#1 слайд
Ғылыми жобa тaқырыбы: Ы.Алтынсарин әңгімелеріндегірухани- адамгершілік құндылықтар Ғылыми жоба жетекшісі: қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі Абилмажинова А Орындaғaн: 5-сынып оқушысы Мерейова Ұ.М 2022-2023 оқу жылы ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ ТАРБАҒАТАЙ АУДАНЫ ШОЛАҚОРДА АУЫЛЫ «МАЙЛИН АТЫНДАҒЫ МЕКТЕП- БАЛАБАҚША КЕШЕНІ» КММ

1 слайд

#2 слайд
МАЗМҰНЫ І. Кіріспе ....................................................................................................................... 5 ІІ. Негізгі бөлім........................................................................................................ 6 2.1. Ұлы педагог, ағартушы Ы.Алтынсариннің өмір жолы..................................8 2.2. Ыбырай Алтынсариннің аудармашылық қызметтері....................................9 2.3. Оқушылар бойында рухани құндылықтар қалыптастыруда Ы.Алтынсарин шығармаларының ролі................................................................. 11 2.4. Мектеп бағдарламасына енгізілген жазушы әңгімелерінің мәні ............. 15 ІІІ. Қорытынды ........................................................................................................... 16 IV. Пайдаланылған әдебиеттер ................................................................................ 17 _ _ __ _ _ _ _

2 слайд

#3 слайд
көркем шығарманы мейлінше көп оқу арқылы сауаттылыққа, тіл байлығының артуына қол жеткізуге болады. Сонымен қатар шығармашылыққа баулимыз. Ыбырай атамыздың көркем шығармаларының тәрбиелік мәні зор, әсіресе, еңбекке баса назар аударған. “Еңбек – бәрін де жеңбек” дегендей, адам бойындағы қабілеттің одан әрі ұшталып, өркендеуіне мол үлес қосатын, ол әрине еңбек. Атамыздың әңгімелерін оқи отырып, болашақ Қазақстан азаматтарын еңбекқорлыққа, ұқыптылыққа, үнемшілдікке шақыру. ЖҰМЫСТЫҢ ӨЗЕКТІЛІГІ:

3 слайд

#4 слайд
ЖҰМЫСТЫҢ МАҚСАТЫ Мектеп оқулықтары әліппе, ана тілі, қазақ тілі оқулықтарында бағдарлама бойынша педагог, жазушы, балалар әдебиетінің атасы – Ыбырай Алтынсариннің өмірі мен шығармалары, аудармашылық еңбектері жайлы сынып ерекшеліктеріне қарай берілген. Ыбырай Алтынсарин шығармаларын оқи отырып, оқушы бойына қажет жақсы қасиеттер көзі мол деп тауып, оларды бойыма дарытуды алдыма мақсат етіп қойдым. Осы мақсатқа жету жолында мынадай міндеттерді алғы шарт ретінде қарастырдым: - жазушының өмір жолымен танысу; - шығармаларын оқып, мазмұнын ұғыну; - шығармаларының жазылу ерекшеліктерін, кейіпкерлер бейнесін талдай білу; - көркем шығармаларындағы жағымды бейнелерге еліктей отырып, өзім олар туралы пікір айтуға дағдылану.

4 слайд

#5 слайд
Жұмыстың жаңашылдығы: Күннен-күнге дамып келе жатқан елімізге сауатты, білімді ұрпақ керек. Мектеп қабырғасында терең біліммен қатар, әр оқушы өзінің жүрегіне жақын кәсіп түрін меңгерсе, өмірге бейім тұлға болары сөзсіз. Мектеп жанында қосымша шаруашылықтар, мәселен, шағын көкөніс өсіретін жылыжай, үй жануарларын өсіретін шағын шаруашылық түрлерін ашуды ұсыну.

5 слайд

#6 слайд
БІР АЛЛАҒА СЫЙЫНЫП, Кел, балалар, оқылық! Оқығанды көңілге Ықыласпен тоқылық! Оқысаңдар, балалар, Шамнан шырақ жағылар. Тілегенің алдыңнан Іздемей – ақ табылар. Ыбырай А.

6 слайд

#7 слайд
ЫБЫРАЙ АЛТЫНСАРИН (1841-1889)

7 слайд

#8 слайд
ӨМІРБАЯНЫ

8 слайд

#9 слайд
ОТБАС Ы Балалары: Абдолла, Әбдірахман,Шарипа. Әбдірахман мен Шарипа жас кезінде қайтыс болған. Жұбайы: Айғаным Абдолланның Нағима атты қызы – Ыбырай Алтынсариннің жалғыз немере қызы.

