БӨЛІМ: Сұйық және қатты денелер
Сабақтың тақырыбы: Сұйықтың беткiқабатының
қасиеттерi. Жұғу, қылтүтіктік құбылыстар
Сабақтың мақсаты: сұйықтың беттiккерiлу
коэффициентiнәртүрлі тәсілдермен анықтау

Бағалау критерийлері:
Оқушылар:
Сұйықтың беткі қабатының қасиеттерін атайды;
Капиллярлық құбылыстардың не екендігін түсінеді;
Беттік керілу бойынша тәжірибелер жүргізеді.

Сүйықтыңішіндегі молекулалық күштер әсерінің сүйықтың
бетіндегі әсерінен қандай айырмашылық бар?
МолекулалықкүштердіңсұйықтыңішіндегіМ2
молекулағатүсіретінтеңәрекеттікүшініңорташамәні
нөлгежуықтайды.Сұйықтың беттікқабатында
орналасқанМ1молекулалардыңжағыдайыбасқаша.
Сұйықтың беттікқабатындағымолекулаларға
түсірілгентеңәрекеттікүштерсұйықтыңбетіне
перпендикулярбағыттасұйықішінеқарайбағытталады.
https://gifer.com/ru/gifs/%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0
https://www.solpass.org/6-8Science/6s/standards/study6.5.htm

Сұйықтыңашықбетiндегiмолекулалардыңартық
потенциалдықэнергиясыеркінэнергиядеп
аталады.Оныңкөмегіменсұйықтыңеркінбетін
азайтуғабағытталғанжұмысатқаруғаболады
Сұйықтың еркін бетінің ауданы өзгергенде молекулалақ
күштер жұмысының сұйықтың тегіне және сыртқы
шарттарға тәуелділінгінсипаттайтын шама сұйықтың
беттік керілу коэффициенті немесебеттік керілу деп
аталады
СИ өлшембiрлiкжүйесiндебеттіккерілу
Дж/м
2
–пен өлшенедi. S
A


Сұйықмолекулаларыныңөзараәрекеттесуіненпайда
болатын,сұйықтыңеркінбетініңауданынкемітуді
тудыратынжәнеосы беткежанамабойыменбағытталған
күштер–беттiккерiлукүштерiдепаталады. мНммН
м
Дж
/1/11
2
2
 

к
F
Fк




https://imgur.com/r/Damnthatsinteresting/NuNq4TU

Сұйықтыңмайысқанбетініңтудыратынқысымы.Сұйық
бетініңыдысжиегіндемайысатынынжіңішкетүтіктердежақсы
бақылауғаболады.Қимасыдөңгелектүтіктебұлбетсфераныңбір
бөлігіболадыда,олменискдепаталады(грекшеменискос-айдың
орағы,доғасы).Жұғатынсұйықтыңменискісіойыста,ал
жұқпайтынсұықтікідөңес.
Менискбетініңауданытүтіктіңішкіқимасыныңауданынан
артық,сондықтанмолекулалықкүштерсұйықтыңмайысқанбетін
жасауғатырысадыда,қосымшақысымтудырады.Бұлқысымды
Лапластыққысымдепатайды.
https://www.youtube.com/watch?v=ZRVxr4-gls8&ab_channel=vulgarisation

Қаттыденебетiменағыпжайылатынсұйықжұғатынсұйықдепаталады, ал
тамшығаайналып, жиылыптұратынсұйықжұқпайтынсұйықдепаталады
Жұғуқұбылысы,қаттыденебетiнежәнеменисккеолардыңқиылысу
нүктелерiндежүргiзiлгенжанамаларарасындағышектiкбұрыш
арқылысипатталады.
Жұғатынсұйықтар
үшiншектiкбұрышсүйiр
болыпкеледi:
Жұқпайтынсұйықтар
үшiн–шектiкбұрышол
доғал
https://br.pinterest.com/pin/391883605054589320/ https://makeagif.com/gif https://nl.pinterest.com/pin/446700856763383085/
https://sdamzavas.net/imgbaza/baza3/3346419048419.files/image101.jpg

Ішкідиаметрішаштың диаметріменшамаласболатын
түтіктердесудыңкөтерілуібіршамажоғарыболатынтүтіктерді
капиллярлар(капиллярис-грексөзішаштайжіңішке)деп
атайды.
https://fyfluiddynamics.com/2018/04/trees-are-incredible-organisms-and-the-physics/

Капиллярлық құбылыстар–жұғатынсұйықтардың
капиллярғатартылуынемесежұқпайтын сұйықтардың
капиллярданитеріліпшығарылуы.h
rg



2

.
?
https://makeagif.com/gif/armchair-animation-capillary-action-tgxDU3
https://www.youtube.com/watch?v=xqP_6NOyDAw&feature=youtu.be&ab_channel=%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE%D0%BF%
D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8
%D0%BA%D0%BE%D0%B2

Өзіндік жұмыс тапсырмасы
1.Радиусы0,5ммкапилляртүтіктесұйықтық11мм-гекөтерілді.Егерсұйықтың
беттіккерілукоэффиценті22мН/м-гетеңболса,берілгенсұйықтыңтығыздығын
табыңдар?
Дескриптор:
1. Есептің шартын қысқаша жазады;
2. ХБЖ жүйесіне шамалдардыайландырады;
3. Капиллярлық құбылыстың формуласын жазады;
4.Сұйықтың тығыздығын анықтау үшін формуланы дұрыс қорытып шығарады;
5. Формулаға сандық мәндерді қойып есептейді;
2.Капилляртүтіктекеросин15∙��
−�
мкөтерілді.Егеркеросинніңбеттіккерілу
коэффиценті24мН/м,алоныңтығыздығы800кг/м
�
болса,түтіктіңрадиусын
табыңдар.
Дескриптор:
1. Есептің шартын қысқаша жазады;
2. ХБЖ жүйесіне шамалдардыайландырады;
3. Капиллярлық құбылыстың формуласын жазады;
4. Түтіктің радиусын анықтау үшін формуланы дұрыс қорытып шығарады;
5. Формулаға сандық мәндерді қойып есептейді;

Үй жағдайында жасалатын практикалық
тапсырмалар:
Төмендегісуреттекөрсетілгентәжірибелердіжасапкөріңіздержәнеқандай
құбылысорыналғанынтүсіндіріңіздер.

https://fyfluiddynamics.com/2018/04/trees-are-incredible-organisms-and-the-physics/
https://makeagif.com/gif/armchair-animation-capillary-action-tgxDU3
https://gfycat.com/ru/gifs/search/capillary+action
https://gfycat.com/ru/amusedpastgilamonster
https://imgur.com/r/Damnthatsinteresting/NuNq4TU
https://gifer.com/ru/gifs/%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%
BB%D0%B0
https://www.solpass.org/6-8Science/6s/standards/study6.5.htm
https://makeagif.com/gif/capillary-action-in-plants-experiment-with-paper-towel-science-
experiments-for-kids-mmmEvi
https://www.youtube.com/watch?v=xqP_6NOyDAw&feature=youtu.be&ab_channel=%D0%9
2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%
D0%B8%D1%8F%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1
%8C%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2
Пайдаланылған ресурстарға сілтеме: