#1 слайд
Сабақтың тақырыбы:Сабақтың тақырыбы: ВВииттааммииннддее рр

1 слайд

#2 слайд
Сабақтың мақсаты:Сабақтың мақсаты: •Оқушылардың витаминдер туралы білімін толықтыру, дамыту. • Авитаминоз, гиповитаминоз, гипервитаминоз ұғымдарының мәнін ашу арқылы өз денсаулығына жауапкершілік сезімін арттыру

2 слайд

#3 слайд
ВитаминдерВитаминдер дегеніміз- ағзаның тіршілік әрекетіне қажет дегеніміз- ағзаның тіршілік әрекетіне қажет органикалық заттардың жеке тобыорганикалық заттардың жеке тобы Витаминдер Денсаулықтың нығаюын жүзеге асырады Ағзаның суық тиюден сақтауына әсер етеді Жұқпалы ауруларға қарсы тұруына ықпал етеді Аминқышқылдар,майлар , нуклеин қышқылдар,гормондар синтезі мен ыдырауына қатысады Жұмысқа қабілеттілікті арттырады Тәулігіне әртүрлі витаминдердің бірнеше милиграмы ғана қажет Ферменттердің құрамында болып, биохимиялық, физиологиялық процестерге қатысады

3 слайд

#4 слайд
Витаминдердің ашылу тарихынан...Витаминдердің ашылу тарихынан... 1881жылы орыс дәрігері Н.И.Лунин 1881жылы орыс дәрігері Н.И.Лунин өз эксперименттері негізінде тамақ өз эксперименттері негізінде тамақ құрамындағы қандайда бір ерекше құрамындағы қандайда бір ерекше заттардың болмауынан ауруға заттардың болмауынан ауруға ұшырауын анықтады.ұшырауын анықтады. 1911жылы поляк ғалымы К.Функ тазартылмаған күрішпен қоректенген көгершіндерді сал(паралич) ауруынан емдеген затты күріш кебегінен алды. Ол бұл затты витамин(лат. vita-тіршілік)деп атады.

4 слайд

#5 слайд
Витаминдер Витаминдер Суда еритіндер Майда еритіндер С А DВ В В В 1 12 2 6 Е Н К

5 слайд

#6 слайд
Ағзадағы витаминдер Ағзадағы витаминдер концентрациясының концентрациясының бұзылуы бұзылуы •ГИПОВИТАМИНОЗ ( гипо... және витамин) ағзадағы витаминдердің жетіспеушілігі •ГИПЕРВИТАМИНОЗ (гипер…және витамин) ағзадағы витаминдер мөлшерінің артуы ( А және Д витаминдерінің ғана артуы ағзаны ауруға шалдықтырады) •АВИТАМИНОЗ қандай да бір витаминнің күрт жетіспеушілігінен болатын ауру. (Мысалы:бери-бери, пеллагра, құрқұлақ(цинга) және т.б.)

6 слайд

#7 слайд
Витамин Витамин АА •Эпителий ұлпаларының дамуын,қалыпты өсуін реттейді; •Ферменттер жұмысын күшейтеді; •Көру пигменті –родопсиннің түзілуін қамтамасыз етеді; •Өсу витамині деп атайды; •Жануартекті өнімдерде- бауыр,сарымай,балық майында көп. •Өсімдіктекті өнімдерде- құрамында каротин бар сәбіз,қызан, асқабақ, тәтті қызыл бұрыш,өрікте көп. •Тәуліктік мөлшері 1-1,5мг.

7 слайд

#8 слайд
Қызғылт пигмент – каротинҚызғылт пигмент – каротин •КАРОТИНОИДТАР ( лат. carota —сәбіз және грек. eidos — түр),қызғылт және сарғыш табиғи пигменттер тобы. •Табиғатта: Ұсақ ағзалар және барлық өсімдіктерде түзіледі; •Жарық сәулесін сіңіру арқылы фотосинтез процесіне қатысады; •Жемістерге, күзгі жапырақ түсіне рең береді. •Адам ағзасына тағаммен түскен каратиноидтардан А витамині түзіледі.

8 слайд

#9 слайд
Сізге Сізге А витаминіА витамині жетіспеушілігін жетіспеушілігін білдіретін белгілербілдіретін белгілер:: •Күндізгі жарық көзіңізге әдеттен тыс көп әсер етсе; •Сізге қарсы келе жатқан көлік жарығы көзіңізге қатты әсер етсе; •Ымыртта немесе түнде көруіңіз нашарласа,яғни ақшам сокырлықты байқасаңыз; • Шынтағыңыз, тізеңіз, бөксеңіз қызарып кетсе; •Тамағыңыздың сілемейлі қабықшасы жиі- жиі қабынса; •Басыңызда қайызғақ пайда болса.

