Түрік қағанаты

#1 слайд
Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы (1858–1931) – қазақ халқының ауыз әдебиеті үлгілерін жинаушы, энциклопедист-ғалымы. Ата-анасының азан шақырып қойған есімі Адам Жүсіп. Ол 9 жасқа толғанда аға сұлтан Мұса Шорманов халық аңыздары мен дастан, поэмаларын жатқа айтқаны үшін «Мәшһүр» атандырады. «Мәшһүр» сөзі араб тілінен аударғанда «атақты», «даңқты», «белгілі» ұғымын білдіреді Бұхарадағы Көкілташ медресесінде оқып, араб, парсы және шағатай тілдерін меңгеріп алады Мәшһүр Жүсіп философия, медицина, астрономия, геология, география, этнография, фольклор, лингвистика, педагогика т.б. ғылымдарды зерттеумен белсене айналысты. Діни зерттеулер де жүргізді. Болмасаңда ұқсап бақ, Бір ғалымды көрсеңіз. Ондай болу қайда деп, Айтпа ғылым сүйсеңіз, Сізге ғылым кім берер, Жанбай жатып сөнсеңіз?....

1 слайд

#2 слайд
Есте сақтаңыз! Тыңдаған кезде 20 % пассивті әрекет Көрген кезде 30 % Көріп, тыңдаған кезде 50 % Айтқан кезде 70 % Айтып, жазып, қолдану 80% активті әрекет Қайталап жүру арқылы 100 % Жазып, сызып қағазбен ойланатын болсақ қабілетіміз оянып, миымыз жақсы жұмыс жасап мәліметті тез қабылдаймыз

2 слайд

#3 слайд

3 слайд

#4 слайд

4 слайд

#5 слайд

5 слайд

#6 слайд

6 слайд

#7 слайд
Ғасырларды жылдарға айналдыру VI VII VIII IX X 500 600 700 800 900 XI XII XIII XIV XV 1000 1100 1200 1300 1400 XVI XVII XVIII XIX XX XXI 1500 1600 1700 1800 1900 2000

7 слайд

#8 слайд
8 Қазақстанның орта ғасырлардағы тарихы VI–ХVII ғасырларды қамтып, негiзгi үш кезеңге бөлiнедi Бiрiншi (VI ғасырдан ХІІІ ғасырдың басына дейін) – Түркі кезеңі. Екiншi (ХIII ғасырдың басы – ХV ғасырдың ортасы) – Монғол шапқыншылығы кезеңі. Үшiншi (ХV ғасырдың ортасы – ХVII ғасыр) – Қазақ мемлекетінің қалыптасып, даму кезеңі.

8 слайд

#9 слайд

9 слайд

#10 слайд

10 слайд

#11 слайд
Түрік қағанаты 552-603 жылдар Қытай деректерiнде алғашқы мәлiметтер 542 жылдан бастап кездеседі. Территориясы:Қытай шегарасының батысында, Алтай тауларының етегі «Түрік» сөзi«берік, күштi» деген мағынаны бiлдiріп, билiк етушi ашина әулетiне байланысты айтылды Теле Түркі тайпаларының ортақ атауы Жужандар Бумын қалың қолмен жужандарға шабуыл жасайды. 552 жылы жужандар әскерi талқандалады Бумын Түркі елiнiң қағаны болып жарияланады. Орталық Азиядағы жаңа мемлекет – Түрiк қағанаты осылай пайда болды

11 слайд

#12 слайд

12 слайд

#13 слайд

13 слайд

#14 слайд
Бумын Мұқан қаған (553–572 жылдар) Жужандарды талқандады. Орталық Азия мен Оңтүстiк Сiбiрдегi үстемдiгiн бекiттi. Иштеми (Iстеми) Қазақстан, Орталық Азия аумағын бағындырып, Едiл мен Солтүстiк Кавказға шықты.

14 слайд

#15 слайд

15 слайд

#16 слайд
Қытай жылнамаларындағы деректер бойынша Мұқан қаған «шегара (Ұлы қорған) сыртындағы барлық иелiктердiң зәресiн ұшырды». VI ғасырдың 60- жылдары Түрiк қағанаты сол кездегi iрi мемлекеттер – Византия, Иран, Қытаймен өзара қарым-қатынас жасады. Түрiк қағанаты нығайған кезiнде (VI ғасырдың 70- жылдары) Маньчжуриядан Босфорға дейiнгi жердi алып жатты. Иштеми қаған тұсында түркiлер әскери жағынан қуатты империяға айналды VI ғасырдың 80- жылдарының соңында түркілер Парсы елімен одақтасты. Оңтүстік Қазақстан мен Орталық Азиядағы қуатты эфталиттер мемлекетін талқандады.

