Үшекқуыстылар типі

#1 слайд
ІШЕКҚУЫСТЫЛАР ТИПІ ГИДРАТӘРІЗДЕСТЕР КЛАСЫ ГИДРА

1 слайд

#2 слайд
2

2 слайд

#3 слайд
3Гидра – дене мөлшері ұсақ (5 – 7 мм). Сулы ортада тіршілік етедіГидра Гидра

3 слайд

#4 слайд
4 1 - сезімтал жасуша 2 - атпа жасушалары 3 - тері-бұлшықет жасушасы 4 - аралық жасуша 5 - жүйке жасушасы 6 - асқорыту бұлшықетті жасуша 7 - ядро 8 - безді жасушаГидраның ішкі және сыртқы Гидраның ішкі және сыртқы қабаттарындағы жасушалардың құрылысы қабаттарындағы жасушалардың құрылысы 8 7 2 34 5 16

4 слайд

#5 слайд
5Сыртқы құрылысыСыртқы құрылысы Жоғары бөлігінде ауыз (1) , ауыздың айналасында 5-12 қармалауыштар (2) орналасады. Гидра денесі (3) цилиндр пішінді. Екінші шетінде табаны (4) болады.1 4 32

5 слайд

#6 слайд
6Сәулелі симметриялыСәулелі симметриялы Гидра денесі сәулелі симметриялы. Мұндай белгі көбінесе отырықшы ішекқуыстыларға тән.

6 слайд

#7 слайд
7Ішек тәрізді қуысІшек тәрізді қуыс Гидралар екі қабаттан тұрады; денесінде бір ғана қуыс болады. Ішек тәрізді қуысты екі қабат қаптайды. Оның сыртқысы – эктодерма , ішкісі – эндодерма . Эктодерма – жабын мен қозғалыс; Эндодерма – асқорыту және қозғалыс қызметін атқарады.

7 слайд

#8 слайд
8Жасушаның сыртқы қабаты Жасушаның сыртқы қабаты - эктодерма- эктодерма Эктодерма қабаты:  тері-бұлшықет жасушаларынан ,  атпа жасушалардан,  жүйке жасушалардан;  аралық жасушалардан түзіледі.

8 слайд

#9 слайд
9Қозғалуы Қозғалуы Гидра бір затқа табанымен бекиді. Оның қозғалуында сыртқы қабаты – эктодермадағы жабын-бұлшықет жасушасы маңызды рөл атқарады. Бұл жасушалардың әрқайсысының түбінде жиырылғыш бұлшықетті талшық бар. Барлық жасушалардың осы талшықтары қысқарғанда гидраның денесі жиырылады. Егер дененің бір жағында талшық жиырылса, онда гидра денесі сол бағытқа қарай иіледі де, қармалауыштарымен төсемікке (субстрат) бекінеді. Тек осыдан соң ғана табанын алғашқы бекіп тұрған жерден босатып, бекінген алдыңғы жағына денесін тартып алады. Табанымен бекінгеннен кейін денесі бас жағынан бастап тағы созылады. Сонымен гидра “адымдап” қозғалады. Гидра бірде табанымен, бірде қармалауыштарымен кезек бекініп “төңкеріліп” те қозғалады. Бұл қозғалыстар дың қай түрі болсын жабын ұлпалардағы талшықты жасушалар арқылы жүзеге асады.

9 слайд

#10 слайд
10Жасушаның сыртқы қабаты Жасушаның сыртқы қабаты - эктодерма- эктодерма Жүйке жасушасы Ішек қуыстыларда шын мәнісіндегі жүйке жүйесі жоқ. Жүйке жасушалары бір- бірімен тармақталған өсінділер арқылы жанасып, жүйке торын ғана құрайды.

10 слайд

#11 слайд
11РефлексРефлекс Гидраның жүйке торының бір тарамдары қозуды қабылдайтын жасушаларға, екіншілер жиырылғыш жасушаларға барады. Гидраның сырттан болатын әсерге жауабы тітіркендіргіштің әсер ету күшіне байланысты. Бір қармалауышты инемен әлсіз ғана түртіп әсер етсе, сол қармалауышы ғана жиырылады. Тек қаттырақ шаншып, әсер етсе ғана барлық қармалауыштары денесі жиырылып, домаланып қалады. Бұл құбылыс рефлекс деп аталады. Рефлекс – ағзаның тітіркендіргішке жүйке жүйесі арқылы қайтарған жауабы.

11 слайд

#12 слайд
12Жасушаның сыртқы қабаты Жасушаның сыртқы қабаты - эктодерма- эктодерма Атпа жасушалар қармалауыштарда орналасады және олардың ішінде улы сұйығы бар қапшығы (капсуласы) болады. Қапшықта шиыршықталған жіңішке атпа түтікше – жіп жатады. Мұндай жасушаның гидра денесі жабынынан сәл қылтиып шығып тұратын сезімтал талшығы болады.

