ж – Монғол мемлекетінің құрылуы.Темучиннің Шыңғыс хан атануы 1155ж – Темүжін Монғолияның Кендітау аймағындағы Онон өзенінің жағасында, Болдоң деген жерде дүниеге келген. 1227ж – Шыңғыс хан мен оның ұлы Жошының қайтыс болуы. Дескриптор: 1.Есепті  шығара анлады. 2.Жылды анықтайды. 3.Жылды сипаттайды 11552. 155+(200·5 ) = 3. (30· 40)+27= 1227 1. (532·2)+142= 1206

12 слайд

#13 слайд
•3.Кітаптағы «Кілт сөздер» мен жұмыс. •Моңғолдар- •Шыңғыс хан- •Құрылтай- •Экспансия- •Моңғол жаулап алулары- •Көшпелілердің дамыған мемлекеті- •Яса- •Шыңғыс ханның біліктері- •Шыңғыс хан ұрпақтары- •Шыңғыс ханның «алтын руы»- •Дескриптор: •1.Кілт сөздерді талдайды. •2.Кілт сөздерді анықтайды. •3.Кілт сөздерді қолданады.

13 слайд

#14 слайд
Топ студенттерін қағаз қиындылары арқылы 3 топқа бөлу. І топ «БАРУНГАР» ІІ топ «КУЛ» ІІІ топ «ЖОҢҒАР»

14 слайд

#15 слайд
1-ші топ: Монғол ұлыстарының құрылуы. (кратамен жұмыс) Дескриптор 1.Шыңғыс ханның ұрпақтарын анықтайды. 2. Ұрпақтарының териториясын біледі. 3. Ұрпақтарының ұлысын атай алады. 2-ші топ:Империяның саяси құрылымы. «Яса» заңдар жинағы. (Кестемен, тірексызбамен жұмыс) Дескриптор: 1.Мемлекеттегі әскери тәртіптерді білді. 2. Мемлекеттің саяси құрылымын біледі. 3. Мемлекеттік дәрежеге жетудегі «Яса» заңдар жинағының маңызын ашып көрсете алады. 3-ші топ: «Шыңғысханның тарихтағы орны қандай? Жағымды,жағымсыз жақтары. Дескриптор: 1.Шыңғысханның жағымды жақтарын біледі. 2.Шыңғысханның жағымсыз жақтарын анықтайды.

15 слайд

#16 слайд
ШЫҢҒЫС ХАН ҰЛДАРЫ 1.Тұңғышы Жошы хан 2.Екінші ұлы Шағатай хан 3.Үшінші ұлы Үгедей қаған 4.Төртінші ұлы Үгедей хан

16 слайд

#17 слайд

17 слайд

#18 слайд
Ұлы хан Шыңғыс ұрпақтары «Яса» («Жаса») Жазбаша құқықтық нормалар мен заң ережелері Ұлы хан мемлекет басшысы ретінде әскери заң шығарды және әкімшілік билік жүргізді Құрылтай Ірі әскери мәселелер, ішкі саясат, Шыңғыс ұрпақтары арасында өлкелерді бөлу мәселелері шешілді. Аймақтарды басқару үшін –дарғы бекеттер, тамғаш және басқақтар тағайындалды МОҢҒОЛ МЕМЛЕКЕТІНІҢ САЯСИ ҚҰРЫЛЫМЫ

18 слайд

#19 слайд
Аймақтар мен түмендерді және мыңдықтарды басқару Шыңғыс ханның ең жақын туыстары мен қолдаушы ақсүйек- нояндарға тапсырылды. ҚОҒАМДЫҚ ҚҰРЫЛЫСЫ 1. Моңғол мемлекетін - Шыңғыс хан жеке басқарды. 2.Империяны 95 түмен әкімшілік билікке бөлді. 3.Әрбір түменде 10 мыңдай адам болды. 8. Түмендер аймаққа бөлінді 4.Әрбір мыңдық он жүздіктен . 5.Әрбір жүздіктер ондықтардан тұрды. 6. Басқару жүйесі ондықтан басталды 7. Шыңғыс ханды қорғайтын жасауыл – кешіктен деп аталады МОҢҒОЛ МЕМЛЕКЕТІНІҢ ҚОҒАМДЫҚ ҚҰРЫЛЫСЫ

