9 сынып №23
ДӘІЖО___________
Қазақстан Республикасының
Білім және ғылым министрлігі
«»
КММ
(білім беру ұйымының
атауы)
Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары
Нейрондардың түрлері мен
қызметтері. Жүйке ұлпасының қызметі (глиальды жасушалар).
Аксондардың миеленді және миеленсіз қабықтары. Синапстар және
медиаторлар. §22.Нейрондардың түрлері мен қызметі, синапс пен
медиатр.
(Сабақ тақырыбы)
|
Бөлім: |
«Координация және реттелу, биофизика» |
|
Педагогтің аты-жөні: |
|
|
Күні: |
|
|
Сыныбы: 9 «а,ә,б» |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтың тақырыбы: |
Нейрондардың түрлері мен қызметтері. Жүйке ұлпасының қызметі (глиальды жасушалар). Аксондардың миеленді және миеленсіз қабықтары. Синапстар және медиаторлар. §22.Нейрондардың түрлері мен қызметі, синапс пен медиатр. |
|
Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты |
9.1.7.1 - жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасындағы өзара байланысты орнату; |
|
Сабақтың мақсаты: |
жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасындағы өзара байланысты орнатады; |
Сабақтың барысы:
|
Сабақ кезеңі |
Мұғалімнің әрекеті |
Оқушының әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы Бұрынғы білімін еске түсіру |
Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау. «Бір қадам алға..» әдісі арқылы өткен материалды және үй жұмысын пысықтау мақсатында тапсырма беру. Бұрыңғы кілт сөздер: 1.Несепнәр 2.Зәр қышқылы 3.Аммиак 4.Гуанин |
Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды. Оқушылар үй жұмысы бойынша өткен білімдерін еске түсіреді. Берілген тапсырманы орындайды. |
Дескриптор: -әр кілт сөздің дұрыс мазмұны үшін - 1 балл; |
Интерактивті панель, презентация |
|
Оқушылардың назарын аудару |
«Бір ғана жауап» әдісі әдісі бойынша оқу мақсатына сай тапсырма беріледі. Дәйек сөз немесе цитата: «Тірі жүйелердің тұрақтылығы мен үйлесімділігі олардың үздіксіз өзара байланысы мен реттелу қабілетінде жатыр». — Клод Бернар (Claude Bernard), физиологияның негізін қалаушы. «Қызықты деректер» - Тақырыпқа байланысты қызықты фактілер, оқиғалар немесе нақты өмірден алынған мысалдар оқушылардың назарын аударуға көмектеседі және олардың материалды жақсырақ есте сақтауына ықпал етеді. |
Оқушылар оқу мақсатына сай қойылған бірнеше сұраққа бір жауап қана береді. |
Дескриптор: -сұрақтың әр дұрыс жауабы үшін -1 балл; |
Интерактивті панель, презентация |
|
Сабақтың мақсатын таныстыру |
9.1.7.1 - жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасындағы өзара байланысты орнату; Дәйек сөз немесе цитата: "Жүйке жасушаларының құрылымы мен қызметі – табиғаттың шешуші инженерлік өнерінің бір үлгісі. Барлық бөліктер үйлесімді жұмыс істеп, сана мен реакциялардың негізін құрайды." — Нобель сыйлығының лауреаты Ральф Мерфи Жаңа кілт сөздер: Аксон Дендрит Миелин Синапс Медиатор |
Жаңа сабақтың мақсатын жазады. |
Кері байланыс: «Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады. «Керемет!» және т.б |
Интерактивті панель, презентация Биология 9-сынып,Автор: Н.Г.Асанов, А.Р.Соловьева,Б.Т.Ибрагимова . «Атамұра» баспасы 2019ж |
|
Құндылық: «жасампаздық және жаңашылдық» |
Теориялық білім: жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасындағы өзара байланысты сипаттайды; Практикалық дағдылар: жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасындағы өзара байланысты орнатады; Функционалдық сауаттылық: жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасындағы өзара байланысты түсіндіреді; |