12 слайд

#13 слайд
13Қоректенуі Қоректенуі Судағы ұсақ шаян немесе су бунақденелілерінің дернәсілі гидра денесіндегі сезімтал талшыққа тиіп кетсе, қапшықтағы атпа жіпше лезде жазылады да, денесіне жайылады. Гидра жемді қармалауыштары арқылы аузына апарып, жұтады. Жем ішек қуысына түске соң безді жасушалардан сәл бөлініп, ас ұсақталып қорытыла бастайды. Асқорыту-бұлшықет жасушаларының талшықтары ас түйіршіктерін араластырады да, пайда болған жасуша жалғанаяқтары (амеба сияқты) ол түйірлерді орап алып, цитоплазмаға өткізеді. Ас одан ары вакуольдерде қорытылады. Қоректік заттар ағзаның барлық жасушаларына сіңіріледі. Қорытылмаған қалдық заттар ауыз арқылы сыртқы шығарылады. Сонымен гидра сияқты ішекқуыстыларда жасушаішілік асқорыту және ішкі қуысы ішіндегі асқорыту болады.

13 слайд

#14 слайд
14Жасушаның ішкі қабаты -Жасушаның ішкі қабаты - энтодермаэнтодерма Энтодерма қабаты:  асқорыту-бұлшықет жасушалары;  безді жасушалардан тұрады.  ішек қуысын астарлап жатады.

14 слайд

#15 слайд
15Тыныс алуыТыныс алуы Гидрада тыныс алу мүшесі жоқ. Суда еріген оттегін бүкіл денесімен сіңіреді. Көмірқышқыл газы дене жабындысы арқылы сыртқа шығарылады. Газалмасу гидра денесінің әр жасушасында өтеді.

15 слайд

#16 слайд
16РегенерацияРегенерация Гидра денесінің сыртқы қабатында ядросы ірі, өте ұсақ жасушалар болады. Олар аралық жасуша деп аталады. Гидра денесі зақымданғанда аралық жасушалардың өсуі күшейе түседі. Олардан тері- бұлшықет, жүйке және басқа жасушалар түзіліп, зақымданған жері тез қалпына келеді. Жойылған немесе зақымданған мүшелер мен ұлпалардың қалпына келуі регенерация деп аталады.

16 слайд

#17 слайд
КөбеюіКөбеюі Гидра жыныссыз және жынысты жолмен көбейеді. Жыныссыз жолмен көбею - бүршіктенуі Жынысты жолмен көбею

17 слайд

#18 слайд
Жыныссыз көбеюіЖыныссыз көбеюі Суқоймаларында қоректік зат көп болатын жылдың жайма- шуақ жылы мезгілінде гидра да бүршіктену арқылы жыныссыз жолмен көбейеді. Ең алдымен, оның денесінде бүршік пайда болады. Ол біртіндеп ұзарып өседі де, осы өсіндінің ұшында қармалауыштар, олардың ортасында ауыз пайда болады. Жас гидра алғашқы кезде аналық гидрадан бөлініп кете қоймайтындықтан, соның есебінен қоректенеді. Әбден өсіп жетілген соң одан үзіліп, өз алдына тіршілік етеді. Гидрада осындай бүршіктің пайда болуы, өсуі өсімдіктің бүршіктенуімен ұқсас. Сондықтан гидраның жыныссыз жолмен көбеюін бүршіктену дейді.

18 слайд

#19 слайд
Жынысты көбеюіЖынысты көбеюі Күз басында гидра денесінің сыртқы эктодерма қабатында ерекше төмпешіктер пайда болады. Бұл төмпешіктердің біреуінде жұмыртқажасушасы(1), екіншісінде сперматозоид(2) дамиды. Пісіп- жетілген аталық жыныс жасушалар – сперматозоидтар суға төгіледі, ондағы әрбір жасушаның талшығы болады. Суда қозғалып жүрген сперматозоид басқа бір гидраның төмпешігіне еніп жұмыртқажасушасымен қосылады. Ұрықтанған жұмыртқажасушасының сырты қалың қабықшамен қапталады. Ал оның ішінде жасуша алғаш екіге, одан төртке, тағы солай екі еселеніп бөлінеді. Бірақ олар ажырап кетпей, өзара тығыз байланысып жатады. Күзде гидралар өледі, ал қалың қабыққа оранған көпжасушалы ұрық су түбіне түсіп, сонда қыстайды. Көктемде күн жылынып, қолайлы жағдай туғанда қабық ішіндегі ұрықтың дамуы қайта басталып, қабығы жарылады. Ал одан жас гидралар сыртқа шығып, тіршілік ете бастайды. 1 2

19 слайд

#20 слайд
20ТапсырмаТапсырма Кестені толтыр Гидраның дене жасушасы Суреті Маңызы

20 слайд