|
Пән
мұғалімі:
|
Еспосинова
И.Б
|
|
Пәні, сыныбы, күні
|
Химия,11
сынып.
|
|
Тарау
|
Тірі организм
химиясы
|
|
Сабақтың / Сабақтардың
тақырыбы
|
Ақуыздар. Ақуыздар
молекулаларының құрылымы.
|
|
Оқу мақсаты
|
11.5.1.15 – ақуызға сапалық реакцияларды
тәжірибе жүзінде жасау;
|
|
Сабақ
мақсаты
|
-
Ақуызға сапалық реакциялар
арқылы оның химиялық қасиеттерін (пептидтік байланыстар, ароматты
аминқышқылдары және денатурация)
зерттейді;
-
Ақуызға сапалық реакциялардың
нәтижелерін жүйелі түрде жазып, кесте түрінде
талдайды.
|
|
Мәселе
|
Неліктен
жоғары температура немесе химиялық заттар ақуыздың құрылымын
бұзады?
|
|
5Е кезеңдері
|
Уақыты
|
Мұғалімнің
әрекеті
|
Оқушының әрекеті
|
Бағалау
|
Ресурстар
|
|
Engage (Қатысу)
|
5 мин
|
- Сабақ басында оқушыларға
жұмыртқа мен ыстық суды көрсетіп:"Бұл процесс қалай аталады?" деген
сұрақ қояды.
- Мәселе қояды: "Егер нәруызға
химиялық заттар қоссаңыз, не болады?"
|
- Оқушылар мұғалімнің
сұрақтарына жауап береді:
- Денатурация туралы өз ойларын ортаға
салады.
|
Жауаптарын ауызша мадақтау.
|
Жұмыртқа, қайнаған су.
|
|
Explore (Зерттеу)
|
10
мин
|
- Нәруыз ерітіндісімен
тәжірибе жасауға тапсырма береді.
1.
Денатурация: нәруызға қышқыл қосу немесе
қайнату.
2.Түсті реакциялар: биурет және ксантопротеин
реакциялары.
|
1.
Нәруызды қайнаған суға салу.
2.
Биурет реакциясы: мыс сульфаты мен натрий гидроксидін
қосу.
3. Ксантопротеин реакциясы:
азот қышқылы қосқанда ерітіндінің сары түске
өзгеруі.
|
Оқушылар дәптерге
орындайды.
|
Жұмыс
дәптерлері
|
|
Explain (Түсіндіру)
|
15
мин
|
Оқушылардан алған нәтижелерін
түсіндіруді сұрайды.
- Денатурация және түсті
реакциялардың биологиялық мәнін
түсіндіреді.
|
- Тәжірибе нәтижелерін
түсіндіріп, топтық талқылау жасайды.
|
Жетістіктеріне қарай кері
байланыс беру.
|
Интербелсенді тақта, флипчарт.
|
|
Elaborate (Пысықтау)
|
10
мин
|
- Сабақ соңында тәжірибенің
шынайы өмірдегі мысалдарын келтіреді (жұмыртқа пісіру, тағам
дайындау).
|
- Оқушылар өз ойларын ортаға
салады және өз жауаптарын өмірден мысалдармен
байланыстырады.
|
Оқушылардың талдауы мен
түсініктерін бағалау.
|
.
|
|
Evaluate (Бағалау)
|
5 мин
|
- Сабақтың соңында оқушыларға
сұрақтар береді немесе кестені толтыруды
тапсырады:
|
Жеке жұмыс сұрақтар мен
кестені толтырып қорытындысын жазады.
|
|
Бағалау парақшалары
|
№
1 практикалық
жұмыс
Нәруыздың денатурациясы мен
түсті реакциялары
(Нұсқаулық)
Мақсаты: Ақуызға сапалық
реакцияларды тәжірибе жүзінде жасау;
Құрал-жабдықтар мен
реагенттер:
Нәруыз ерітіндісі (жұмыртқаның
ақуызы).
