Талшықтар туралы жалпы түсінік

#1 слайд
Тігін бұйымдарына арналған материалдар пәні Арнайы пәндер оқытушысы Баисова Айгуль Ибрагимовна

1 слайд

#2 слайд
Талшық туралы жалпы түсінік

2 слайд

#3 слайд
Талшық–ұзын,жұқа және жіп секілді материал. Талшықтар майысқақ болғандықтан, оларды иірілген жіпке айналдырып, маталар тоқиды. .

3 слайд

#4 слайд

4 слайд

#5 слайд

5 слайд

#6 слайд
Табиғи талшықтар

6 слайд

#7 слайд
МАҚТА ТАЛШЫҒЫ Мақта талшығын біржылдық бұталы өсімдік - мақтадан алады. . Мақтаның табиғи түсі ақ немесе ақ сары болады, кейде сарғыш және жасыл түрі де кездеседі. Мақта талшығының ұзындығы ( 6- мм- ден 52 мм- ге дейін) әртүрлі болады

7 слайд

#8 слайд
ЗЫҒЫР ТАЛШЫҒЫ Зығыр – зығыр тұқымдасына жататын бір жылдық және көп жылдық шөптесін өсімдік. Зығырдың 230- ға жуық түрі белгілі. Қазақстанда 13 түрі кездеседі. Республиканың солтүстік-шығыс және оңтүстік-шығыс облыстарындағы қара және қоңыр топырақты жерлерде өсіріледі. Сабағының биіктігі 50 – 100 см., жапырағы қандауыр пішіндес.

8 слайд

#9 слайд
Кендір талшығы Кендір тұқымдас өсімдік талшықтарына н алынатын зат. Кендір талшығы кендір паясынан алынады да, сапасына (ұзындығына, жуандығына және түсіне) қарай бөлініп, түту машинасына жіберіледі.

9 слайд

#10 слайд
Джут талшығы Джут - иіру өсімдігі, өндіру бойынша мақтадан кейін екінші орында тұр. Сонымен, 1999-2000 жж. Джуттың өндірісі әлем бойынша 2,09 млн тоннаға жетті. Оның екі түрі бар: ұзын жемісті жұт және дөңес жемісті жұт. Ең көп тараған түрі ұзын жемісті жұт, себебі ол ыңғайлы әрі тез өндіріледі. Оның пайда болған жері - Бангладеш және оңтүстік-шығыс Үндістан. Джутты негізінен орауыш материал ретінде, жиһаздарды және маталарды өндіруде қолданылады. Сонымен қатар қазіргі таңда оның қолданылуында жаңа мүмкіндіктер пайда болды, одан өндірілетін тауарлардың саны бірнеше жүзге дейін жетті.

10 слайд

#11 слайд
Рами талшығы Бұл қалақай талшығынан алынады. Рами атауын берген себебі, өйткені қалақай өсімдігінің арасында ең көп таралған талшықтардың бірі. Бұл медицинада, қағаз жасауда, тоқымада және т. б. қолданылатын көпжылдық өсімдік. Өсімдік сабақтарының ұзындығы екі жарым метрге жетеді. Дәстүрлі түрде өнім жылына 6 рет жиналады. Егін жинау аз еңбекті қажет етеді, сондықтан рами ең асыл талшықтардың біріне жатқызуға болады. .

11 слайд

#12 слайд
Алое талшығы Орталық Оңт.Америкада және Африкада шығарылады.Катты материалдарды шығаруға қолданылады. Биіктігі 7-12 м-дей, сабағы жуан, жапырағы шырынды, етті, тікенді болып келеді. Қызыл, қызғылт-сары, сары түсті, гүлі түтікше келген қоңырау тәрізді гүлшоғырына топталған. .

12 слайд

#13 слайд
Жүн талшығы Жүн дегеніміз кейбір жануарлардың тері жамылғысының мүйізтәрізді құрылымы дене түгі. Тоқыма өнеркәсібінде қойдың, түйенің , ешкінің, сиырдың жүні ж қоянның түбіті қолданылады. Жүн талшығы (түк) түбірден және сабақшадан тұрады. Жүн талшығының ұзындығы 20 мм-ден 450 мм аралығында. Біртекті жүндер ұзындығына байланысты қысқаталшықты --55 мм- ге дейін, және ұзынталшықты—55-ден артық болып бөлінеді. Жүн талшықтарының мықтылығы оның жуандығы мен құрылымына байланысты .

13 слайд

#14 слайд
Табиғи жібек Жібек– жібек құртының пілләсынан өндіріліп, тоқыма-мата өнеркәсібінде пайдаланылатын табиғи талшық. Кейде сондай талшықтан тоқылған матаны да жібек деп атайды. Өндірістік жібек, негізінен, тұт ағашының қолдан өсірілетін (асыранды) құртынан және жабайы емен құртынан алынады. Асыранды жібек құрты барлық жібектің 90%-ын береді. Көп еңбек қажет ететіндіктен, жібек ең қымбат саналады. Сондықтан қазір жасанды жібек өндірісі жолға қойылған. Табиғи жібек талшықтарынан тоқылған маталарды адамдар ерте замандарда-ақ жоғары бағалаған. Қытайдан шығарылатын жібек маталар Ұлы Жібек жолы арқылы дүние жүзінің басқа аймақтарына таралып, саудагерлерге мол табыс әкелген. Жібек құрты қазір тек Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл облыстарының кейбір аудандарында, Қытай, Жапония, Үндістан және т.б. елдерде өсіріледі .