19 слайд

#20 слайд

20 слайд

#21 слайд
Мәтінмен жұмыс. Мәтінді оқи отырып, «Келісемін» «Келіспеймін» кестесін толтырады. «К-К» әдісі № Мазмұны КелісемінКеліспеймін 1 Жошы ұлысы – орыс тарихнамаларда «Алтын Орда» деп аталады     2 Шыңғыс хан 1186-1241 жылдары өмір сүрді     3 1229 жылы Моңғол ақсүйектерінің құрылтайында Шыңғысханның  үшінші ұлы – Төле  хан тағына сайланды.     4 Әкесінің тірі кезінде ақ Шағатай  Ұлы Ясаның ең білімді сарапшысы, заңдар мен әдет- ғұрыптарға қатысты барлық мәселелерді шешуде ең құрметті адам ретінде танылды     5 1260 жылдан бастап Монғол империясының бесінші Ұлы ханы – Құбылай хан    

21 слайд

#22 слайд
«Уақыт сызығы» негізгі оқиғаларын табу.   1 1155/62 ж.   1 Темучиннің, болашақ Шыңғысханның, туған жылы. 2 1202-1205 жж   2 Моңғолияның құрылтайында Шыңғысхан Моңғол мемлекетінің билеушісі болып тағайындалды, Моңғол мемлекетінің құрылуы. 3 1206 ж   3Моңғолдар ойраттарды, енисей қырғыздарды, ұйғырларды өздеріне бағындырды 4 1207 ж   4 монголдардың таңғұттарға (Си Ся мемлекетіне) қарсы жорығы.  5 1207-1208 жж.   5 татарларды талқылау, моңғолдардың наймандар мен меркіттерді жеңуі.  6 1211-1215 жж.   6 Шыңғысханның Орталық Азия, Иран және Закавказьеге  жасаған жорықтары. 7 1218 ж.   7Шыңғысхан Пекин қаласы – астанасымен бірге Солтүстік Қытайды жаулап алды. 8 1218 – 1221 жж.   8 Моңғол әскерлерінің Шығыс Түркістан мен Жетісуды басып алуы және «Яса» заңдар жинағын жариялау.  9 1223 ж.   9 Шыңғысхан қайтыс болды. 10 1227 ж.  10 моңғолдардың билігі Қытайдағы«Қызыл байлауыштар» атты танымал көтеріліс нәтижесінде құлауы. 11 1237-1240 жж  11 Шыңғысханның немересі Батудың Руське қарсы жасаған жаулаушылық жорығы. 12 1239-1242 жж.  12 Моңғолдар Калька өзенінің маңында орыс-половецтердің әскерін талқалдады. 13 1368 ж.   13 моңғолдардың Шығыс Еуропаға жасаған жорықтары,  Венгрия тонау.

22 слайд

#23 слайд
Үйге тапсырма: 1. Картадан Моңғол империясының кеңеюін сызып, дәптерге түсіріп келу 2. «Отырардың күйреуі» атты таныстырылым дайындау

23 слайд

#24 слайд
Моңғолдардың Қазақстанға жорығы Шыңғыс хан Найман Керей Жалайыр сияқты Монғолия жеріндегі түрік тілдес хандықтарды қол астына қаратып, көрші жатқан елдерді жаулап ала бастайды.

24 слайд

#25 слайд
1207-1209 жылдары Шыңғыс хан таңғұттардың мемлекетін, одан кейін турфан, кінәздіктерін өзіне қаратып, ұйғырларды бағындырады. 1211-1215 жылдар аралығында Қытай жерін басып алып, олардың тас атып дуал құлататын, от лақтырып өрт шығаратын соғыс техникаларын қолға түсіреді. Өзіне көрші жатқан жерлерді жаулап болған Шыңғыс хан енді Орталық Азиямен Қазақстанға көз тігеді. 1217 жылы Күшліктің Жетісудағы иеліктерін басып алуға Жебе Ноянды аттандырады. Жебе Ноян бастаған Моңғолдар діни қысым жасамау ұраның басшылыққа алды. Моңғолдардың Қазақстан жерлерін жаулап алуы

