"Тіл және технология" 7-сынып Қазақ тілі

#1 слайд
Сабақтың тақырыбы: Тіл және технология. Етістіктің райлары Қаңтардың жиырма жетісі

1 слайд

#2 слайд
Қайталау – білімнің анасы Тұйық етістік Есімше КөсемшеШақ

2 слайд

#3 слайд
Есімш е Есім Етіст ік Көсем ше Үсте у Етіст ікжәне және қызметтерін атқарады. қызметтерін атқарады.

3 слайд

#4 слайд
Осы шақ Өткен шақ Келер шақӨткен тақырыптарды қайталайық! Шақ категориясына толық талдау

4 слайд

#5 слайд
Технология дегеніміз не?

5 слайд

#6 слайд
Тіл+технология1-тапсырма Кластерді толтыр!

6 слайд

#7 слайд
Етістіктің райлары • Іс-әрекет  орындаушымен, уақытпен  байланысты болып,  жаққа,   шаққа түрленуі  етістіктің  райы  деп аталады .Тілдік бағдар Ашық рай Қалау рай Бұйрық рай Шартты рай

7 слайд

#8 слайд
АШЫҚ РАЙ • Ашық рай  іс-қимылдың  үш шақтың  бірінде орындалуын көрсетеді. Орындалған іс-әрекет шындыққа қатысты болады. • Мысалы,  Қар жауып тұр (Осы шақ), Ертең хабарласарсың (Келер шақ), Қырғыз елінде болғанмын (Өткен шақ). • К: Демімен еріген қар суы тамшылап мойныма, бетіме ағып жатыр (С.Сейфуллин) Рай түрлері

8 слайд

#9 слайд
Бұйрық рай • Бұйрық рай  іс-қимылдың   орындалуын  талап ету мағынасында  айтылады .  • Бұйрық рай  жақпен  байланысты айтылады .  Мысалы,   тыңда, орында, хабарлассын , көрмейін  т.б.   Рай түрлері • Бұйрық рай іс-әрекеттің тыңдаушыға (2-жақ), бөгде адамға (3-жақ) немесе өзіне (1-жақ) қаратылып, бұйрық, талап, тілек мағынасын білдіреді.

9 слайд

#10 слайд
Бұйрық райдың жасалуы • көсемшенің  -а, -е, -й  жұрнақтары жалғанады:  жең- е-лік, орында-й-ын, бар-а-лық т.б.1-жақ • Нөлдік форма (бар, кел, айт, тыңда т.б.) 2-жақ • -сын, -сін  жұрнақтары жалғанады:  хабарлас-сын, жеткіз-сін, көрсетпе-сін, тоқтатпа-сын,  т.б. 3-жақ

10 слайд

#11 слайд
Қалау рай • Қалау рай  істі  орындаушы адамның тілегін, ынтасын  білдіреді. Рай түрлері • 1)  -қы, -кі, -ғы, -гі  жұрнақтарына  кел  көмекші етістігі тіркесу арқылы:  сұра-ғы-сы  келді,  айт-қы-сы  келмеді , демал-ғы- м  келді,  жүр-гі-м  келмейді; • 2) етістіктің түбіріне  -ғай, -гей, -қай, -кей  жұрнақтары жалғану арқылы:  байқа-ғай-сың, жеткіз-гей-сің, тапсырт-қай- сың,  т.б. • 3) - са, -се  тұлғалы шартты райға  игі еді, ғой  сөздерінің тіркесуі арқылы: тезірек   келсе ғой , аман-есен  жетсе игі еді.

11 слайд

#12 слайд
Шартты рай • Шартты рай  іс-әрекеттің  орындалу не орындалмау шартын  білдіреді. Рай түрлері • Шартты рай етістіктің түбіріне  -са, - се  жұрнақтары жалғану арқылы жасалады:  • Мысалы: Егер Көп оқысаң, көп білесің. Егер Кешікпей келсең, көрер едің.

12 слайд

#13 слайд
Оқылым 5-тапсырма. Мәтінді оқы. Мәтінге тақырып қойып, жоспар құр. Тақырыптар: 1. 2. 3. 4. 5.

13 слайд

#14 слайд
Жарайсыңдар, балалар! • Үйге: 112-беттегі 6-тапсырма және 5-тапсырма мәтініне жоспар құру.

14 слайд