№1 БЖБ 10-сынып ЖМБ қазақ тілі ІІІ тоқсан, 3-тоқсан

3-ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУҒА АРНАЛҒАН ТАПСЫРМАЛАР «Адамзат дамуының жаһандық мәселелері. Тілдік жүйе және норма» бөлімі бойынша жиынтық бағалау

№ 1 БЖБ қазақ тілі жаратылыстану бағыты

Оқу мақсаты

10.1.5.1 коммуникативтік жағдаятқа сай көпшілік алдында тиісті сөйлеу әдебін сақтай

отырып, дұрыс сөйлеу;

10.4.4.1 сөзжасамдық және синтаксистік нормаларды сақтай білу.

Бағалау критерийі Білім алушы

• Коммуникативтік жағдаятқа сай көпшілік алдында тиісті сөйлеу әдебін сақтай

• отырып сөйлейді;

• Сөзжасамдық және синтаксистік нормаларды дұрыс қолданады.

Ойлау дағдыларының деңгейі Қолдану

Орындау уақыты 15-20 минут

1-тапсырма. Мәтіндерді тыңдаңдар. Салт-дәстүрлер мен әдет-ғұрыптарды жаңғырту туралы пікір алмасыңдар. Ойларыңды жинақтап, кестені толтырыңдар.

Тыңдалым мәтіні.

Аушадияр дәстүрі

– Үйлену тойы кезінде айтылатын дәстүрлі өлең, жыр. Және жай өлең емес, өзіндік айтылар әні, ерекше ұлттық тәрбиелік маңызы бар. Мұны іздеп тапқан жазушы Уахап Қыдырханов. Аушадияр деп атаалтын бұл жырдың үлгілерін шетелдегі қазақтар сақтап, бізге жеткізген. Шынын айту керек бұл қазіргі Қазақстан елінде айтылмайды, халық жадынан мүлде шығып кетіп ұмыт қалған.

Көгентүп, жиенқұйрық

– Бұл салт тек қыздан туған жиендердің құрметіне жасалатын. Ондағы мақсат құдалар арасында жиен немеренің де қадірлі екенін көрсету. Алыс жолға шыққан кезде ата-анасымен бірге еріп келген кішкентай балаларға бұзау, құлын, қозы-лақ атайды. Бұл – көгентүп беру. Атаған көгентүбін кейін бермей кету – өнегесіздік, дүниеқоңыздық саналған.

Деңгене

Қазақта сайыс ретінде ұйымдастырылатын салт-дәстүрлерді де кездестіруге болады. Солардың бірі – "Қазақ халқының салт-дәстүрлері" кітабында көрсетілген "деңгене" дәстүрі.

Көрші ауылдан келген үш-төрт жігіт алдымен түсетін үйін сайлап алып, сол үйдің жанына барып "Деңгене! Деңгене жеуге келдік" деп айғайлайды. Ал үй иесі бұл сөзді естіген соң, семіз бір қойды сойып, етін түгел қазанға салдыртады. Деңгене дәстүрі бойынша келген жігіттер сол қойдың етін түгелімен жеп, сорпасын ішулері керек. Егер тауысып жемесе, бір қойды екі қой қылып қайтаруға мәжбүр болған.

2-тапсырма. Берілген мысалдарды сөзжасамдық тәсілдердің түрлеріне қарай топтастырыңдар: ақсақал, айтыс, қызыл ала, ағарған, бүлдірген, ақ шашты, жетісі, жаңалық, бес мың, жүлдегер, орта бойлы, қоршау,алып кел, ақылды, қырық сегіз, алып бар, ардагер, айыпкер, сәулетші, қамал, қызыл шырайлы, , темірқазық, асар, он алты, қорған, жасау

Ықтимал жауаптар

1-тапсырма. Мәтіндерді тыңдаңдар. Салт-дәстүрлер мен әдет-ғұрыптарды жаңғырту туралы пікір алмасыңдар. Ойларыңды жинақтап, кестені толтырыңдар.

Тыңдалым мәтіні.

Аушадияр дәстүрі

– Үйлену тойы кезінде айтылатын дәстүрлі өлең, жыр. Және жай өлең емес, өзіндік айтылар әні, ерекше ұлттық тәрбиелік маңызы бар. Мұны іздеп тапқан жазушы Уахап Қыдырханов. Аушадияр деп атаалтын бұл жырдың үлгілерін шетелдегі қазақтар сақтап, бізге жеткізген. Шынын айту керек бұл қазіргі Қазақстан елінде айтылмайды, халық жадынан мүлде шығып кетіп ұмыт қалған.

Көгентүп, жиенқұйрық

– Бұл салт тек қыздан туған жиендердің құрметіне жасалатын. Ондағы мақсат құдалар арасында жиен немеренің де қадірлі екенін көрсету. Алыс жолға шыққан кезде ата-анасымен бірге еріп келген кішкентай балаларға бұзау, құлын, қозы-лақ атайды. Бұл – көгентүп беру. Атаған көгентүбін кейін бермей кету – өнегесіздік, дүниеқоңыздық саналған.

Деңгене

Қазақта сайыс ретінде ұйымдастырылатын салт-дәстүрлерді де кездестіруге болады. Солардың бірі – "Қазақ халқының салт-дәстүрлері" кітабында көрсетілген "деңгене" дәстүрі.

Көрші ауылдан келген үш-төрт жігіт алдымен түсетін үйін сайлап алып, сол үйдің жанына барып "Деңгене! Деңгене жеуге келдік" деп айғайлайды. Ал үй иесі бұл сөзді естіген соң, семіз бір қойды сойып, етін түгел қазанға салдыртады. Деңгене дәстүрі бойынша келген жігіттер сол қойдың етін түгелімен жеп, сорпасын ішулері керек. Егер тауысып жемесе, бір қойды екі қой қылып қайтаруға мәжбүр болған.

2-тапсырма. Берілген мысалдарды сөзжасамдық тәсілдердің түрлеріне қарай топтастырыңдар: ақсақал, айтыс, қызыл ала, ағарған, бүлдірген, ақ шашты, жетісі, жаңалық, бес мың, жүлдегер, орта бойлы, қоршау,алып кел, ақылды, қырық сегіз, алып бар, ардагер, айыпкер, сәулетші, қамал, қызыл шырайлы, , темірқазық, асар, он алты, қорған, жасау

«Білім. Ғылым. Инновация. Тілдік жүйе және норма» бөлімі бойынша

жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты

ата-аналарға арналған ақпарат (рубрика)

Білім алушының аты-жөні_______________________________________________