Топонимикаға түсінік

#1 слайд
«Қалалық жас туристер стансасы» МКҚК «Ақтөбе облыс ының топонимикасы » «Ең үздік экспедициялық жоба» номинациясы Оқушы аты-жөні: Файзолла Перизат

1 слайд

#2 слайд
МАЗМҰНЫ І Кіріспе Зерттеу бөлімі 1.Ақтөбе облысының топонимикасының қалыптасу негіздері 1.1. Ақтөбе облысындағы географиялық атаулардың шығу тегі 1.2. Ақтөбе облысындағы маңызды топонимдер 1.3. Қазіргі таңдағы жер-су атауларын зерттеу мен сақтау мәселелері ІІІ Қорытынды Пайдалан ылған әдебиеттер

2 слайд

#3 слайд
• Топонимика — жер бедерінің атауларын зерттейтін ғылым саласы, ол тарихи, мәдени, географиялық және тілдік аспектілерді қамтиды. Бұл салада таулар, өзендер, қалалар және көшелер сияқты географиялық нысандардың атауларының пайда болуына әсер ететін факторлар мен оқиғалар зерттеледі. Топонимика дегеніміз не?

3 слайд

#4 слайд
Жұмыстың мақсаты: Ақтөбе облысының топонимикасын зерттеу- өңірдің тарихи-мәдени мұрасын сақтауға, тарихи әділеттілікті қалпына келтіруге, келешек ұрпаққа тарихи атаулардың маңыздылығын түсінуге және оларды сақтауға септігін тигізу Зерттеу жұмысының міндеттері: 1. Тарихи топонимдер қазақтың батырлары, хандар мен билерінің есімдерімен, ұлы шайқастармен және көне қалалармен байланыстылығын анықтау ; 2.Өзен, көл, тау, шөл атаулары табиғи ерекшеліктерді сипаттайды, бұл география мен экология саласындағы зерттеулер үшін маңызды. ; 3.Климаттық және ландшафттық өзгерістерді топонимикалық деректер арқылы анықтау ; 4. Қайта жанданған жер атауларының маңыздылығын бағалау; Жұмыстың ғылыми жаңашылдығы: Тарихи атаулар мен олардың қазіргі нұсқалары салыстырылды. Топонимдердің шығу тегін жаңа қырынан қарастыру. Кейбір жер-су атауларының мағынасы мен қалыптасу себептері туралы жаңа гипотезалар ұсынылды. Көне тарихи атауларды қайта қалпына келтіру қажеттілігі анықталды. Кеңес дәуірінде өзгерген немесе ұмыт қалған атаулардың тізімі жасалды.

4 слайд

#5 слайд
Зерттеу бөлімі Ақтөбе облысының топонимикасының қалыптасу негіздері •Табиғи ерекшеліктерге байланысты атаулар • Тарихи оқиғалар мен тұлғаларға байланысты атаулар • Этникалық және тарихи-мәдени атаулар •Кеңес дәуірінде өзгерген атаулар •Қалалар мен аудандар атаулары •Таулар мен географиялық атаулар • Өзен-көл атаулары •Тарихи және этнографиялық атаулар

5 слайд

#6 слайд
Зерттеу бөлімі Қала атауы көне түркі тіліндегі aq («ақ») және töpü («төбе») сөздерінен құралған. Бұл атау орыс тілінде «белый холм» мағынасын білдіргендіктен, кейде Ақтөбені орысша «Город на белом холме» немесе «Беловершинск»деп те атайды.Қарғалы өзенінің тұсында ақ төбе боп көрінетін шағын мекен болды,кейін губерния, КСРО тұсында Актюбинск, 1999 жылы Ақтөбе атауына ие болды.

6 слайд

#7 слайд
"Мәртөк" деп аталуына қатысты сенімді ақпарат жоқ, бірақ бірнеше нұсқалары бар: 1. Бұл атау Ақтөбеден 75 шақырым жерде ағып жатқан Мортық өзенінен шыққан. 2. Осы аудан аумағында өсетін "мортық" деген өсімдікке байланысты. 3.Ауылдың атауын Батпақты батпаққа батып кеткен ақ маңдайлы бір мүйізді бұқа туралы аңыз берді. Мәртөк аумағы бұрын Батпақты болған. Ж.Молжанұлының пікірінше, ауданның бұрынғы атауы болған«Мортық» сөзі «шөптің атауы», бұл пікірді Е.Қойшыбаев та растайды. Аудан табиғаты қара топырақты, малға азық боларлықтай өсімдіктерге толы екенін негізге алған. Мәртөк ауданы Ақтөбе облысының солтүстік бөлігінде, солтүстігінде Ресей Федерациясының Орынбор облысымен, оңтүстік - батысында Кобрин ауданымен, оңтүстік-шығысында Алға ауданымен және Ақтөбе маңымен, солтүстік-шығысында Қарғалы ауданымен шектеседі.

7 слайд

#8 слайд
Қорытынды Зерттеу жұмысы бойынша ұсыныстар мен шешу жолдары: ✅ Тарихи атауларды қалпына келтіру – кеңес кезеңінде өзгерген атауларды зерттеп, халықтың пікірін ескере отырып, түпнұсқа атауларды қайтару. ✅ Картографиялық жұмыстарды жетілдіру – жергілікті атауларды дұрыс тіркеу, электронды топонимикалық карталар жасау. ✅ Ғылыми зерттеулерді дамыту – архивтік құжаттарды зерттеп, аймақтың топонимиясына қатысты кешенді еңбектер жазу. ✅ Білім беру мен насихат жұмыстарын арттыру – мектептерде және ЖОО-ларда топонимика бойынша арнайы жобалар әзірлеу, халық арасында түсіндіру жұмыстарын жүргізу. ✅ Туризм мен мәдени мұраны сақтау – тарихи атауларды туристік бағыттарға енгізіп, өңірдің тарихи-мәдени құндылықтарын кеңінен насихаттау. Ақтөбе облысының топонимикасын зерттеу – өлкенің тарихи және мәдени мұрасын сақтау үшін маңызды. Өңірдің географиялық атауларын зерттеу арқылы қазақ халқының өткенін, тарихи оқиғаларын және жер бедерінің ерекшеліктерін тануға болады. Бұл бағыттағы зерттеулерді жалғастыру тарихи жадты сақтау мен ұлттық мұраны қорғауға үлкен үлес қосады.  

8 слайд

#9 слайд
НАЗАРЛАРЫҢЫЗҒ А РАХМЕТ!

9 слайд