Ыбырай Алтынсарин

#1 слайд
(1841-1889)

1 слайд

#2 слайд
Жылдар Маңызды оқиғалар   1841 жылы 20 қазанда Қостанай облысы Затабол ауданында туған.   1850 жылы Орынбордағы қазақ балаларына арнап ашылған жеті жылдық орыс-қазақ мектебіне барған.   1857 жылы «өте жақсы» деген бағамен бітірген.   1859 жылы Орынбордағы шекаралық комиссияға тілмаш болған.   1859 жылы Орынбордағы шекаралық комиссияның төрағасы, Шығысты зерттеуші белгілі ғалым,профессорВ.В.Григорьевпен жақын танысады.   1860 жылы Торғай мектебіне мұғалім болып тағайындалады.   1864 жылы Торғайдағы мектепті ашады.   1876 жылы Петербург, Қазан қалаларына барады.   1876 жылы «Қазақ хрестоматиясын» жазуға кіріседі.   1879 жылы «Қазақ хрестоматиясы» Орынборда басылып шығады.   1879 жылы Торғай облысы мектептерінің инспекторы қызметіне тағайындалады.   1881 жылы Орск қаласында тұңғыш мұғалімдер мектебі ашылады.   1879-1883 жылдары Торғай қаласының төрт уезінде (Торғай,Ырғыз,Троиц,Ақтөбе) мектептер ашылады.   1983 жылы Торғайда қолөнер мектебі ашылады.   1983 жылы  «Мұсылмандық тұтқасы» оқу құрал жазып шықты.   1887 жылы Ырғызда тұңғыш қыздар мектебі ашылады.   1987 жылы Қостанай уезінің Обаған және Жетіқара болыстарынан бір сыныптық мектептер ашылды. Жанынан қазақ балалары жататын 25 орындық интернат салдырды.   1889 жылы Ауыр науқастан 48 жасында қайтыс болады.    

2 слайд

#3 слайд
Тест 1)Ыбырай Орынбор орыс - қазақ мектебін қалай бітірді? а)бітірген жоқ; ә)нашар; б)орташа; в)жақсы; г)өте жақсы; 2)Алғашқы мектеп қайда,қай жылы ашылды? а)Торғай,1864 ж.; ә)Ырғыз,1887 ж.; б)Орск,1881 ж.; в)Омбы,1883 ж.; г)Орда,1841 ж. 3) Ыбырай “Қазақ хрестоматиясын” қай жылдары жазды? а)1841-50; ә)1850-57; б)1876-79; в)1879-83; г)1884-89; 4) “Қазақ хрестоматиясы” қандай шығармамен басталды? а) “Таза бұлақ”; ә) “Кел,балалар,оқылық”; б) “Өнер,білім бар жұртар”; в) “Өзен”; г) “Жомарт”; 5) “Жаман жолдас”әңгімесін кімнен аударды? а)И.Крылов; ә)Л.Ушинский; б)Л.Толстой; в)И.Паульсон; г)Ф.Достоевский

3 слайд

#4 слайд
Үй тапсырмасы І топ. “Жаз” өлеңін мәнерлеп оқу. Венн диаграммасы бойынша Абайдың “Жаз” өлеңі мен Ыбырайдың “Жаз” өлеңін салыстыру. ІІ топ. “Өзен” өлеңін жатқа айту.Өлең құрылысына талдау жасау.

4 слайд

#5 слайд
Абай Ыбырай Табиғат пен адамның байланысы Әсем табиғат көрінісі Көшпелі елдің тіршілгі Ұқсастығы Абайдың “Жаз” өлеңі мен Ыбырайдың “Жаз” өлеңін салыстыр

5 слайд

#6 слайд

6 слайд

#7 слайд

7 слайд

#8 слайд

8 слайд

#9 слайд
Ыбырай Алтынсарин несімен танымал? өлеңдерімен еңбектерімен ағартушылығымен аудармаларыме н әңгімелерімен

9 слайд

#10 слайд
Ы.Алтынсари н не істеді? Оқулық жазды Әңгіме жазды Өлең жазды Аударма жасады Мектеп ашты