Сабақтың оқу мақсатымен байланысты басты құндылықтармен танысады. Ой қозғау жүзеге асады. |
Кері байланыс: «Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады. «Керемет!» және т.б |
Интерактивті панель, презентация |
|
Жаңа тақырыпты таныстыру |
«Бейнетүсіндіру» әдісі. мұғалім жаңа сабақты бейне сурет, кесте арқылы түсіндіру. «Кілт сөздерді сәйкестендіру» әдісі. жаңа оқу мақсатына сай кілт сөздерді мазмұнымен беріледі. Оқушылар кілт сөздерді мазмұнымен сәйкестендірулері қажет. «Шындық» «Жалған» ойыны |
Оқушылар бүгінгі оқу мақсатына сай берілген кілт сөздерді мазмұнымен сәйкестендіреді. Бір-бірімен пікір алмасады. Ой қозғау жүзеге асады. |
Дескриптор: - әр кілт сөздерді мазмұнымен сәйкестендіргені үшін – 1 балл; |
Интерактивті панель, презентация https://wordwall.net/resource/82529562
|
|
Сабақтың ортасы Оқушыларға бағыт бағдар беру |
«Сәйкестендіру» әдісінде суретте берілген бөліктердің құрлысы мен қызметін сәйкестендіріңіз. «Ситуациялық сұрақ» әдісі. |
Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды. өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. |
Дескриптор: -тапсырманың әр дұрыс жауабы үшін -1 балл; Дескриптор: -сұрақтың әр дұрыс жауабы үшін -1 балл; |
Интерактивті панель, презентация |
|
Практикалық тапсырмалар беру |
1-тапсырма. «Сипатта, анықта,түсіндір» әдісі. Суретте екі нейрон арасындағы байланыс көрсетілген. |
Оқушылар жұптық тапсырмаларын орындайды. Бір-бірімен пікір алмасады. Ой қозғау жүзеге асады. |
Дескриптор: - жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасындағы өзара байланысты сипаттайды – 4 балл; |
Интерактивті панель, презентация А3,А4,А5 формат қағаздары, маркер. |
|
Бағалау |
2-тапсырма. Синапс. 3-тапсырма. Жүйке импульсі. Функционалдық сауаттылықты арттыру тапсырмасы ҚМЖ қосымшасында орналасқан. |
Оқушылар берілген тапсырманы орындайды. Синапс үдерісін өз реттілігімен орналастырады. Жүйке импульсінің өту жолын зерделейді. Функционалдық сауаттылықты арттыру тапсырмаларын орындайды. Ой қозғау жүзеге асады. |
Дескриптор: - синапс үдерісін өз реттілігімен орналастырады – 3 балл; Дескриптор: - жүйке имульсінің өту жолын зерделейді – 3 балл; |
Интерактивті панель, презентация Жұмыс дәптері |
|
Сабақтың соңы Кері байланыс беру |
1,2-«Бүгін сабақта зерттедім» 3- «Бүгінгі сабақта маған түсіну қиынға соқты» 4-«Менің жеңісім» |
Білім алушылар өздері зерттеген, қиынға соқтырған және өз жеңісін жазады, кері байланыс береді. |
Кері байланыс: «Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады. «Керемет!» және т.б |
Интерактивті панель Презентация |
|
Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру |
Шығармашылық жұмыс. Тірек сызба §23.Жүйке импульсінің пайда болуы және әртүрлі нейрон типтерінде оларды өткізу көрсеткіштері. |
Берілген тақырып бойынша тірек сызба жасайды. |
Кері байланыс: «Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады. «Керемет!» және т.б |
Биология 9-сынып,Автор: Н.Г.Асанов, А.Р.Соловьева,Б.Т.Ибрагимова . «Атамұра» баспасы 2019ж |
ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ЖОСПАРҒА ҚОСЫМША
«Бір ғана жауап» әдісі
Осы сұрақтарға бір ғана жауаппен жауап беріңіз
1. Бұлшықеттерің қалай жиырылады?