9 слайд

#10 слайд
АЛТЫНСАРИННІҢ ҚЫЗМЕТІ МЕН ӨМІРІ ТУРАЛЫ ДАТАЛАР:

10 слайд

#11 слайд
ЫБЫРАЙ АЛТЫНСАРИН Дарынды педагог Жазушы Ақын Аудармашы Өз халқын сүйген патриот адам Көрнекті ғалым Ағартушы “Қазақ хрестоматиясы” атты оқулығының авторы Этнограф Фольклоршы Қоғам қайраткер Балалар әдебиетінің атасы

11 слайд

#12 слайд
ЫБЫРАЙ АЛТЫНСАРИННІҢ ӨЛЕҢДЕРІ МЕН ШЫҒАРМАЛАРЫ •Өлеңдері “Кел, балалар, оқылық”, “Өнер – білім бар жұрттар”, “Өзен”, “Жаз”, “Әй, жігіттер”, “Залым төреге” т.б. •Әңгімелері: “Ағаш үй мен киіз үй”, “Қыпшақ Сейітқұл”, “Асан мен Үсен” т.б. «Атымтай Жомарт»

12 слайд

#13 слайд
ЫБЫРАЙ ӨЛЕҢДЕРІНІҢ, ӘҢГІМЕЛЕРІНІҢ НЕГІЗГІ ИДЕЯСЫ Әңгімелерін идеясы, еңбекті сүю, қадірлеу, жақсы мінез- құлыққа бағыттау, халқын сүю махаббат- мейірім перзенттік парыз, т.б. Араз бол, кедей болсаң, ұрлықпенен,? Кете бар, кессе басың, шыңдықпенен.? Қорек тал бейнеттен де, тәңірім жәрдем,? Телмірме бір адамға мұңдықпенен.? Әй, жігіттер, үлгі алмаңыз? Азған елдің ішінен? Алыс- алыс қашыңыздар? Зияндасты кісіден.? Жақсыны көзден салмаңыздар,?Жақсыдан қапыл қалмаңыздар…

13 слайд

#14 слайд
ЫБЫРАЙ ШЫҒАРМАЛАРЫНЫҢ БИІК ШЫҢЫ Ыбырай Алтынсариннің жемісті еңбек етіп, едәуір жақсы шығармалар қалдырған саласының бірі- проза жанры болды. Оның » Бай баласы мен жарлы баласы», «Қыпшақ Сейітқұл», «Киіз үй мен ағаш үй», «Надандық», «Лұқпан хакім», «Атымтай Жомарт»т.б. бірсыпыра шығармалары қоғамдық өмірдің әр алуан жақтарын суреттеуге арналған. Бұл еңбектерінде жазушы өз дәуірінің елеулі мәселелерін көтере отырып, еңбекші халықтың қоғамдық санасын оятуды, тәрбиелеуді мақсат етеді. «Бай баласы мен жарлы баласы» — Ыбырай шығармаларының биік шыңы.

14 слайд

#15 слайд
ЫБЫРАЙ - АУДАРМАШЫ •И. А. Крыловтың •Л. Н. Толстойдың •И. Паульсон •К. Д. Ушинскийдің әңгімелерін қазақ тіліне аударды

15 слайд

#16 слайд
ЫБЫРАЙ АЛТЫНСАРИН АУДАРМАЛАРЫ

16 слайд

#17 слайд
ЫБЫРАЙ АЛТЫНСАРИН ЕСІМІМЕН•Қостанай қаласында оған ескерткіш орнатылды. •Республикадағы педагогика ғылыми-зерттеу институты Ы.Алтынсарин есімімен аталады. •Ыбырай есімі берілген аудан, ауылдар, оқу оырндары, көшелер, жер атаулары Қазақстанның түкпір-түкпірінде кездеседі.??

