"Талдықорған агро-техникалық коллдежі" МКҚК арнайы пән оқытушысы Кымбатова Айдана Жумагалиевна

#1 слайд
Тақырыбы: Газды гангрена

1 слайд

#2 слайд
Газды гангрена (Oedema malignum) – газ бен тіндердің некрозын құрап жылдам дамитын қабынды ісігімен сипатталатын жіті уытты жұқпалы ауру. Аурудың таралуы . Газды гангрена кең түрде таралған, бірақ жекелеген күйінде кездеседі.

2 слайд

#3 слайд
Қоздырушылары – клостридий тұқымынан шыққан анаэробтық бактериялар – Clostridium septicum, Cl.perfringens, Cl.histolyticum, Cl.hovyi. Ауруды клостридийдің бір немесе бірнеше түрлері тудырады. Олар аяқ жағы дөңгелектенген полиморфтық таяқшалар түрінде болады, тізбекшеленіп және жіпшеленіп орналасады. Споралары сырт ортада өте төзімді. Кесе көлденеңі микробтық жасушадан асып кетеді және оның ортасында немесе аяғында орналасады. Клостридийлер температурасы 37-38°С сұйық және қатты қоректік ортада анаэробтық жағдайда өседі. Жас культураларында оң грамды. Газды гангренаның қоздырушылары -топырақтық микробтар. Олар азықпен малдың ас қорыту жолдарына түседі, сонда өсіп-өнеді және нәжіспен бөліну арқылы сырт ортада тұқым себеді.

3 слайд

#4 слайд
Індеттік деректер. Ауруға үй жануарларынын барлығы, сонымен қатар теңіз шошқасы, үй қояндары және тышқандар бейім болады. Зақымдану жарақат барда болады. Бұл қиналып туғаннан және піштіргеннен кейін, қырқым (қойларда) кезінде жарақаттанғанда, шаққан кезде зақым келгенде, қан ағызғанда, стерильденбеген саймандар мен инелерді пайдаланғанда болады. Әсіресе, жаншылған тіндермен жыртылған жаралар өте қауіпті. Аурудың шығуына қоздырушының вируленттігі мен мал организмінің жалпы ауруға қарсы тұрушылығының үлкен маңызы бар.

4 слайд

#5 слайд
Адамдағы өту формасы:

5 слайд

#6 слайд

6 слайд

#7 слайд
Патогенезі. Клостридийдің споралары зақымданған тінге түскен соң өрбиді, өсіп-өнеді, токсин бөліп шығарады, газ құрайды. Аурудың дамуына клостридийлармен бірге жараға түскен бөтен заттар және оттегі сіңіретін анаэробты микроорганизмдер мүмкіндік туғызады. Зақымданған тіндерде қоздырушылардың токсиндері және ісікке себепші болатын тіннің тыныс алуын бұзатын және қан тамыры қабының өткізгіштігін ұлғайтатын тін ыдырағандағы өнімдер жинақталады. Мал уланып өледі.

7 слайд

#8 слайд
Клиникалық белгілері. Инкубациялық кезеңі – 12 сағаттан 5-6 тәулікке дейін. Инфицирленген жарақаттың орнында ыстық, ауырғыш, тез ұлғаятын ісік пайда болады. Бірнеше сағаттан кейін ісік суық қамыр тақілеттес және ауырмайтын болады. Ісікті басып байқағанда, тудырған ісіктен басқасында, сықырлау білінеді. Қиналып туғаннан кейінгі болған ауруларда дене температурасы 40-41°С дейін көтеріледі, сарпай жиектері ісінеді, жыныс органдарынан былғаныш сасық сұйық шығады. Ісік сан, екі санның арасына, желінге, қарынға және құйымшақ жағына жайылады. Ауру көп жағдайда жіті жүреді және өліммен аяқталады.