10 слайд

#11 слайд
Жаңа сабақтың тақырыбы: Ыбырай - шағын әңгіме шебері

11 слайд

#12 слайд
Ыбырай алтынсарин туралы пікірлер Ірі ағартушы,өнерлі ақынның артында қалдырған ізіне қарап отырсақ,көңілге алғысқа толы ойлар келеді.(М.Әуезов) Ы.Алтынсарин қазақ арасына әуелі Европаның білім- ғылымының көзін ашқан бір аяулы жан болды.(“Оренбурский листок”газеті,1889 жыл). Новелла – бұрын-соңды көз көріп,құлақ естімеген таммаша оқиға туралы шындыққа сыйымды әңгіме.(Гете) Әңгіме – шағын көлемді эпикалық түрдің айрықша үлгісі. (З.Қабдолов). Ең парасатты проза – дәл және қысқа жазылған проза. (А.С.Пушкин) Нағыз күшті,нағыз құдіретті проза – жинақты проз.Жинақылық – мұқият мықтының ісі,онда айтпауға болмайтын шындық қана қалған. (К.Паустовкий). Пәнаралық байланыс:қазақ тілі,әдеп пәндері

12 слайд

#13 слайд
Ыбырай Алтынсарин “Қазақ хрестоматиясының”алғы сөзінде былай дейді:”Бұл кітапты құрастырғанда мен,біріншіден,осы біздің ана тілімізде тұңғыш шыққалы отырған жалғыз кітаптың орыс-қазақ мектептерінде тәрбиеленіп жүрген қазақ балаларына оқу кітабы бола алу жағын,сонымен қабат,жалпы халықтың оқуына жарайтын кітап бола алу жағын көздедім,екіншіден,бұл кітапта келтірілген әңгімелердің қазақтар үшін ұнамды болуы жағын көздедім,сондықтан,бұл кітапқа енгізген әңгімелерді тергенде көп қиыншылықтарға кездестім,әрбір мақаланы әр жағынан ойлап барып қосу керек болды”[Таза бұлақ.А., “жазушы”, [1988,25-б.].

13 слайд

#14 слайд
Ыбырай әңгімелеріні ң тақырыбы Мейірімділік Отырықшылық Төзімділік аяушылық Сабырлылық Жолдастық Еңбек Ұқыптылық Тазалық,денсаул ық Қанағаттылық Әділеттілі к Рақымдылық

14 слайд

#15 слайд
“Сөз өнері сөйлеу емес,сөзбен сурет салу”(М.Әуезов) 1.Ауыстрыу (метафора) Сен – жас ағашсың (“Бақша ағаштары”). Ауыстыру дегеніміз сыртқы немесе ішкі бір ұқсастығына қарап бірінің орнына екіншісінің қолданылуы. 2.Алмастыру (метонимия) ...бір арбалы келіп (“АУрудан аяған күштірек”) ...қисық өсерсің (“Бақша ағаштары”) 3.Әсірелеу (гипербола) ...жаным көзіме көрініп тұр (“Аурудан аяған күштірек”). Теңеу ...суы мұздай көзіме көрініп жылтылдап,қазандай тасты.

15 слайд

#16 слайд
Ыбырай әңгімелеріндегі негізгі идея – адамды тіршілікпен үйлесімде өнегелі,өкінішсіз өмір сүруге дағдыландыру,баулу.