17 слайд

#18 слайд
Көрнекті әдебиетші ғалым Қ.Жұмалиев өзінің «ХҮІІІ- ХІХ ғасырлардағы қазақ әдебиеті» деген ғылыми – зерттеу еңбегінде педагог- жазушыға: ХІХ ғасырда қазақ даласынан шығып, орыс, Европа мәдениетіне қолы жеткен оқымысты, халық ағартушылар дәрежесіне көтерілген әрі педагог, әрі ақын- жазушы Ыбырай Алтынсаринның өз халқының келешегі үшін істеген еңбегі зор,»- деп баға береді.?Оның еңбектері жан- жақты зерттеліп, ондаған ғылыми –зерттеу еңбектер жазылған,докторлық, кандидаттық диссертациялар қорғалды.?Өзінің өнегелі өмірі, тынымсыз ізденісі, жан- жақты таланты арқылы танылған Ыбырай Алтынсарин шығармаларының қазақ әдебиеті тарихында алатын орны орасан зор. ЫБЫРАЙ АЛТЫНСАРИННЫҢ ҚАЗАҚ ӘДЕБИЕТІ ТАРИХЫНДАҒЫ ОРНЫ.

18 слайд

#19 слайд
ЕСКЕРТКІ ШЕСКЕРТКІШ

19 слайд

#20 слайд
Ыбырай Алтынсариннің жұмысы жастарды үш тілді игеруге, сауатты және жоғары білікті маман болуға шақырады. Ыбырай Алтынсарин — нағыз халықшыл жазушы, өмір шындығын озық идея тұрғысынан таныта білген кемеңгер суреткер, аса қажырлы қоғам қайраткері, заманының ең маңызды мәселесін көтеріп, жыр төккен азамат ақын, жаңашыл жазушы, сол жаңаның тынымсыз жаршысы. Өз бойындағы қуатын халық мақсаты үшін аямай жұмсаған адал жанды азамат. ҚОРЫТЫНД Ы

20 слайд

#21 слайд
НАЗАРЛАРЫҢЫЗҒА РАХМЕТ!

21 слайд

#22 слайд
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР: 1.  Алтынсарин Ы. «Екі томдық шығармалар жинағы». Алматы,2003ж. 3.«Алтынсарин Ы. тағлымы». Алматы, Жазушы, 1991ж. 4.   «Алтынсарин әңгімелері». Алматы, Мектеп 1980 ж. 5.   Алтынсарин Ы. «Қазақ хрестоматиясы». Алматы, 2003 ж. 6.   Ахметова Ә. «Қазақ балалар әдебиетінің кітапханасы». Алматы, 1992ж. 7.   Алтынсарин Ы. «Өнер – білім бар жұрттар». Алматы, Жалын 1991ж. 8. «Алтынсарин оқулары». Білім, 2005ж. 5-7б. 9. Әбжанов Х., Әлпейсов Ә. «Ы.Алтынсаринды жаңаша оқығанда». «Қазақстан мектебі» Алматы 1992 ж. 10. Дербісәлин Ә. «Ы.Алтынсариннің жазушылық қызметі туралы». Алматы 1958ж. 11. Жадрина М. «Ы.Алтынсарин және қазіргі оқулық мәселесі». Бастауыш мектеп, №11 10 – 11б. 12. Ильминский Н. «Воспоминания об И.Алтынсарине». Казань, 1891ж. 13. Көшімбаев А. «Қазақ әдебиетін оқыту методикасы». Алматы, 1969ж. 81-82б. 14. Қоңыратбаев Ә. «4 – 7 класқа арналған әдебиетті оқыту әдістемесі». Алматы, 1964ж. 15. Құбаева И. «Ыбырай Алтынсарин – шағын әңгіме шебері». «Қазақ тілі мен әдебиеті» №7 – 8, 160 – 161б. 16. Қазмағамбетова З. «Бастауыш сыныптарда көркем шығарманы оқыту». Алматы, 2001ж. 4 – 5б. 17. Ламашев Ә. «Алтынсарин туралы естелік». Алматы, 1991ж. 18. Махмова Ж., Тұрсынғалиева Т. «Тіл дамыту жұмыстары». «Қазақстан мектебі», №7 65б. 19. Рахметова С. «Ана тілі» 2 сынып. Алматы, Атамұра, 2002ж. 4, 61б. 20. Рахметова С. «Ана тілі» 4 сынып. Алматы, Атамұра, 2000ж. 174, 191б. 21. Сүлейменов Б.С. «Жизнь и деятельность Ибрагима Алтынсарина». Алматы, 1962ж. 27б. 22. Сүлейменов Б.С. «Ы.Алтынсарин таңдамалы шығармалары». Алматы, 1955ж.

22 слайд