8 слайд

#9 слайд
Өлекседегі өзгерістер . Өлекселер кеуіп кетеді және тез ыдырайды. Ісік жағындағы дәнекер тінге көпіршік газы бар сары немесе қызғылт сұйық сіңіп кетеді. Бұлшық еттер қоңыр- қызыл, қара қошқыл және ашық сары түсті, жағымсыз иісті, жеңіл ыдырайды. Етаралық дәнекер тінге қан құйылу таралуы мүмкін. Сөл түйіндері ұлғайған. Бауыр мен бүйректерден жекелеген сарғыш-сұр ошақтар табылады. Қан ұйып қалған. Диагнозды анамнездің (инфицирленген жарақаттың бар болуы) және клиникалық белгілердің негізіне қарап қояды. Мал өлген жағдайда сояды және зақымданған тіндерді бактериологиялық зерттейді.

9 слайд

#10 слайд
Емі . Ісік бар жердің, инфильтратының ағып кетуін қамтамасыз ететін, терісі мен тері асты клетчатқаны кең қып кеседі. Өлі тіндерді алып тастайды, соның арқасында жараға оттегінің баруына жол ашылады және анаэробтардың өсіп-өну жағдайына қолайсыз жай жасалады. Жараны сутегі асқын тотығының 1-2 пайыздық немесе марганец қышқылды калийдің ерітіндісімен зиянсыздандырады. Норсульфазолдың 4% ерітіндісінің 50-100мл. дозасын күре тамырға және антибиотиктердің (пенициллин, тетрациклин, дибиомицин) бұлшық етке ең жоғарғы дозасын жіберу ұсынылады. Сақтық пен күресу шаралары. Аурудың профилактикасы хирургиялық манипуляцияларда (піштіру, құйрықты, құлақтарды, мүйіздерді кесу), қырыққанда, инъекция жасағанда, сонымен бірге, әсіресе терең езілген тіндері бар жараларды уақтылы хирургиялық тазалағанда асептика ережелерін сақтау болып есептеледі. Туу жолдарының жарақаттануы бар қиналып туғанда антибиотиктер мен сульфамидтік препараттарды қолдану керек. Ауру мал тұрған қораларды дезинфекция жасайды. Ауру малды союға тыйым салынады. Стационарлық аурудан сәтсіз қой шаруашылықтарында жыбырлаққа, брадзотқа, газды гангренаға және қозының дизентериясына (иммунитеті 4-5 айға құрайды) қарсы концентрленген поливаленттік гидроокисьалюминийлік вакцинаны, сонымен қатар қойдың клостридиозына қарсы поливаленттік анатоксин (иммунитет 10 айға дейін) қолданылады.

10 слайд

#11 слайд
Та қырыбы: Сіріспе

11 слайд

#12 слайд
Сіреспе (Tetanus) – жүректің асфиксиясы мен параличіне әкеп соғатын, желігуі ұлғайып, денесінің бұлшық еттері діріл қағып құрысып қалуымен сипатталатын малдар мен адамның жіті жаралық инфекциясы. Аурудың таралуы . Ауру жер шарының әртүрлі табиғи аймақтарында жекелеген түрде кездеседі.

12 слайд

#13 слайд
Қоздырушы Clostridium tetani - мөлшері 4-8 х0,4-0,6 мкм болатын жіңішке жылжымалы таяқша, жасушаның шетіне орналасатын және оған барабан таяқшасының формасын беретін дөңгелек немесе сопақша споралар құрады; оң грамды; анаэроб; бульондық культурада және жарада күшті токсин бөліп шығарады. С1.tetani – фекалийде өсіп-өніп және онымен бөлініп шығатын шөп қоректі жануарлардың ішегін қарапайым мекендеуші, топыраққа түскен микробтар споралар құрайды. Кейінгілері өте тұрақты, 11 жылға дейін сақталады. Споралар қыздырғанда 100°С 1-3 сағаттан соң өледі, формальдегидтің 1% ерітіндісі 6 сағаттан кейін, фенолдың 5% ерітіндісі 10-15 сағаттан кейінөлтіреді. Микробтың токсиндерінің төзімділігі төмен және сәуленің, қышқылдың, сілтінің әрекетінен бұзылады. Шөп қоректілердің ішегінде құралған токсин ас қорыту процесінде зиянсызданады.

