"Тербелмелі қозғалыс. Тербелмелі қозғалысты сипаттайтын шамалар"

#1 слайд
САБАҚТЫҢ ТАҚЫРЫБЫ : §24. Тербелмелі қозғалыс. §25.Тербелмелі қозғалысты сипаттайтын негізгі шамалар.

1 слайд

#2 слайд

2 слайд

#3 слайд
Тербелмелі қозғалысқа периодтылық тән. Қозғалыстың периодтылығы белгілі бір уақыт өткен соң дене орнының, яғни оның координатасының дәл немесе шамамен дәл қайталанып отыратынын білдіреді. ТЕРБЕЛІСТЕР ДЕП ДЕНЕНІҢ БІРДЕЙ УАҚЫТ АРАЛЫҒЫНДАҒЫ ДӘЛМЕ – ДӘЛ НЕМЕСЕ ЖУЫҚТАП ҚАЙТАЛАНЫП ОТЫРАТЫН ҚОЗҒАЛЫСЫН АЙТАДЫ

3 слайд

#4 слайд
СЕРІППЕГЕ ІЛІНГЕН МАССАСЫ КІШКЕНЕ ЖҮКТІҢ ТЕРБЕЛІСІ Тұрғы қысқышына болат серіппенің бір ұшын бекітіп, оның екінші ұшына жүк ілеміз. Жүкке әрекет ететін Ғ а ауырлық күші мен Ғ с серпімділік күші модульдері жағынан тең, ал бағыттары қарама – қарсы болған жағдайда , жүк тыныштық күйде болады: F=F с +F а =0

4 слайд

#5 слайд
Дененің оған әрекет етуші күштер векторларының қосындысы нөлге тең болған кездегі күйін тепе-теңдік күй деп атайды.( а-сурет) Жүкті тепе-теңдік күйден шығарып төмен ығыстырғанда (ә-сурет), серіппе деформациясының ұлғаюы салдарынан серпімділік күші артады, ал Ғ а ауырлық күші өзгеріссіз қалады. Бұл күштерге теңәрекетті Ғ күші тепе- теңдік күйге қарай жоғары бағытталған.( б-сурет) Егер жүкті тепе-теңдік күйден жоғары көтеріп,сонан соң жібере салса,ода ол төмен қарай бағытталған Ғ теңәрекетті күшінің әрекетінін тепе- теңдік күйге дейін үдей қозғалады. Процесс периодты түрде қайталанады. Серіппеге ілінген жүкті бастапқы тепе-теңдік күйіне қайтарушы Ғ күші сығылған немесе созылған серіппенің серпімділік күші болып табылады.Ол дененің тепе – теңдік күйден ауытқу шамасына тәуелді болады.

5 слайд

#6 слайд
Дененің тепе – теңдік күйден ауытқуын ығысу деп атайды. Ығысуды х әрпімен белгілейді. Гук заңы бойынша серпімділік күші ығысуға пропорционал және ол мынаған тең  Ғ= - kx.  Ығысуға пропорционал және оған қарама – қарсы бағытталған күштің әрекетінен болатын механикалық тербелістер гармоникалық тербелістер деп аталады  Тербелмелі қозғалыс пайда болуы үшін мына шарттар орындалуы қажет: 1) денені тепе – теңдік қалпынан шығарған кезде, оны бастапқы күйіне қайтаратын күш болуы керек.  2) үйкеліс мейлінше аз болуы керек. Өйткені үйкеліс әр уақытта қозғалысқа қарама – қарсы бағытталғандықтан, ол тербелістің өшуіне себепші болады.

6 слайд

#7 слайд
Тербеліс периоды-дене қозғалысы толығымен қайталанып отыратын ең аз уақыт аралығы Дене қайсыбір нүктеден шығып сол нүктеге қайта оралғандағы қозғалыс процесі бір циклді береді t T = n [T] = с Тербеліс жиілігі – бірлік уақыт ішіндегі тербеліс саны v = n t v = 1 T [v] = Гц

7 слайд

#8 слайд
А Амплитуда – дененің тепе-теңдік күйінен ең үлкен ығысуы А [А] = м Тербеліс амплитудасы

8 слайд

#9 слайд
Қозғалыстың басқа түрлері сияқты тербелмелі қозғалысты да жылдамдық және үдеу арқылы сипаттауға болады. Алайда тербелмелі қозғалыс кезінде бұл шамалар нүктеден – нүктеге өткен сайын өзгеріп отырады. Тербелмелі қозғалыс кезіндегі жылдамдық пен үдеу периодты түрде өзгеріп отырады, яғни әрбір Т период өткен сайын жылдамдық және үдеу векторларының бағыты мен модулі қайталанады.

9 слайд

#10 слайд
Тербеліс жасайтын дененің координаты уақыт өтуіне қарай қалай өзгергенін көрсетеді.Қозғалыс үшін х координатының t уақытқа графигі қисық болады , оны синусоида деп атайды

10 слайд

#11 слайд
ТЕРБЕЛІС КЕЗІНДЕ ДЕНЕНІҢ ОРНЫ ҮЗДІКСІЗ ӨЗГЕРСЕ –ДЕНЕ ҚОЗҒАЛЫСТА БОЛАДЫ ТЕРБЕЛІСТЕГІ ДЕНЕ КОРДИНАТАСЫНЫҢ УАҚЫТҚА ТӘУЕЛДІЛІК ГРАФИГІ ТЕРБЕЛІС ГРАФИГІ ДЕП АТАЛАДЫ .

11 слайд

#12 слайд
ТОРҒАЙ ҚАНАТЫНЫҢ ТЕРБЕЛІС ЖИІЛІГІ 10 ГЦ, ШЫБЫНДІКІ 300 ГЦ, МАСАНЫКІ 450 ГЦ . ОЛАРДЫҢ ҚАНАТТАРЫ 1 МИН-ТА ҚАНША ТЕРБЕЛІС ЖАСАЙДЫ?

12 слайд

#13 слайд
№1 Камертонның жиілігі 440 Гц болса, 5 с-та қанша тербеліс жасайды? №2 Есептер шығару

13 слайд

#14 слайд
ТЕРБЕЛІС ЖИІЛІГІНІҢ ӨЛШЕМ БІРЛІКТЕРІН ТАП. (ДҰРЫС ТАПСАҢ ШАР ӘУЕГЕ ҚАЛЫҚТАЙДЫ!) кГц МГц см м 3 м/с Гц Н

14 слайд

#15 слайд
Үйге тапсырма §24. Тербелмелі қозғалыс. §25.Тербелмелі қозғалысты сипаттайтын негізгі шамалар

15 слайд