2.Терің қалай сезеді?
3.Көзің қалай көреді?
4.Құлағың қалай естиді?
5. Миың қалай ойланады?
«Қызықты деректер»
- Тақырыпқа байланысты қызықты фактілер, оқиғалар немесе нақты өмірден алынған мысалдар оқушылардың назарын аударуға көмектеседі және олардың материалды жақсырақ есте сақтауына ықпал етеді.
-
Нейрондар көбейе алмайды: Ерекше жағдайлардан басқа, нейрондар көбейе алмайды, бұл ми мен жүйке жүйесінің зақымдануынан кейін қалпына келтіруді қиындатады.
-
Жүйке жүйесінің жылдамдығы: Миелинді қабықша арқылы өтетін сигналдар секундына 120 мильге дейін жетуі мүмкін.
-
Ми мен жүйке жүйесінің пластикалығы: Жүйке жүйесі түрлі жағдайда өзгеруге қабілетті, бұл оның жаңа дағдыларды меңгеру мен жарақаттан кейін қалпына келуін жеңілдетеді.
-
Миелен қабықшасының бұзылуы склероз сияқты ауыр ауруларға әкелуі мүмкін.
-
Бір нейронның аксонының ұзындығы 1 метрге дейін жетуі мүмкін (мысалы, аяқ-қолдардағы).
-
Адамның миында шамамен 86 миллиард нейрон бар, ал олардың арасындағы байланыстар саны триллионнан асады.
-
Дофамин деңгейінің бұзылуы Паркинсон ауруының дамуына ықпал етеді.
-
Серотонин деңгейінің төмендеуі депрессиямен байланысты.
-
Шынайы оқиға:
-
Адамның жүрек соғысы, тыныс алуы сияқты өмірлік маңызды процестерді мидың нақты бөлімдері бақылайды. 1980 жылдары "локализация" тұжырымдамасын дәлелдеу үшін науқастарда ми жарақаттарының әсері зерттелген. Мысалы, белгілі бір аймақтағы зақым есте сақтау немесе көру қабілетінің жоғалуына әкелуі мүмкін.
«Бейнетүсіндіру» әдісі. мұғалім жаңа сабақты бейне сурет, кесте арқылы түсіндіру.
|
Нейрондардың түрі |
Қызметі |
Миеленді аксон |
Миеленбеген аксон |
Синапс түрі |
Нейротрансмиттер |
|
Сезім нейрондары |
Сезімдік ақпаратты миға жеткізу |
Иә |
Жоқ |
Химиялық |
Глутамат |
|
Қозғалтқыш нейрондар |
Бұлшықет қозғалыстарын басқару |
Иә |
Жоқ |
Химиялық |
Ацетилхолин |
|
Промежуточные нейрондар |
Миға және жұлынға нейрондарды қосу |
Иә |
Иә |
Химиялық және Электрлік |
Әртүрлі (мысалы, ГАБА) |
|
Эфферент нейрондар |
Орталық жүйке жүйесінен сигналдарды алып жүру |
Иә |
Жоқ |
Химиялық |
Норэпинефрин |
|
Афферент нейрондар |
Орталық жүйке жүйесіне сигналдарды жеткізу |
Иә |
Жоқ |
Химиялық |
Серотонин |
|
Глия жасушалары |
Нейрондарды қолдау және қорғау |
Жоқ |
Жоқ |
Жоқ |
Жоқ |
Контекстік ескерту: Бұл кесте нейрондардың түрлері, олардың қызметтері, аксон құрылымы және синапс түрлері туралы ақпаратты жинақтайды. Нейрондар жүйке жүйесінің маңызды компоненттері болып табылады, және олардың рөлін түсіну сигналдардың дене бойымен қалай берілуін grasp көмектеседі. Глия жасушалары нейрондар емес, бірақ нейрондық денсаулық пен функцияларды қолдауда маңызды рөл атқарады.