25 слайд

#26 слайд
Күшліктің мұсылман дінің жақтаушыларға тізе батырып отырған кезінде сай келген бұл жергілікті халылықтан қолдау тауып, Моңғолдарды құшақ жая қарсы алады. Моңғолдар 1218 жылы Жетісу жеріне енеді. Шығыс Түркістан мен Жетісуды басып алғаннан кейін, Қазақстанның оңтүстігі мен Орта Азияға жол ашылады. Оның басты себебі: •1218 жылы Шыңғыс хан жіберген 450 адамы бар 500 түйелік сауда керуені Отырар қаласына келіп жетеді. •Керуеннің сауда жұмысынан гөрі жансыздық іс – әрекетті мақсат еткені білген Отырар билеушісі Ғайырхан Хорезм шах пен келісе отырып, керуенді тұтқындап, адамдарын қырғына ұшыратады. Бұны тарихта – “Отырар опаты” дейді. Моңғолдардың Қазақстан жерлерін жаулап алуы

26 слайд

#27 слайд
Моңғолдардың Қазақстан жерлерін жаулап алуы 1219 жылы ұзын саны 150 мыңға жететін қолы Ертістен Сырдарияға қарай жылжыды. Жошы Сырдарияны бойлап, Қыпшақ даласына бағыттады: Сығанақ қаласы - 3 ай Ашнас (Аснас) – 15 күн қарсыласты Шағатай мен Үгедей – Отырарды қоршауға алды; Отырар қаласы 6 ай қарсыласты Хорезм шах көмекке жіберген Қараша хажиб - Моңғолдарға беріліп, қақпаны ашқаннан кейін, қала жеңіліске ұшыраған.

27 слайд

#28 слайд
Жаулап алудың зардаптары: Моңғол шапқыншылығының зардаптары орасан зор болды. Жетісу аймағында шапқыншылыққа дейін 200-ден астам елді мекендер болса, одан кейінгі XII – XIV ғасырларда аймақта бар жоғы 20- ға жуық қала мен қоныс жайлар қалған. Шыңғыс хан мен кіші баласы Төле екеуі Бұхара қаласына бет алады. 1219-1220 жылдары Сыр бойындағы қалалар толығымен монғолдардың иелігіне көшеді. 1219-1221 жылдары Шыңғыс хан Орта Азияны басып алды. 1219-1224 жылдары Шыңғыс хан Орта Азия мен Қазақстанды толығымен басып алды. Моңғолдардың Қазақстан жерлерін жаулап алуы

28 слайд

#29 слайд
Шыңғыс хан жаулап алған жерлерін өзінің төрт баласына бөліп береді. Қазақстан жері оның үш баласының қол астына қарады. Бөліп берілген жерлер ұлыс деп аталады. Жошы ұлысына – Шығысы Ертіс өзенінен – батысы Еуропа жерлеріне дейін. Шағатай ұлысына – Оңтүстік – Шығыс Қазақстан (Жетісу аймағы ) мен Орта Азия жерлері берілген. • Ұлыстың орталығы - Алмалық (Алматы маңы ) • Жазғы ордасы - Құяш (Іле бойында)  Үгедей ұлысына – Батыс Монғолия мен Алтай, Тарбағатай, Ертістің жоғары ағысы бойындағы жерлер қараған. Ол ұлы хан атағын алғаннан кейін Орхонда, Қарақорымда тұрған. Төле ұлысы – Монғолияның өз жері. 1259 жылы ұлы хан Мөңке қайтыс болған соң, Шыңғыс тұқымдарының арасындағы талас шиеленісе бастаған. ҰЛЫСТАРДЫҢ ҚҰРЫЛУЫ

29 слайд

#30 слайд
АЛТЫН ОРДА (XIII Ғ.ОРТАСЫ – XV Ғ.ОРТАСЫ) Алтын орда – Жошы ұлысының орнына құрылған мемлекеттердің бірі. Жошы ханның баласы Батый (Бату) ханның кезінде Орда Алтай тауынан Дунай өзеніне дейінгі ұлан-ғайыр жерді алып жатқан үлкен мемлекет болды

