Зар заман ақындары

#1 слайд
Зар заман поэзиясы. Зар замандық сарын және әдебиеттегі отаршылдық саясат көрінісі. Орындаған: Есқазы Аяулым; Ұлықпанова Асылай Топ: 17 01-52 Қабылдаған: Омар Тоғатай

1 слайд

#2 слайд
Мазмұны •Зар заман поэзиясы •Зар замандық сарын •Әдебиеттегі отаршылдық саясат көрінісі

2 слайд

#3 слайд
Зар заман поэзиясы Зар заман поэзиясы — XIX ғасырдың екінші жартысында Қазақстандағы әлеуметтік-тарихи жағдайлардың өзгеруімен тікелей байланысты туған әдеби бағыт. Бұл поэзия халықтың отаршылдық езгіге түсуі, жерінен айырылуы, дәстүрлі өмір салтының бұзылуы және қазақ халқының болашағына алаңдаушылығы сияқты мәселелерді көтерді. Зар заман ақындары елдің ауыр жағдайын, қазақ халқының қиын тағдырын жырлады. Олар Ресей империясының қазақ жеріне кең көлемде еніп, оның салдарынан қазақ халқының мәдениеті мен өмір сүру салтының өзгеруін терең сезінді. Ақындар халықты бірлікке, еркіндікке шақырып, өткен дәуірді сағынышпен еске алып, келешекке деген күдіктерін білдірді.

3 слайд

#4 слайд
Бұл поэзия қазақ халқының сол кездегі ауыр жағдайын бейнелей отырып, ұлттық сана-сезімді оятуға, халықты жігерлендіруге және еркіндікке ұмтылуға шақырды. “Зар заман” дәуірі ақындары шығармашылығының идеялық құндылығы- өткен ғажап заманды, қиын кезеңдерді еңсерудің тағылымын жете түсіну арқылы халықтың рухын көтеруге ұмтылуында. “Зар заман” сөзі “қайғы мен мұңға толы, ауыр заман” дегенді білдіреді. Осы уақытты зарлы жырларымен, поэзия тілімен бейнеледі.

4 слайд

#5 слайд
Зар замандық сарын Сарын — әдебиет пен өнердегі тұрақты тақырып немесе ойдың, сезімнің қайталанып, белгілі бір мағынаға ие болуы. Ол шығарманың негізгі идеясын, көңіл-күйін немесе бағытын білдіретін көркемдік элемент ретінде қызмет атқарады. Сарын көбінесе белгілі бір тарихи, әлеуметтік немесе мәдени жағдайларға байланысты қалыптасады және шығарманың негізгі эмоциялық әсерін анықтайды. Мысалы, “зар замандық сарын” қазақ поэзиясында қайғы, мұң, ауыр заман, халықтың тағдыры сияқты тақырыптар төңірегінде қалыптасқан.

5 слайд

#6 слайд
Ресей империясы отарлаушыларының озбырлығы мен сұрқия саясаты зар заман ақындарының жырларында жан жақты суреттеледі. Қазақ халқының шұрайлы жерлерін тартып алып, ұрпағын аздырып, діннен аулақтату сықылды империялық пиғылдың жүзеге асуына қарсыласу қозғалысы зар заман ақындарының қайраткерлік поэзиясын өмірге әкелді. Бұрынғы жыраулар поэзиясымен үндесіп жататын өршіл рухпен қатар зар заман ақындарының шығармаларында сары уайымға салыну, қайғы- мұңға берілу сарынының байқалуы заңды құбылыс. Әдебиеттегі отаршылдық саясат көрінісі

6 слайд

#7 слайд
Зар заман ақындары отаршылдың белең алынуынан бастап қайраткерлік биікке көтерілді. Ақындар бар қажыр қайратын жұрттың санасын оятуға жұмсады. Сонымен бірге зар заман ақындары қазақ поэзиясын, дәстүрлі жыр үлгісін түр жағынан өзгертіп, көркемдік жағынан байыта түсті. Ұлттық поэзиямызды мазмұн жағынан байытуға өз үлестерін қосты. Ғалым М. Мырзахметов бұл жөнінде: « Ол отаршылдық саясаттан туындап отырған ел билеу жүйесіндегі әділетсіздікке қарсы батыл үн қатқан ақындар поэзиясындағы басты сарында жатыр. Поэзиямыздағы басты сарын- отарлаушы әкімдер жүргізіп отырған қатыгез саясат пен билеуші жергілікті сатымпаз атқамінерлердің отаршылдармен тіл табысып, ортақтасқан әрекетіне қарсылықтан туындап жатқан табиғи наразылықтың көрінісі демеске болмайды»

7 слайд

#8 слайд
Заманымыз бұзылды, Қияметтің төріндей. Аға сұлтан қазының, Ел сілкінді ісінен. Ауылдың атқа мінері, Жемтікке қонған күшіген. Зар зар заман, зар заман! … Тарлығының белгісі: Мұсылманнан хал кетті, Тәңірім болғай демесін… Орыс- бүркіт, біз- түлкі, Аламын деп талпынды, Орыстан қорлық көрген соң, Отырып билер алқынды.

8 слайд

#9 слайд
Қорытынды: Жетпіс жыл бойы жүргізіліп келген солақай саясаттың салқыны ең әуелден тарихымызды бұрмалаумен басталды десек артық айтқандық емес. Қазақтың тарихы, елдігі, мемлекеті болмады деген жабайы, анайы ұғыммен қаруланып келген халықтың санасына Ресейге қосылғаннан кейін ғана жарық күндер басталды деген сенімді ұялатып, жолдан адастырып келген ұстанымның тамырына балта шабылды.

9 слайд

#10 слайд
•Кульбаева Дина Дюсебаевна “Зар заман” дәуірі жыраулары шығармашылығындағы ел тұтастығы мәселелері. •Қожекеева Б. Ш. “ 19ғасырдағы қазақ әдебиетінің таризы: зар заман әдебиеті ” -Алматы 2013 Пайдаланылған әдебиеттер:

10 слайд