«Кілт сөздерді сәйкестендіру» әдісі. жаңа оқу мақсатына сай кілт сөздерді мазмұнымен беріледі. Оқушылар кілт сөздерді мазмұнымен сәйкестендірулері қажет.
|
Аксон Дендрит Миелин Синапс Медиатор Биологиялық потенциал Жалғануниполярлы Мультиполярлы |
Синапс арқылы белгілерді беру Жүйке импульсі әлсіз электр тогының түрі Қозған жасушалар арасында жүйке импульсін беруі Ұзын өсінді Май тәрізді зат қабықшасы Қысқа өсінді Жұлын ганглийлеріндегі сезімтал нейроциттер — құрылысы жағынан "жалған бірполюсті" Мида, жұлында, көптеген сомалық, вегетативтік интрамуральды және экстрамуральды жүйке түйіндерінде орналасады. |
A-4, B-6,C-5,D-3,E-1,F-2,G-7,H-8
«Сәйкестендіру» әдісінде суретте берілген бөліктердің құрлысы мен қызметін сәйкестендіріңіз.

Аксон терминалы (A) сигналды В нейронына (қабылдаушы) жібереді. Ерекшеліктері: 1. Митохондрия. 2. Нейротрансмиттер молекулаларымен толтырылған синаптикалық везикула. 3. Авторецептор. 4. Нейротрансмиттер молекулалары бар синаптикалық саңылау. 5.Нейротрансмиттер арқылы белсендірілген постсинаптикалық рецепторлар (постсинаптикалық потенциалды индукциялау). 6. Кальций арнасы. 7. Көпіршіктің экзоцитозы. 8. Қайта алынған нейротрансмиттер.
|
Суреттегі бөлігі |
Нейрон құрлысы |
Нейрон құрлысының қызметі |
|
|
|
Көрші нейрондарға электрлік импульстарды жібереді |
|
|
|
Көрші нейрондардан электрлік импульстарды қабылдайды |
|
|
|
Жасушаның ДНҚ-сы орналасқан |
|
|
|
Электрлік импульстік сигналдарды жасуша денесінен синапсқа тасымалдайды |
|
|
|
Аксонды орайды және электрлік сигналдарды жасуша ішінде сақтауға көмектесетін оқшаулау сияқты жұмыс істейді, бұл олардың тезірек қозғалуына мүмкіндік береді. |
|
|
|
Жасуша органеллаларының көпшілігін қамтитын жасуша денесі. |
Жауабы
|
Суреттегі бөлігі |
Нейрон құрлысы |
Нейрон құрлысының қызметі |
|
|
Аксон терминал |
Көрші нейрондарға электрлік импульстарды жібереді |
|
|
Миелин қабықшалары |
Көрші нейрондардан электрлік импульстарды қабылдайды |
|
|
Аксон |
Жасушаның ДНҚ-сы орналасқан |
|
|
Сома |
Электрлік импульстік сигналдарды жасуша денесінен синапсқа тасымалдайды |
|
|
Ядро |
Аксонды орайды және электрлік сигналдарды жасуша ішінде сақтауға көмектесетін оқшаулау сияқты жұмыс істейді, бұл олардың тезірек қозғалуына мүмкіндік береді. |
|
|
Дендриттер |
Жасуша органеллаларының көпшілігін қамтитын жасуша денесі. |
«Ситуациялық сұрақ» әдісі.
Нейрон түрлері.
Сенсорлық нейрондар- рецепторлардан орталық жүйке жүйесіне (ми немесе жұлын) импульстарды тасымалдайды.
Аралық нейрондар- толығымен орталық жүйке жүйесінің ішінде орналасқан және сенсорлық және моторлы нейрондарды байланыстырады.