16 слайд

#17 слайд

17 слайд

#18 слайд

18 слайд

#19 слайд

19 слайд

#20 слайд
VI ғасырдың 60-90 жылдарында Түркі қағанаты іштей қуатты және көршілер үшін қаһарлы еді. Түркілер Қытайды өзінің кіріс көзі деп білді. Қытайлар мұнымен келісе алмады. Түркілерге қарсы күрес олардың басты міндетіне айналды. VI ғасырдың соңы VIІ ғасырдың басында Қытай күшейген шақта түркі әулетінің өз ішінде қырқыстар басталды. Түркілердің қарсылығын әскери күшпен жеңе алмаған Қытай 603 жылы дипломатиялық жолмен қағанаттың ыдырауына қол жеткізді. Біртұтас мемлекет Батыс және Шығыс Түрік қағанаты болып екіге бөлінеді.

20 слайд

#21 слайд
•18 Түркілер Орталық Азияны жаулап алып, қай жерлерге ие болды. •а/ Қытайдан Жерорта теңiзi елдерiне баратын Ұлы Жiбек жолының в/ Қазақстан, Орталық Азия аумағын бағындырып, Едiл мен Солтүстiк Кавказға шықты.с/ Хуанхэ жағалауларына •19 Қай жылы түркі елшісі Маниах Византияға қағанаттың елшiлiгiн басқарып барды •а/ 552 в/ 542 с/ 568 •20 Түрік елшісі Маниахпен бірге Византия елшiсi кім қаған ордасына келдi •а/ Земарх в/ Ибн Батутта с/ Карпини •21 Қай ғасырдың басында Қытайдың күшеюi билiк басындағы түркі әулетiнiң өз iшiнде қырқыстың басталуымен және даладағы сұрапыл жұтпен тұспа-тұс келдi. а/ VI ғасырдың соңы – VII в/ V ғасырдың соңы – VIIІ с/ VI ғасырдың соңы – V •22 Түркiлердiң қарсылығын әскери күшпен жеңе алмаған Қытай қай жылы дипломатиялық жолмен қағанаттың ыдырауына қол жеткізді •а/ 603 в/ 542 с/ 568

21 слайд

#22 слайд
Қаған жоғарғы сот мiндетiн атқарды, әскерге басшылық етті Мемлекетті басқаруда тайпаның ақсүйек қауымына сүйендi. Әскери және азаматтық билікті басқаратын жүйе – ябғу, шад т.б. құрылды. Билеуші әулеттің жасы жағынан ең үлкені қаған сайланды. Ұлы қаған ордасы түркілердiң байырғы қонысы – Алтайда орналасты. Түрiк мемлекетiнде қарапайым халық бұдун (мемлекеттiң қатардағы құрамы) аталды.

22 слайд

#23 слайд
«Бектер» ақсүйектер билiк тобын құрады. Қаған ашина руынан шыққан түркi елiндегi ақсүйек қауымының ең таңдаулы өкілі саналды. Ашина сөзінің мағынасы «текті қасқыр», ал басқалары «аспаннан жаратылған» деп түсiндiредi. Түркi қоғамының бiрлiгi берік еді. Соғыста ерлік көрсеткендерге қатардағы жауынгер немесе ақсүйек тобынан болсын «ер» (жауынгер) атағы берілді. Бектiң ерлерден тұратын тұрақты жасағы құрылды Біртұтас мемлекет Батыс Түрік және Шығыс Түрік қағанаттарына бөлінді.

23 слайд

#24 слайд
•23 Біртұтас мемлекет қалай бөлінді. •а/ Батыс Түрік және Шығыс Түрік в/ Оң және сол с/ Сары қара •24Әскери және азаматтық билікті басқаратын жүйе •а/ ябғу, шад в/бұдун с/ «Бектер» •25 Түрiк мемлекетiнде қарапайым халық • а/ ябғу, шад в/бұдун с/ «Бектер» •26 Ақсүйектер билiк тобын құрады. •а/ ябғу, шад в/бұдун с/ «Бектер» •27 Түркi қоғамының бiрлiгi берік еді. Соғыста ерлік көрсеткендерге қатардағы жауынгер немесе ақсүйек тобынан болсын •а/ ябғу, шад в «ер» (жауынгер)/ с/ «Бектер» •  

24 слайд

#25 слайд
Үйге тапсырма №1 тақырыпты оқу. Есімдер, термин, жылдарды дәптерге жазып алу.

25 слайд

#26 слайд
26 Қорытынды Бас бармақ – мен білдім, маңыздылығын түсіндім. Балан үйрек – маған қызықты болды. Ортан терек – мені ойландырды Шылдыр шүмек – маған ұнады. Кішкентай бөбек – мен түйген ой

26 слайд

#27 слайд
Зейін қойып тыңдағаныңызға рақмет!

27 слайд