1-сабақ. Еңбек нарығы және сұраныс.

Тірек сөздер:

- еңбек нарығы

- бәсекелестік

- іскерлік

- біліктілік

- ұсыныс

- сұраныс

Еңбек нарығында кәсіпкерлер мен еңбекке қабілетті аадамдар арасында белгілі бір қарым-қатынас орнайды. Нарықтық жағдай жұмыс күшінің бағасына және құнына әртүрлі ықпал жасайды. Ол еңбектің бағасына тікелей, ал жұмыс күшінің құнына жанама түрде әсер етеді.

Баға – өндіріс салалары дамуының басты бағдары. Тауарлар мен қызметтерді тұтынушы мен сатушы, жұмыс беруші мен жалданушы жұмыскерлер арасындағы қарым-қатынастар да дәл сол қызметті орындайды. Жалданушы қызметкерлер жұмыс орындарын олардың «бағасына» қарап таңдайды. Қызметкерлер өзінің жұмыс күшін сол жұмыс күшіне неғұрлым мол ақы (баға) төлейтін жұмыс берушіге сатуға құқы бар. Қызметкерлердің бір бөлігі өз жұмысын жоғары ақы төленетін басқа жұмысқа ауыстырғысы келген жағдайда, жұмыс беруші оларды жалақы деңгейін арттыру арқылы өз кәсіпорнында алып қала алады. Жалпы біліктілігі жоғары қызметкерлер көп салаларда жалақы деңгейі (еңбек бағасы) төмен болады. Яғни, сұраныс пен ұсыныс капитал нарығына қалай әсер етеін болса, жұмыс күші нарығына да дәл солай әсер ете алады.

Тапсырмалар.

1-тапсырма. Сұрақтар бойынша диалог құрыңыздар.

1. Еңбек нарығындағы қарым-қатынастар кімдердің арасында орнайды?

2. Нарықтық жағдай жұмыс күшінің бағасына қалай әсер етеді?

3. Өндіріс салалары дамуының бағдары не?

4. Жұмыс берушілер жұмыскерлерді өз кәсіпорнына қалай тарта алады?

-Стас, сен білесің бе? Еңбек нарығындағы қарым-қатынастар кімдердің арасында орнайды?

-Томирис, әрине білем. Еңбек нарығында кәсіпкерлер мен еңбекке қабілетті аадамдар арасында белгілі бір қарым-қатынас орнайды.

-Стас, Нарықтық жағдай жұмыс күшінің бағасына қалай әсер етеді?

-Томирис, Нарықтық жағдай жұмыс күшінің бағасына және құнына әртүрлі ықпал жасайды. Ол еңбектің бағасына тікелей, ал жұмыс күшінің құнына жанама түрде әсер етеді.

-Томирис, ал сен ше білесің бе? Өндіріс салалары дамуының бағдары не?

-Иә, білемін, Баға – өндіріс салалары дамуының басты бағдары.

-Томирис, соңғы сұрақ саған, Жұмыс берушілер жұмыскерлерді өз кәсіпорнына қалай тарта алады?

--Стас, бұл өте жақсы сұрақ, Қызметкерлердің бір бөлігі өз жұмысын жоғары ақы төленетін басқа жұмысқа ауыстырғысы келген жағдайда, жұмыс беруші оларды жалақы деңгейін арттыру арқылы өз кәсіпорнында алып қала алады.

Бағалау дескрипторлары:

• Сөйлемдерді стилистикалық нормаларға сай құрастырады.

• Сөз әдебі мен сөйлеу этикеті формаларын орынды қолданады.

2-тапсырма. Мәтіннен көптік мағынаны білдіріп тұрған зат есімдерді тауып, кестені толтырыңыз жән сөз тіркестері мен сөйлемдер құрастырыңыз.

Бағалау дескрипторлары:

• көптік жалғауларын ажыратады;

• көптік жалғауларын қолдана отырып, сөз тіркестері мен сөйлемдер құрастырады.

3-тапсырма. Ойтаразы. Сұрақтарға жауап беріңіздер.

1. Бүгінгі сабақта не үйрендіңіздер?

Нарықтық экономика туралы

2. Қандай термин сөздердің мағынасын білдіңіздер?

Мен бұл терминдері география сабағында өттім

3. Қандай тапсырма қиындық келтірді? Неліктен?

Жоқ, қиындық туғызған жоқ!