Қозғалтқыш нейрондар- импульстарды орталық жүйке жүйесінен эффекторларға (бұлшықеттер немесе бездер) жеткізеді.
Нейрондар ақпаратты электрлік импульстар түрінде жібереді. Алайда нейрондар бір-бірімен тікелей байланыспаған, олардың арасында бос орын бар.
Сұрақ: Нейрондар ақпаратты қалай береді?

1-тапсырма. «Сипатта, анықта,түсіндір» әдісі.
Суретте екі нейрон арасындағы байланыс көрсетілген.
Синапс сөзіне анықтама беріңіз?
Қай әріп аксонды көрсетеді?
Қай әріп дендритті көрсетеді?
А әрпі нені көрсетеді және оның қызметі қандай?
Е мен D арасында қандай байланыс бар?
Егер де Е бөлінбейтін болса Y-да не болады?

Дескриптор:
- жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасындағы өзара байланысты сипаттайды – 4 балл;
2-тапсырма. Синапс
Екі нейронның байланысы синапс деп аталады.
-
Пресинапстық нейрон:импульсті беретін нейрон
-
Постсинапстық нейрон: импульсты қабылдайтын нейрон
-
Нейротрансмиттрлер: химиялық хабаршылар
-
Везикулалар: нейротрансмиттерлер ішінде болады.
-
Синапстық саңылау: екі нейрон арасындағы саңылау
-
Рецепторлар: нейротрансмиттер байланысатын молекула

Синапс үдерісін дұрыс кезекпен орналастырыңыз.
|
|
Нейротрансмиттерлер постсинапстық мембрананың рецепторларына қосылады. |
|
|
Нейротрансмиттерлер синаптикалық саңылауға диффузияланады. |
|
|
Пресинаптикалық нейронның соңына импульс келеді. |
|
|
Нейротранмиттерлер имульс жіберілгеннен кейін жойылады. |
|
|
Везикулалар алға қарай жылжып пресинапстық мембранамен біріктіріледі және нейротрансмиттерлерді синаптикалық саңылауға шығарады. |
|
|
Бұл постсинапстық нейрон бойымен қозғалатын импульсті тудырады. |
Дескриптор:
- синапс үдерісін өз реттілігімен орналастырады – 3 балл;
Жауабы
|
4 |
Нейротрансмиттерлер постсинапстық мембрананың рецепторларына қосылады. |
|
3 |
Нейротрансмиттерлер синаптикалық саңылауға диффузияланады. |
|
1 |
Пресинаптикалық нейронның соңына импульс келеді. |
|
6 |
Нейротранмиттерлер имульс жіберілгеннен кейін жойылады. |
|
2 |
Везикулалар алға қарай жылжып пресинапстық мембранамен біріктіріледі және нейротрансмиттерлерді синаптикалық саңылауға шығарады. |
|
5 |
Бұл постсинапстық нейрон бойымен қозғалатын импульсті тудырады. |
3-тапсырма. Жүйке импульсі
Нейрондар ақпаратты электрикалық импульстар түрінде жібереді.
Импульстар нейрон бойымен бір шетінен екіншісіне өте жылдам таралады.
Импульс- нейрондық жасуша бетінің мембранасындағы электрлік потенциалдар айырмашылығының бір сәтке өзгеруі болып табылады.