9 слайд

#10 слайд
В тобы витаминдеріВ тобы витаминдері •В тобы витаминдерінің 15 жуық түрлері бар; •Зат алмасуда маңызды қызмет аткаратын ацетилхолин құрамына кіреді. •Астық, бұршақ тұқымдастарда, қызылшада, бауырда, жұмыртқа сарыуызында, ащытқыда кездеседі. Соя

10 слайд

#11 слайд
Витамин (Тиамин)Витамин (Тиамин) -Көмірсулар алмасуына қатысады; -Жүрек, бұлшықет,жүйке жүйесі мүшелерінің қызметін реттейді; -Тазартылмаған астық тұқымынының дәндерінде, бұршақ тұқымдастарында, жұмыртқа сарыуызында кездеседі; -В1 витамині жетіспеуінен “Бери- бери” (полиневрит) ауруы пайда болды. Кептердегі В1 авитаминозы

11 слайд

#12 слайд
Витамин Витамин (Рибофлавин) (Рибофлавин) -ХІХ ғасырдың 30 жылдары алғаш анықталды; -Етте, сүтте, бауырда, жұмыртқада,астық дәндерінде кездеседі; -Рибитол спиртінен және изоллоксазиннен тұрады; -Жетіспеушілігінен көздің мөлдір қабықшасы қабынады, ауыз қуысының сілемейлі қабықшасы қабынады.

12 слайд

#13 слайд
Витамин (Пиридоксин)Витамин (Пиридоксин) -Ақуыз алмасуына қатысады; -Қантамырлар қабырғасында холестериннің жинақталуына кедергі жасайды; -Арпа,бауыр,бидай ұнтақтарында,сыра ащытқыларында кездеседі. Тышқандардағы авитаминозы Жетіспеушілігінен: -атеросклероздың дамуы; -бауырдың семіруі; - көкбауырдың бұзылуы; -Қалқанша безі қызметінің нашарлауы байқалады.

13 слайд

#14 слайд
Витамин Витамин -Азотты қосылыстар синтез реакцияларына кофермент ретінде қатысады; - Қан жасушалары-эритроциттер, тромбоциттердің түзілуін жүзеге асырады; - Жануартекті тағам құрамында- бауырда, бүйректе, жұмыртқада, сүтте кездеседі. - Жетіспеушілігінен қаназдық (анемия) ауруы пайда болады. Доңыздағы қаназдық ауруы

14 слайд

#15 слайд
Сізге Сізге В тобындағы В тобындағы витаминдервитаминдер жетіспеушілігін жетіспеушілігін білдіретін белгілер:білдіретін белгілер: -Тіліңіз қызарып кетсе;Тіліңіз қызарып кетсе; - Жүйкеңіздің жұқаруы жиі-жиі Жүйкеңіздің жұқаруы жиі-жиі байқалса;байқалса; - Ұйқыңыз қашып, берекетіңіз кетсе;Ұйқыңыз қашып, берекетіңіз кетсе; - Ұзаққа созылған бас айналу жиі-жиі Ұзаққа созылған бас айналу жиі-жиі қайталанса;қайталанса; - Көз алдыңыз қарауытып, Көз алдыңыз қарауытып, әлдебір”дақтар” ұшып жүрсе;әлдебір”дақтар” ұшып жүрсе; -Тынысыңыз тарылып, деміңіз жиі-жиі Тынысыңыз тарылып, деміңіз жиі-жиі жетпей қалса.жетпей қалса.

15 слайд

#16 слайд
Витамин С Витамин С (аскорбин қышқылы)(аскорбин қышқылы) Витамин С - Тотығу-тотықсыздану реакция айналымына қатысады; - Көптеген ферменттер құрамына кіреді; - Ақуыз синтезіне қатысады; - Антиденелердің қалыптасуын жүзеге асырады; - Дентин, шеміршектің қалыптасуына қатысады, ішекке темір элементінің сіңірілу процесін күшейтеді; - Бүйрек үсті бездерінде норадреналиннің түзілуін жүзеге асырады; - Итмұрын, қара жидек, бүлдірген,апельсин, лимон, пияз, сарымсақ, қырыққабат, алма т.б. Құрамында кездеседі; - жағымды дәмі бар; - Тәулігіне 50-100 мг қажет.

16 слайд

#17 слайд
Құрқұлақ (цинга) Құрқұлақ (цинга) ауруының белгілеріауруының белгілері - Тез шаршау; - Қызылиек қанталайды, қан кетеді; - Бұлшықеттер ауырады; - Қылтамырлар үзіледі; - Буын ауырады; - Тістер босап түседі; - Ағзаның ауруларға қарсы тұруы төмендейді.

