9 сынып №21

ДӘІЖО___________

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
«» КММ
(білім беру ұйымының атауы)
Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары
Зәр шығару жүйесінің гигиенасы. Бүйрек және зәр шығару жүйесінің аурулары: пиелонефрит, цистит, бүйрекке тастың жиналуы. Себептері және алдын алу шаралары. §20.Бөліп шығару жүйесінің гигиенасы. БЖБ (20-мин)

(Сабақ тақырыбы)

Сабақтың барысы:

ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ЖОСПАРҒА ҚОСЫМША

«Қызықты деректер»

• Гидратацияның маңызы: Зерттеулер көрсеткендей, жеткілікті мөлшерде су ішу бүйрекке тас жиналу қаупін 50%-ға төмендетеді.

• Адамның екі бүйрегі болса да, біреуімен өмір сүруге болады: Бір бүйрек дұрыс жұмыс істесе, ағза қалыпты қызмет атқарады.

• Қарапайым мысал: Студенттер арасында жиі кездестетін стресс пен сұйықтық жетіспеушілігі циститтің даму қаупін арттырады. Студенттердің ұзақ уақыт сабаққа шоғырлануы зәр шығару қажеттілігін елемеуіне әкелуі мүмкін.

• Факт: Әйелдердің анатомиялық құрылымына байланысты зәр шығару жолдарының инфекциясы ерлерге қарағанда жиі кездеседі.

• Тарихи мысал: Пиелонефритпен ауыратын белгілі адамдардың бірі — АҚШ-тың бұрынғы президенті Джон Кеннеди, ол созылмалы түрде ауырған болатын.

• Өмірден алынған мысал: Спортшылар, әсіресе марафоншылар, жиі су балансын дұрыс ұстамау себебінен бүйрекке қысым түсіреді. Осыдан кейін оларда зәр шығару жолдарының асқынулары пайда болуы мүмкін.

«Бейнетүсіндіру» әдісі. мұғалім жаңа сабақты бейне сурет, кесте арқылы түсіндіру.

Ескерту: Бұл кесте зәр шығару жүйесінің гигиенасы мен бүйректер мен зәр шығару жолдарымен байланысты аурулар туралы негізгі ақпаратты қорытындылайды. Бұл жағдайларды, олардың себептерін және алдын алу шараларын түсіну денсаулықты сақтауда маңызды. Оқушылар әр аурудың себептері мен алдын алу стратегиялары арасындағы байланыстарды анықтау үшін деректерді талдауы керек.

«Айырмашылығы неде?»

Оқушыларға екі түрлі сурет көрсету. Екеуінің арасындағы айырмашылықты анықтауды сұрау. Жауаптарын дəлелдеп отыру.

Жұптық жұмыс.

«Фрейер моделі» әдісі.

Бүйрек және зәр шығару жүйесі ауруларының алдын алу жолдарын түсіндіре аламызба?

1. Пиелонефрит ауруы

2. Цистит ауруы

3. Несептас ауруы

4. Өрлеме жұқпа ауруы

a. аурудың анықтамасы;

b. аурудың пайда болу себебі;

c. ауруды тудырушы микроағзалар;

d. аурудың алдын алу шаралары мен гигиенасы;

ҚАЛЫПТАСТЫРУШЫ БАҒАЛАУ ТАПСЫРМАЛАР

Оқушының аты-жөні: _____________________________________________сыныбы___________

Тапсырма-1.

Оқулық мәтіндегі тірек сөзді анықтаңыз және тірек сөзге анықтама беріңдер.

Пиелонефрит дегеніміз..................

Цистит ауруы ол.......................

Бүйрекке тас байлану дегеніміз ол.....................

Кальций оксолаты ол.......................

Дескриптор:

-тірек сөздердің анықтамасын жазады - 2 балл;

Тапсырма-2.

«Биологиялық диктант»

1. Бүйректің ең қауіпті ауруы............ 2. Зәрдің сарғыш түсті болуы құрамындағы.................. пигментіне байланысты. 3. Нефрит ауруын................... тудырады. 4. Уролитиаз дегеніміз.................. 5. Балаларда көбірек кездесетін бүйрек ауруы................ 6. Энурез................ және................. бұзылуынан болады.. 7. Гемоглобиннің құрамына............... кіреді. 8. Кобальт.................. дәруменінің құрамына кіреді....................... 9. Су мен минералды заттардың алмасуын реттейтін орталық...................... орналасқан. 10. Зәрде............................ тұзы көбірек кездеседі.

Керекті сөздер:

нефрит. 2. урохром 3. бактериялар 4. бүйрек тасы 5. Зәр тоқтамау (энурез) 6. бадамша бездердің, жұлын қызметінің 7. темір ионы 8. В12 9. аралық ми - гипоталамус. 10. натрий хлориді.

Дескриптор:

-бос орындарға тиісті қажетті сөздерді қойып жазады-2 балл;

Тапсырма-3.

Зәр шығару жүйесі мүшелері мен бүйрек ауруларының алдын алу жолдарын ұсыныңыз.

Дескриптор:

- зәр шығару жүйесі мүшелері мен бүйрек ауруларын атайды -2 балл;

-себебін анықтайды -2 балл;

-алдын алу жолын ұсынады -2 балл;

ҚАЛЫПТАСТЫРУШЫ БАҒАЛАУ ТАПСЫРМАЛАР

Оқушының аты-жөні: _____________________________________________сыныбы___________

Зәр шығару жүйесінің гигиенасы және аурулары туралы мәтінге тәуелді сұрақтар:

1. Бір өмірмен байланысты сұрақ: Зәр шығару жүйесінің гигиенасы неге маңызды?