|
Терминдер |
Бұл сөзді ешқашан естіген емеспін және мағынасын білмеймін |
Бұл сөзді бұрын естігенмін және көмек берілсе, мағынасын анықтай аламын |
Бұл сөзді білемін және мағынасын түсінемін |
Бұл сөзді білемін және мағынасын айта аламын. |
|
Жасуша мембранасы |
|
|
|
|
|
Na+\K+ сорғы |
|
|
|
|
|
Мембрана потенциалы |
|
|
|
|
|
Тыныштық потенциалы |
|
|
|
|
|
Әрекет потенциалы |
|
|
|
|
|
Импульс |
|
|
|
|
|
Калий каналы Натрий каналы |
|
|
|
|
Дескриптор:
- жүйке имульсінің өту жолын зерделейді – 3 балл;
ФУНКЦИОНАЛДЫҚ САУАТТЫЛЫҚ ТАПСЫРМАСЫ
Оқушының аты-жөні: _____________________________________________сыныбы___________
Жүйке жасушасының құрылысы

Нейрондар – жүйке ұлпасының негізгі жасушалары. Әрбір нейрон дене және өсінділерден тұрады. Қысқа тармақталған өсінділері – дендриттер. Ұзын өсінді – аксон. Аксон басқа жасушалармен синапстар арқылы байланысады. Байланыс жүзеге асатын жасуша түрлері бойынша синапстың үш түрі болады. Егер синапс бір нейронның басқа нейронмен түйісу орнында түзілсе, бұл – нейрон-нейрон синапсы. Егер нейрон бұлшық ет жасушасымен байланысса, бұл – нейрон-бұлшық ет синапсы. Егер нейрон безді эпителий жасушасымен байланысса, бұл – нейрон-безді синапс. Бұл синапстар жүзеге асу үшін әртүрлі нейромедиаторлар қажет.
-
Cуретте дендриттер көрсетілген сан
-
1
-
4
-
3
-
5
-
2
-
-
Электр оқшаулайтын қабықшасы бар нейрон бөлімі
-
дендрит
-
синапс
-
нейрон денесі
-
аксон
-
нейрон ядросы
-
-
Синапс арқылы импульсті беруді жүзеге асыратын зат
-
родопсин
-
ретинол
-
ацетилхолин
-
липофуцин
-
меланин
-
-
Тамақ исінен сілекей бөлінуді түсіндіретін синапс түрі
-
нейрон-миоцит
-
нейрон-нейрон
-
нейронаралық
-
секреторлық
-
нейрон-бұлшықет
-
Жауабы: (дескриптор)
1д
2а
3с
4а
5а
6д
7с
8д
Оқушыға беретін мәтін
9.1.7.1 - жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасындағы өзара байланысты орнату.
§22.Нейрондардың түрлері мен қызметі, синапс пен медиатр.
• Нейрондар – жүйке ұлпасының негізгі жасушалары
• Нейроглия не глия – жүйке ұлпасының қосымша жасушалары; серік жасушалар
• Глия жасушаларының қызметі: Нейронды қоршау, қоректік және қорғаныштық қызмет
• Жүйке импульсі – Әлсіз электр тогы; Биологиялық потенциал
• Жүйке импульсін өндіріп, әрекетке әсер етуге қабілетті: Нейрондар
|
Нейронның құрылысы |
|
|
Дене |
➢ Ядро, цитоплазма, жасуша органоидтері орналасқан ➢ Дендритттермен бірге түзеді: Сұр зат |
|
Дендриттер |
➢ Қысқа тармақталған өсінді; ➢ Біреу немесе бірнешеу; ➢ Май қабықшасы болмайды; ➢ Ұшында «рецептор мембрана» болады, импульсті жасуша денесіне өткізеді |
|
Аксон |
➢ Ұзын өсінді; ➢ Аксонның сыртын қаптайтын майтәрізді зат: Миелин ➢ Аксон бойынша импульс беріледі: Нейрон, миоцит, безді эпителий ➢ Ақ зат түзеді |
• Жасушалардың өзгерістер әсеріне жауап беру қабілеті: Қозғыштық
• Қозған ұлпалар нәтижесі:
➢ Бұлшық ет – жиырылады;
➢ Безді эпителий – секреция бөледі
• Аксон басқа жасушалармен байланысады: Синапс арқылы
• Синапс – қозған жасушалар арасында жүйке импульсін беру қызметін атқарады.