Қайнаған су.
Хлорсутек қышқылы (HCl) немесе сірке қышқылы
(CH₃COOH).
Мыс хлориді
(CuCl2).
Натрий гидроксиді (NaOH).
Азот қышқылы (HNO₃).
Пробиркалар (3-5 дана).
Пробирка ұстағыш.
Тамшуыр.
Шыны таяқша.
Қауіпсіздік ережелері:
Қышқылдармен жұмыс істеу кезінде қолғап пен
көзілдірік киіңіз.
Реагенттерді аузыңызға салуға немесе иіскеуге
қатаң тыйым салынады.
Тәжірибе соңында қолыңызды сабынмен
жуыңыз.
Тапсырмалар мен қадамдар:
1.
Нәруыздың денатурациясы (Қыздыру әдісі):
Пробиркаға 2-3 мл нәруыз ерітіндісін
құйыңыз.
Пробирканы қайнаған суы бар стаканға салыңыз
немесе су моншасында 5 минут қыздырыңыз.
Нәруыз ерітіндісінде қандай өзгерістер болғанын
бақылаңыз (ерітінді лайланып, нәруыз тұнбаға
түседі).
Қорытынды: денатурация кезінде нәруыздың
екіншілік және үшіншілік құрылымы бұзылады.
2.
Нәруыздың денатурациясы (Қышқылмен өңдеу әдісі):
Жаңа пробиркаға 2-3 мл нәруыз ерітіндісін
құйыңыз.
Оған 5-6 тамшы хлорсутек қышқылын (немесе сірке
қышқылын) тамызыңыз.
Ерітіндіні шыны таяқшамен араластырып, нәтижесін
бақылаңыз (тұнба пайда болады).
Қорытынды: қышқылдың әсерінен нәруыз
денатурацияға ұшырайды.
3.
Биурет реакциясы:
Пробиркаға 2-3 мл нәруыз ерітіндісін
құйыңыз.
Оған 3-4 тамшы мыс сульфаты ерітіндісін
қосыңыз.
5-6
тамшы натрий гидроксидін қосып, араластырыңыз.
Ерітіндіде күлгін түс пайда болғанын бақылаңыз.
Бұл пептидтік байланыстардың бар екенін
көрсетеді.
4.
Ксантопротеин реакциясы:
Пробиркаға 2-3 мл нәруыз ерітіндісін
құйыңыз.
Азот қышқылын 2-3 тамшы қосып, ерітіндіні
араластырыңыз.
Ерітіндінің түсінің сары түске өзгергенін
бақылаңыз. Бұл нәруыздағы ароматты аминқышқылдардың бар екенін
көрсетеді.
Сарамандық дәптерге
:
Нәруыздың денатурациясы мен
түсті реакциялары
-
-
|
Реакция
түрі
|
Қолданылған
реагенттер
|
Байқалған
өзгеріс
|
Қорытынды
|
|
Денатурация (қыздыру)
|
|
|
|
|
Денатурация (қышқылмен)
|
|
|
|
|
Биурет реакциясы
|
|
|
|
|
Ксантопротеин
реакциясы
|
|
|
|
|
Сұрақтар:
-
Сұрақ: Нәруыздың денатурациясы дегеніміз
не?
-
Сұрақ: Нәруыздың денатурациясына қандай факторлар әсер
етеді?
-
Сұрақ: Биурет реакциясының мақсаты
қандай?
-
Сұрақ: Биурет реакциясында қандай түске боялу
байқалады?
-
Сұрақ: Ксантопротеин реакциясының нәтижесінде қандай
түске
өзгереді?
-
Сұрақ: Неліктен жоғары температура нәруызды
денатурациялайды?
-
Сұрақ: Нәруыздың денатурациясы тағам дайындау кезінде
қалай қолданылады?
ЖИ көмекші
Қауіпсіз төлем
Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген
