#1 слайд
202 3Тұрмыс – салт жырларының түрлері

1 слайд

#2 слайд
Бесік жырыТұрмыс салт әндері баланың дүниеге келіп, ер жетіп, қаза болу сәтіне дейінгі елеулі кезеңдерге байланысты туындап отырған. Соның ішінде баланың өсіп жетілуіндегі айырықша тәрбиелік мәні бар ән – бесік жыры.

2 слайд

#3 слайд
Балаға деген ана махаббаты «бесік жырлары» арқылы берілген. Ана бөбегін бесікке бөлерде ең алдымен бесік жырын айтады. Онда ана өзінің баласына деген сүйіспеншілігін: Мойындағы тұмарым, Тарқамайтын құмарым, Тағдыр берген алсын деп, Ақ бесікке салсын деп. Мойнымдағы маржаным, Қорадағы мал-жаным, Бесігіңе жата ғой,- Тәтті ұйқыға бата ғой, - деп білдіре келеді де: Балам жатсын бесікте Пәлесі қалсын есікте, - деп пәле-жаланы өлеңмен аластамақ болады. Баланы бесікке бөлеп, әндетіп тербете отырып, бөбегіне деген ыстық сезімін одан әрі жалғастырып: Көзімнің ағы-қарасы- Жүрегімнің панасы. Уайым, қайғы ойлатпас Көңілімнің санасы. Айналайын, шырағым, Көлге біткен құрағым, Маңдайдағы құндызым, Аспандағы жұлдызым деп өз баласына әлемдегі алуан түрлі теңеулерге теңейді.

3 слайд

#4 слайд
Бесік жыры мына мақсатта айтылады: Бірінші бесік жырын анасы әндете отырып, өзінің нәрестесін әсем ән ырғағымен тәтті ұйқыға бөлеу болса, Екінші ананың баласына берер тілек- батасы, сәбидің болашағынан күтер үміт-сәулесі сөз болады.

4 слайд

#5 слайд
Төрт түлік туралы өлең- жырлар Тұрмыс-салт жырларының ең бай және кең тараған түрі – төрт түлік малға байланысты туған өлең- жырлар. Төрт түлік туралы өлең- жырлар ерте заманнан бері халықпен бірге жасасып келеді.

5 слайд

#6 слайд
Тұрмыс-тіршілігі төрт түлікпен тығыз байланысты болған қазақ халқы әр түліктің ерекшелігін де тани білген және оған байланысты көптеген өлеңдер туғызған. Соның бірі – «Малдың баласын сүюі» өлеңі. Қой сүйеді баласын «қоңырым» деп, «Ештеңені білмеген момыным» деп. Сиыр сүйеді баласын «торпағым» деп, «Қараңғыда баспаған қорқағым» деп. Түйе сүйеді баласын «боташым» деп, «Жаудыраған көзіңнен тоташым» деп. Ешкі сүйеді баласын «лағым» деп, «Тастан-тасқа секірген шұнағым» деп. Жылқы сүйеді баласын «құлыным» деп, «Тұлпар болар жүгірген жұрыным» деп. Халық ауыз әдебиетінде аңшы- мергендермен қатар алғыр қыран құстар мен жүйрік тазылар да өлеңге қосылған. Өлеңдерде олардың адам баласына пайдасы, көмегі, атқарған қызметі баяндалған. Халық арасына кең тараған әннің бірі – «Көкжендет». Көкжендет, тұғырың алтын, жібек баулы, Бар ма екен Көкжендеттей қыран шәулі?! Күніне отыз үйрек, қырық қаз іліп Кеш болса отырушы ең тояттаулы, – деген жолдарда Көкжендеттің алғырлығы, тигізген пайдасы туралы айтылған.

6 слайд

#7 слайд
Жаңылтпашта р Жаңылтпаштар балалардың тілін дамыту және оларды жан-жақты тәрбиелеу қажетінен туып, бала тәрбиесі үшін қызмет еткен. Жаңылтпаш мазмұнында халық өм i р i н i ң түрл i қырларын таныстыратын танымдық детальдармен қатар, балаларды тағылымдық өнегеге баулитын ғибраттық сарындар да мол кездесед i.

7 слайд

#8 слайд
Қамаштан көр i п қалашты, Қалашқа Жарас таласты. Бөл i нс i н десең қалаш тең, Таласпа Жарас, Қамашпен, тәр i зд i кей i н i рек шыққан жаңылтпаштар бұл ойымызға дәлел бола алады. 0 1 Мысалдар 0 2Асан бақша жақтан ақ сабақ асқабақ әкелді, Басқа жақтан басқарақ асқабақ әкелді. Мұнда Асанның өз маңдай терін төгіп еңбек еткен бақшасынан алынған асқабақ пен басқа жақтан әкелген асқабағын әдемі де, астарлы, ұтқыр да тапқыр жаңылтпашпен айқындап беріп отыр. Жаңылтпаштар көп жағдайда шағын көлеммен шектеліп, заттың барлық қасиеттерін айтпай- ақ, негізгі белгілерін басшылыққа ала отырып, қысқа да нұсқа түрінде айтылады.

8 слайд

#9 слайд
● Мақал-мәтел, нақыл сөздер-халықтың ұзақ уақыт бойы адамдардың іс- әрекеті, мінез-құлқына жасаған бақылауларынан туған дана сөздер. ● Бұларды балалардың түрлі іс-әрекетіне, мінез-құлқына байланысты тәрбие құралы ретінде пайдалануына болады. ● Мысалы, балалар ойын ойнап жатқанда бір-бірімен келісе алмай ата-анасына шағым жасайтын кездері болады. Мұндайда баланың шағымын мұқият тыңдап алып, сөзін бала түсінетіндей мәнерлі, бір ырғақты етіп: Шағым жасау- шалдуарлық, - деп, бала өзінің теріс істеп тұрғанын сезінетіндей үн ырғағын, дауыс екпінін өзгерте айтады, немесе тентектіктің дәлелі көп деген сияқты мақал- мәтелдерді балалардың іс- әрекетіне тұжырым жасау, ескерту ретінде айтуға болады.Мақал-мәтелдер 2022

9 слайд

#10 слайд
Айтыс халық ауыз әдебиетінің ең мол да ерекше саласы. Айтыс жанры қазақ ауыз әдебиетінде сапасы жағынан да, саны жағынан да ерекше орын алады. Қазақ халқының ауыз әдебиетінде айтыстың бірнеше түрі бар: 2022

10 слайд

#11 слайд
Бәдік айтысы Жар-жар Өлі мен тірінің айтысы Жұмбақ айтысы. Жануар мен адамның айтысы Салт айтысы: 1) қыз бен жігіт айтысы; 2) ақындар айтысы.0 1 0 2 0 3 0 4 0 5 0 6

11 слайд

#12 слайд
Назар аударғандарыңыз ға рахмет!!!

12 слайд