13 слайд

#14 слайд
Індеттік деректер. Ауруға үй жануарларының барлық түрі, оның ішінде құстар да бейімді. Көбірек жылқылар , қойлар, ешкілер, азырақ – ірі қара малы мен шошқалар сезімталдық білдіреді. Қоздырушының көзі – қоздырушысы нәжіспен шығып топырақты инфекциялаушы малдар. Сондықтан сіреспенің, таяқшалары сырт ортада, әсіресе көнді топырақта кеңінен тараған (танаптар, бақтар, бақшалар). Бірақ, сіреспе салыстырмалы сирек кездеседі. Ауру қоздырушы спораның жараға түсуінің нәтижесінде дамиды. Әсіресе, қоздырушының өсіп-өнуі мен токсиндер құрауына, споралардың өнуіне сәтті жағдайлар тудыратын жаншылған тіндері мен жырымдалған еттері бар терең жаралар қауіпті. Ауру туғаннан кейінгі жарақаттардан соң, пішуден, қойдың құйрықтарын кескеннен, жас туған малдың кіндігін кескеннен кейін, егер бұл операциялар асептика мен антисептиқаның ережелерін сақтамаған жағдайда, пайда болады.

14 слайд

#15 слайд
Патогенезі . Жараға түскен қоздырушы өсіп-өнеді және токсин шығарады. Бұлшық еттердің қозуы мен ұзақ дірілді жиырылуларының ұлғаюына себепші болатын токсин нерв талшықтары мен қан ағысы арқылы жұлын мен бастың миына енеді. Бұл азықтануды, жүрек пен өкпе жұмыстарын қиындатады. Малдар тез арықтайды. Өлім жүректің параличінен немесе асфиксиядан болады.

15 слайд

#16 слайд
Клиникалық белгілері. Жасырын кезеңі - 1-3 апта. Әуелі малдың сақтануы мен азықты қабылдауының, оны шайнау мен жұтуының қиындағаны байқалады. Жылжығанда зорлануы, құлақтарының қозғалмауы және үшінші қабағының түсіп кетуі байқалады. Әрі қарай бүкіл денесінің еттерінің дірілді жиырылуы пайда болады. Мал алшақ қойылған аяқтарымен мойнын созып тұрады. Бұлшық еттері қатты, білеуленіп білініп тұрады. Танаулары майқұйғыш тәрізді кеңейген, құйрығы көтеріңкі және қозғалыссыз, құлақтары тікейген, жақтары қарысқан (тризм), көз тесіктері тарылған, қара шықтары ұлғайған. Малдар зорға қозғалады, әсіресе бұрылуы мен шегінуі қыйындайды. Азықты қабылдауы тризмнің әсерінен бұзылған. Несеп пен нәжіс бөлінуі қиындаған. Тыныс алуы жиілеген және үстіртін, қан тамырының соғуы жиі және қатты, кілегейлі қабықтары көгеріңкі. Рефлекторлық қозуы жоғары. Денеге жұғысу, шу дірілді күшейтеді, мал толассыз терлейді. Өлер алдында дене температурасы 43°С дейін көтеріледі, ал өлекседе 45°С дейін болуы мүмкін. Ауру жылқыда 2-ден 12 күнге дейін, ірі қара малында 7 күнге дейін созылады. Ересек малдарда өліммен аяқталуы 50-80 пайыз аралығында, төлдерде 90-100 пайызға жетеді.

16 слайд

#17 слайд

17 слайд

#18 слайд
Өлекседегі өзгерістер . Өлексенің сіресіп қатуы жақсы байқалады. Бұлшық еттер пісірілген ет сияқты түрде болады және қан құйылу таралған, Өкпелерін қан кернеген және ісікті, жүрек кеңейген. Жүрек қабында, етінде және плеврасында нүктелі қан құйылу таралған. Диагнозды эпизоотологиялық деректерді ескере отырып типтік клиникалық белгілердің негізінде қояды. Бактериологиялық зерттеулерді ерекше жағдайларда ғана жүргізеді. Дифференциалдық диагноз . Құтыру мен жіті өтетін бұлшық еттің ревматизмін есептен шығару керек. Құтыруда ревматизм жоқ, ауру малдар агрессивтілік танытады, төменгі жақтың параличі болады. Еттің ревматизмінде рефлекторлық қозудың күшеюі байқалады, бұлшық еттердің қатаюы және ауырғыштығы артады.

18 слайд