16 слайд

#17 слайд
Ыбырай Алтынсариннің шығармашылық мұраттары,оның тарихи мәні Мұхтар Мағауиннің ХІХ ғасырдағы әдеби дамуды бағалай сөйлеген пайымдамасында айқындала түседі. “Ы.Алтынсарин қазақ прозасының негізін салушылардың бірі болды.Ол жазған әңгімелер өз заманының әлеуметтік мәселелерін көтерген шыншылдығымен,жас ұрпаққа үлгі берер тәрбиелік қасиеттерімен ғана емес,мазмұн мен түрдің бірлігі,тіл көркемдігімен де ерекшеленеді. ...замана талабын,уақыт тынысын жіті аңдаған қазақ білімдарлары енді өнерде,ғылымда ғана емес,әдебиетте де батыс бағытына біржола ден қояды.Ұлттық дәстүрлерді сақтай отырып,орыстың және басқа да батыс жұрттарының биік өреге жеткен озық әдебиетінің абзал қасиеттерінің барлығын да бойғасіңіруге тырысады. Осының нәтижесінде қазақ әдебиеті айналасы елу жыл ішінде әлденеше ғасырлық даму жолын бастап кешіріп,жаңа сапаға ие болды.Қазақ поэзиясы түр,мазмұн жағынан ғана емес,тақырып тұрғысынан да өлшеусіз байыды.Проза,драматургия,әдебиет сыны сияқты жаңа жанрлар қалыптасты.Тарихи қысқы мерзімде қазақ әдебиеті өзінің озық үлгілері арқылы европа классикалық әдебиетінің өресіне жетті”[Ғасырлар бедері.А.,1991,250-б.]. Бұл жаңа бағыттың басында тұрған тұлғаның бірі – Ыбырай Алтысарин болғандығы - тарих ақиқаты.

17 слайд

#18 слайд
Әңгіме тақырыптары Еңбек сүю Тәрбиелі болу 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5

18 слайд

#19 слайд
Қарама – қарсы элементтер І топ Әке Бала ІІ топ Жақсы жолдас Жаман жолдас

19 слайд

#20 слайд
Қандай жолдаспен дос болу керек? Дебат элементтері І топ ІІ топ Тек жақсы доспен... Жоқ,жаман жолдас деген...

20 слайд

#21 слайд
Ой талқы сұрақтары 1.Достық дегенді қалай түсінесің? 2.Жақсы досты қалай табу керек? Жалпы досты іздеу керек пе? 3. “Дос болайық” деп ұсыныс жасауға бола ма?Осындай достық нағыз достыққа айналады деп сенесің бе? 4.Досыңның білместігін кешіруге бола ма? 5.Досыңның кім екенін ата – анаң білуге тиіс пе?Досың туралы ата – анаңа пікірлесесің бе? 6.Досыңның қандай болғанын қалайсың?Ол біреуге еліктеп жамна оқыса,теріс іс – әрекет жасаса,сен не істер едің? 7.Адамның жан сұлулығы деген не?Ол достыққа қажет пе?

21 слайд

#22 слайд
Ортақ пікірге келеміз 1.Ыбырай әңгемелері қарапайым жазылған әрі нақты өмірмен байланысты. 2.Әңгіме жанрының талаптарына толық сай келеді. 3.Әңгіме барысында ағартушының ойы айқын көрінеді. 4.Әңгімелерде көтерілген мәселелердің өміршеңдігі:сол кез үшін және бүгінгі өмірде.

22 слайд

#23 слайд
Фразеологизмдермен сөйлем құрастыру І топ ІІ топ Құлан таза,егіз қозыдай,ит өлген жерде,қамшының сабындай, тойған қозыдай

23 слайд

#24 слайд
Бағалау парағы р/сОқушылардың аты-жөні Үй тапсырмасы Сызба кесте толтыру Диалог бөлімі Қарама - қарсы элементтер Дебат элементтері Сөйлем Баға- Құрау сы

24 слайд

#25 слайд
Диалог бөлімі 1-топ. а)Ы.Алтынсариннің қандай шығармаларын білесің? ә)Ол қазақ халқы туралы не айтты? б)Ол ғылым туралы не айтты? в) “Әке мен бала” әңгімесінде бала неліктен әкесінен шие сұрап жемеді? 2-топ. а) “Жаман жолдас” әңгімесінің тақырыбы мен идеясы қандай? ә) “Әке мен бала” әңгімесіндегі ақынның айтар сөзі не? б)Ы.Алтынсарин қандай адамгершілік қасиеттерге үндейді? в) “Жаман жолдас” әңгімесінде ауру жігіт неліктен жерге жата қалды?

25 слайд

#26 слайд
Үйге тапсырма Әңгімелерін оқу.Жақсы мен жамандық туралы ертегі құрастыру.

26 слайд