17 слайд

#18 слайд
Сізге Сізге С витаминіС витамині жетіспеушілігін жетіспеушілігін білдіретін белгілер:білдіретін белгілер: •Қызылиегіңіз жиі-жиі ісіп, қанталаса; •Жай ғана соққыдан денеңіз тез көгеріп, қызарса; •Бұлшықеттеріңіз себепсіз ауырса; •Тістеріңіз босай бастаса.

18 слайд

#19 слайд
Лимон жоқ кезде …Лимон жоқ кезде … Ұлы Отан соғысы кезіндегі Ленинград блокадасында балаларды қарағай жас бұтақтарының қайнатпасымен тамақтандырған. Себебі, қарағай бұтақтарында С витамині өте көп.

19 слайд

#20 слайд
Витамин Витамин DD (кальциферол)(кальциферол) - Сүйектердің қалыпты дұрыс дамуын қамтамасыз етеді; - Бұлшықет тонусын күшейтеді; - Ферменттер жұмысына әсер етеді; - Ағзадағы кальций алмасуын жүзеге асырады; - Күннің ультракүлгін сәулелері арқылы ағзада түзіледі; - Тәуліктік қажеттілігі 1 мг; - Балық майында, бауырда, жұмыртқа сарыуызында т.б. кездеседі.

20 слайд

#21 слайд
Мешел (рахит) ауруыМешел (рахит) ауруы - Фосфор– кальцийлік алмасу бұзылады; - Бойдың өсуі баяулайды; - Сүйек беріктігінен айырылады; - Аяқ сүйектері қисаяды; - Бас, қарын үлкен болады.

21 слайд

#22 слайд
Витамин РР Витамин РР (никотин қышқылы)(никотин қышқылы) -ХХғасырдың 20 жылдары ғана қасиеті зертеле бастады; -Тотығу реакцияларындағы катализатор- ферментердің құрамына енеді; -Май қышқылдарының синтезіне қатысады; -Аминқышқылдары айналымына қатысады; -Қарбызда,алмада,сыра ащытқы кебектерінде, бауырда, етте көп кездеседі; - Тәуліктік мөлшері 20мг.

22 слайд

#23 слайд
Витамин РР авитаминозыВитамин РР авитаминозы Пеллагра ауруы немесе “үш Д ауруы” деп атайды. Дерматит Диарея Деменция Теріде дақтар мен көпіршіктер пайда болуы Асқорыту мүшелерінің қызметі бұзылып, іштің қатты өтуі Психиканың нашарлауы, Ақыл-естің бұзылуы

23 слайд

#24 слайд
К витаминіК витамині - 1935 жылы дат биохимигі Хенрик Дам анықтады, 1943жылы осы еңбнгі үшін Нобель сыйлығына ие болды; -Салат жапырағында, бауырда көп кездеседі; -Қан ұюына ,ішекте органикалық заттардың сіңірілуіне қатысады; -К витамині жетіспеушілігі өте сирек кездеседі, себебі ішек қабырғасында жеткілікті мөлшерде түзіледі. К авитаминозы

24 слайд

#25 слайд
Қайталайық:Қайталайық: А С В 2 D E K В 1 В6 В 1 2

25 слайд

#26 слайд
А ВитаминіА Витамині Тәуліктік мөлшері1-1,5 мг Родопсиннің түзілуі Ферменттер Жұмысын күшейтеді Эпителий ұлпаларының өсуін реттейді Өсу витамині

26 слайд

#27 слайд
В тобы витаминдері В тобы витаминдері Ес, зейін,жүйке жүйесі қызметіне әсер етеді Жүрек,бұлшықет, эпителий ұлпасының қызметін жақсартады Ақуыз алмасуына қатысады Қан жасушаларының түзілуін жүзеге асырады Тәуліктік мөлшері 0,2-14 мг

27 слайд

#28 слайд
С витамині С витамині Тәуліктік мөлшері 50 -100 мг Ферменттердің құрам бөлігі Ақуыз синтезіне қатысады Иммунитетті күшейтеді Антиденелердің Қалыптасуын жүзеге асырады

28 слайд

#29 слайд
Д Витамині Д Витамині Тәуліктік мөлшері 1 мг Кальций алмасуына қатысады Өсу витамині Сүйектің қалыпты дамуына әсер етеді Фосфор алмасуына қатысады

29 слайд

#30 слайд
Үй тапсырмасы:Үй тапсырмасы: • оқып білу; •Оқулық пен қосымша әдебиеттерді пайдаланып,Е витаминін сипаттау; •Е витаминінің маңызын, қандай тағамдарда кездесетінін анықтау; •Е витаминіне кесте құру.

30 слайд