14 слайд

#15 слайд
Химиялық талшықтар • Тұңғыш рет химиялық талшықтарды 1853 жылы ағылшын Аудермас алған. • 1891 жылы француз Шардонне алғашқы болып осы тәріздес жіптердің өндірісін ұйымдастырады. • Х V ІІ ғасырда ағылшын ғалымы Роберт Гук талшықтарды химиялық жолмен алуға болатынын айтты.

15 слайд

#16 слайд
Химиялық талшықтар • 1753 жылы М.В.Ломоносов лағыл шыны жасауға қол жеткізді, жасанды талшықтардан өнеркәсіптік өндіру тәсілін табуға талпынды. • 1913 жылы, Мәскеу түбіндегі Мытищи қаласында жасанды жібек өндіретін бірінші зауыт тұрғызылды

16 слайд

#17 слайд
Химиялық талшықтар : • Жасанды • Табиғи органикалық материалдарды (ағаш, мақта целлюлозасы) әртүрліхимиялық заттармен:ацето н,сіркесу,азот,кү кіртқышқылдары мен арнайы өңдеу арқылы алады.Мұндай талшықтарға вискозалы және ацетатты жібек жатады • Синтетикалық • Синтетикалық талшықты әртүрлі заттарды : мұнай,таскөмір,табиғи газ және ілеспе мұнай газын, ауылшаруашылық және және целюлоза- қағаз өнеркәсібінің қалдықтарын химиялық өңдеу арқылы алады.Бұл заттардан жоғары молекулалы шайыр алынады, олар синтетикалық талшықтарды өндіруге қажетті бастапқы материал болып табылады • (нейлон,капрон,лавсан, талшықтары жатады

17 слайд

#18 слайд
Химиялық талшықтардан иірілген жіпті үш кезеңнен тұратын күрделі технология бойынша алады : • Иіру ертіндісін алу • Талшықтарды қалыптау • Өңдеу

18 слайд

#19 слайд

19 слайд

#20 слайд

20 слайд

#21 слайд
Өндірістегі талшықтан жіп дайындау процессі

21 слайд

#22 слайд
Айқаспа дегеніміз- Матаның ұзына бойымен орналасқан жіпті негізгі жіп, ал көлденеңінен жатқан жіпті арқау жіп деп атайды. Мата негізгі және арқау жіптерін өріп тоқу арқылы жасалады. Матаның екі жағындағы тарқатылмайтын шеттерін матаның жиегі деп атайды. Матаны алу процесін тоқу деп атайды. Мата жіптері әр түрлі тәсілдермен тоқылады, матаның сыртқы түрі мен сапасы өру түріне байланысты болады.Матадан жіптің әр түрлі айқасу жолдарын байқауға болады. Раппорт деп матаның ұзындық бойында да,енінде де суреттің қайталануын құрайтын жіптер санын атайды

22 слайд

#23 слайд

23 слайд

#24 слайд
Мата қасиеті  Маталардың қасиеті олардың талшықтық құрылымына, өрілу әдістеріне және өңдеу ерекшіліктеріне байланысты болады. Матаның негізгі қасиеттеріне жатады: Физикалық - механикалық ,гигиеналық технологиялық Бұл қасиеттер бұйым фасонын және оны өңдеу әдістерінде, сонымен қатар ылғалды - жылумен өңдеу кезінде ескеріледі.

24 слайд

#25 слайд

25 слайд

#26 слайд
Жасанды талшықтан жасалған мата қасиеттері Вискозалы талшықтан жасалған маталар • Сыртқы түрі әдемі, табиғи маталарға ұқсас келеді. Өңі күңгірт немесе жылтырлау. Мақтаға қарағанда ылғалды жақсы сіңіреді, бірақ төзімділігі жағынан тозуға бейім.

26 слайд

#27 слайд

27 слайд

#28 слайд
Ацетатты талшықтардан жасалған маталардың қасиеттері  Вискозалық талшықтан айырмашылығы- шикізаттың сірке немесе күкірт қышқылымен өңделуінде . Асетум латын тілінен аударғанда –сірке қышқылы, сондықтан талшық ацетатты деп аталады.  Ацетатты талшықтардан жасалған маталар табиғи жібекке ұқсас, өте әдемі, өң жағы жылтырлау, созылғыш, қыртыстанбайды, пішінін жақсы сақтайды. Ацетат қатты қызуға төзбейді,210 С темп. бүрісіп қалуы мүмкін

28 слайд

#29 слайд

29 слайд

#30 слайд
 Эластанды. көбінесе басқа талшықтармен қосып пайдаланылады. шалбар, джинсы, трикотаж, шұлық жасау кезінде қолданады

30 слайд

#31 слайд
 Нитрон, акрил, эластан жоғары температураға төзбейді, қоңыр түске еніп, балқиды,сонан соң бықсыған жалынмен жанады

31 слайд

#32 слайд
Үй тапсырмасы: мата қасиеттерінің салыстырмалы сипаттамасы

32 слайд

#33 слайд

33 слайд

#34 слайд

34 слайд

#35 слайд
СӘТТІЛІК ТІЛЕЙМІН!!!

35 слайд