30 слайд

#31 слайд
Алтын орданың құрылуы Алғашқы орталығы: Сарай – Бату (Еділ бойында) Кейінгі орталығы: Сарай – Беркеге көшірілген XVI ғасырда орыс деректерінде “Алтын орда” атауы атала бастады. Ол үш ордаға бөлінді: Алтын босағалы Алтын Орда (Батый) Күміс босағалы Ақ Орда (Орда Ежен) Болат босағалы Боз Орда (Шайбани) Алтын Орданын негізін қалаушы: Батый хан (1227 – 1255 ж.ж). Парсы тарихшысы Жувейни еңбегінде Батый ханның әділдігі туралы былай деп жазған: «Оның ордасына саудагерлер барлық жерлерден келіп жатты. Олар түрлі тауарларды әкеледі. Ол тауарлардың барлығын алғызып, оның үстіне бағаны артығымен төлетіп отырған».

31 слайд

#32 слайд
Алтын орданың күшеюі 1235 жылы бүкіл монғолдық құрылтайда Батысқа жорық жасауда шешім қабылдаған кезден бастап Батыйдың есімі тарихи деректерде айтыла бастайды Батысқа жасалған жорық 7 жылға (1236 – 1242 ж.ж) созылған. Осы жорықтар нәтижесінде Батыс елдерін жаулап алып, Алтын Орданың шекарасын батысқа қарай кеңейтіп, кушейе түскен. Осыдан кейін: Солтүстік Кавказ; Қырым бойы; Орыс кінәздіктері; Шығыс Еуропа елдері тәуелді болып, Алтын ордаға алым – салық төлеп отыруға мәжбүр болған. Алтын орда саяси және экономикалық жағынан Берке мен Өзбек хандарының кезінде жақсы дамыған. Әсіресе Беркенің кезінде Алтын орда мен Египет сұлтаны Бейбарыс арасындағы байланыс күшейе түседі. Қазақ даласынан Египет еліне құлдыққа сатылып барған Бейбарыс Мәмлүк мемлекетінің төртінші сұлтаны болған. Мемлекеттік билік басына келгеннен кейін Ислам дінінің өркендеуіне атсалысты. Алтын орда мемлекеті

32 слайд

#33 слайд
Жошы хан Берке хан Жәнібек хан Алтын орда хандары

33 слайд

#34 слайд
Берке хан (1256 – 1266 ж.ж) 1262 жылы Египет сұлтаны Бейбарыс Алтын Орда ханы Беркемен өзара достық қарым – қатынас орнату үшін өз елшісін жібереді. Орда беделінің өскендігін көрсететін бір жағдай – Берке ханның Монғол империясына тәуелділігін мойындамай, бүкіл монғолдық құрылтайға қатысудан бас тартуы. Берке хан – Алтын орданы одан әрі күшейте түсу үшін мұсылман дінін қабылдайды. Әзірбайжан жерінде мешіт салдырады. Орта Азияда мұсылман дінінің орталығы болған – Үргеніш, Бұхара қалаларымен байланыста күшейтеді. 1266 жылы Берке хан Кавказ жеріне жорықта қаза табады. Алтын орда мемлекеті

34 слайд

#35 слайд
Меңгу – Темір (1266 – 1280 ж.ж) 1271 жылы Меңгу – Темір хан өзінің Египетпен байланысына кедергі жасауға тырысып отырған екі елдің арасындағы Византияға қарсы жорыққа шығады. Өз атынан теңге соқтырады. Алтын орда мемлекеті Меңгу – Темір таңбасы.

35 слайд

#36 слайд
Алтын орда мемлекеті Тохты хан (1290 – 1312 ж.ж) Алтын орданың саяси жағынан мемлекеттік беделінің көтерілуіне зор үлесін қосқан. Иран, Кавказ елдерімен сауда байланысын жандырып, Египет мәмлүктерімен тығыз қарым – қатынаста болған. Алтын орданың гүлденген кезі Өзбек хан (1312 – 1342 ж.ж) мен оның баласы Жәнібек ханның (1342 – 1357 ж.ж) билік еткен тұстары болды. Өзбек хан қалалық өмірдің дамуына қатты көңіл бөлген. Сарай – Беркеге жаңа ғимараттар мен мешіт салдырып, қаланы көркейткен. Қалаларда медресе са...

36 слайд