2. Көп таңдауы бар тапсырма: Пиелонефриттің негізгі белгілері қандай?
   a) Жоғары температура
   b) Дене ауырсынуы
   c) Зәрдің түсі өзгеруі
   d) Барлық аталған

3. Салыстыру тапсырмасы: Цистит және пиелонефрит арасындағы басты айырмашылық неде?

4. Сәйкестендіру тапсырмасы: Төменде берілген ауруларды оның себептерімен сәйкестендіріңіз:
   a) Пиелонефрит
   b) Цистит
   c) Бүйрекке тастың жиналуы

   • 1) Судың жеткіліксіздігі

   • 2) Инфекция

   • 3) Дұрыс тамақтанбау

5. Шындық немесе жалған тапсырмасы: Бүйрекке тастың жиналуы тек ер адамдарда кездеседі. (Шындық/Жалған)

6. Дұрыс реттілікті анықтау тапсырмасы: Зәр шығару жүйесінің ауруларын алдын алу шараларын дұрыс реттілікпен орналастырыңыз:
   a) Дұрыс тамақтану
   b) Суды жеткілікті ішу
   c) Гигиена нормаларын сақтау
   d) Дәрігерге уақытылы бару

7. Бір дұрыс жауабы бар тапсырма: Зәр шығару жүйесінің ауруларын алдын алу үшін не істеу керек?
   a) Суды аз ішу
   b) Дұрыс гигиена
   c) Көп майлы тағамдар жеу
   d) Дәрігерге бармау

8. Бір өмірмен байланысты сұрақ: Зәр шығару жүйесінің ауруларының белгілері қандай?

9. Көп таңдауы бар тапсырма: Бүйрек аурулары қайсысымен байланысты?
   a) Температураның көтерілуі
   b) Шаршау
   c) Зәрдің мөлшерінің өзгеруі
   d) Барлық аталған

10. Салыстыру тапсырмасы: Уақытылы дәрігерге барудың зәр шығару жүйесінің ауруларын алдын алу үшін маңызы неде?

Жауаптар кілті:

1. Зәр шығару жүйесінің гигиенасы инфекцияларды болдырмау және денсаулықты сақтауға көмектеседі.

2. d) Барлық аталған

3. Цистит - қуықтың қабынуы, ал пиелонефрит - бүйректің қабынуы.

4. a-2, b-1, c-3

5. Жалған

6. c, b, a, d

7. b) Дұрыс гигиена

8. Зәр шығару кезінде ауырсыну, жиі зәр шығару, зәрдің түсі өзгеруі.

9. d) Барлық аталған

10. Уақытылы дәрігерге бару ауруларды ерте анықтауға және емдеуге мүмкіндік береді.

9 сынып 2 БЖБ

«Бөліп шығару» бөлімі бойынша жиынтық бағалау тапсырмалары

Оқу мақсаттары:

9.1.5.1- нефронның құрылысы мен қызметін сипаттау;

9.1.5.2 -фильтрация және несептің түзілу үрдістерін сипаттау;

9.1.5.4 - бүйрек және зәр шығару жүйесі ауруларының алдын алу жолдарын түсіндіру;

9.1.5.5 - әртүрлі ағзалардың мекен ету ортасы мен зат алмасудың соңғы өнімдері арасындағы байланысты орнату;

Тапсырма-2.Сәйкестендіру.

1--------------------- 2----------------------

Тапсырма-3. Зәр шығару жүйесі мүшелері мен бүйрек ауруларын сәйкестендіріңіз.

1_____2_____3______4_______

Тапсырма-4. Заттардың ыдырауының соңғы өнімдерінің формуласын жазыңыз.

Балл қою кестесі

Оқушыға беретін мәтін

• Бөліп шығару жүйесінің ауралары: Пиелонефрит, Цистит, Несептас

• Бүйректің қабынуы: Пиелонефрит

• Патогенді бактериялар еніп, нефрон жасушаларын жояды және қабындырады: Пиелонефрит

• Пиелонефритке себеп болады:

• Зәрді сақтау

• Зәрдің несепағардан бүйрек астауына кері қайтарылуы

• Өрлеме жұқпа

• Бүйректен төменде орналасқан шығару мүшелері: Зәр шығару өзегі, несепағар, қуық

• Бүйректен төменде орналасқан шығару мүшелеріді зақымдайды: Өрлеме жұқпа

• Қуықтың жұқпалы қабынуы: Цистит

• Цистит пайда болуының 2 себебі:

➢ Суық тию

➢ Қуықтағы Өрлеме жұқпа

• Бір-біріне байланысты аурулар: Цистит пен Пиелонефрит

• Цистит белгілері тез байқалады; Пелонефрит белгілері жасырын өтеді

• Бүйрекке ерімейтін тұздардың бөлшектерінің қалыптасуы: Бүйректің Несептас ауруы

• Бүйректе түзілетін ерімейтін тұздар: Кальций оксалаты – қымыздық қышқылының тұздары

• Зәр шығарудың қиындауына, іркілуіне апарып соғады: Несептас ауруы

• Несептас ауруының алдын алу үшін шектеу керек: Жаңғақ, құлпынай, шоколад, саумалдық,

С дәрумені, дәнді дақылдар

• Ерімейтін қосылыстардың түзілуіне апарып соғады: Аскорбин қышқылы

• Бүйрек жұмысына жағымды әсер етеді: Өсімдіктекті тағамдар