|
Байланысуы бойынша синапстар 3 түрлі болады: |
|
|
|
1. Нейрон – нейрон |
Бір нейронның басқа нейронмен түйісуі |
Нейронаралық |
|
2. Нейрон – бұлшық ет |
Бұлшық ет жасушасымен байланысуы |
Бұлшық ет |
|
3. Нейрон – безді |
Безді эпителий жасушасымен байланысуы |
Секреторлық |
• Синапстар арқылы жүйке импульсі қалай беріледі: Биологиялық потенциал түрінде
• Синапс арқылы белгілерді беру не арқылы жүзеге асады: Медиаторлар арқылы
• Синапс арқылы жасушаларға әсер етіп, оның мембранасының зарядын және жасуша күйін өзгертеді: Медиаторлар
• Қызметтік маңызы бойынша синапстар бөлінеді:
➢ Қоздырушы
➢ Тежеуші
• Рефлекс доғасындағы орнына байланысты нейрондардың 3 типі
➢ Сезгіш
➢ Қозғалтқыш
➢ Аралық
жүктеу мүмкіндігіне ие боласыз
Бұл материал сайт қолданушысы жариялаған. Материалдың ішінде жазылған барлық ақпаратқа жауапкершілікті жариялаған қолданушы жауап береді. Ұстаз тілегі тек ақпаратты таратуға қолдау көрсетеді. Егер материал сіздің авторлық құқығыңызды бұзған болса немесе басқа да себептермен сайттан өшіру керек деп ойласаңыз осында жазыңыз
§22.Нейрондардың түрлері мен қызметі, синапс пен медиатр.
§22.Нейрондардың түрлері мен қызметі, синапс пен медиатр.
9 сынып №23
ДӘІЖО___________
Қазақстан Республикасының
Білім және ғылым министрлігі
«»
КММ
(білім беру ұйымының
атауы)
Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары
Нейрондардың түрлері мен
қызметтері. Жүйке ұлпасының қызметі (глиальды жасушалар).
Аксондардың миеленді және миеленсіз қабықтары. Синапстар және
медиаторлар. §22.Нейрондардың түрлері мен қызметі, синапс пен
медиатр.
(Сабақ тақырыбы)
|
Бөлім: |
«Координация және реттелу, биофизика» |
|
Педагогтің аты-жөні: |
|
|
Күні: |
|
|
Сыныбы: 9 «а,ә,б» |
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтың тақырыбы: |
Нейрондардың түрлері мен қызметтері. Жүйке ұлпасының қызметі (глиальды жасушалар). Аксондардың миеленді және миеленсіз қабықтары. Синапстар және медиаторлар. §22.Нейрондардың түрлері мен қызметі, синапс пен медиатр. |
|
Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты |
9.1.7.1 - жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасындағы өзара байланысты орнату; |
|
Сабақтың мақсаты: |
жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасындағы өзара байланысты орнатады; |
Сабақтың барысы:
|
Сабақ кезеңі |
Мұғалімнің әрекеті |
Оқушының әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы Бұрынғы білімін еске түсіру |
Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау. «Бір қадам алға..» әдісі арқылы өткен материалды және үй жұмысын пысықтау мақсатында тапсырма беру. Бұрыңғы кілт сөздер: 1.Несепнәр 2.Зәр қышқылы 3.Аммиак 4.Гуанин |
Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды. Оқушылар үй жұмысы бойынша өткен білімдерін еске түсіреді. Берілген тапсырманы орындайды. |
Дескриптор: -әр кілт сөздің дұрыс мазмұны үшін - 1 балл; |
Интерактивті панель, презентация |
|
Оқушылардың назарын аудару |
«Бір ғана жауап» әдісі әдісі бойынша оқу мақсатына сай тапсырма беріледі. Дәйек сөз немесе цитата: «Тірі жүйелердің тұрақтылығы мен үйлесімділігі олардың үздіксіз өзара байланысы мен реттелу қабілетінде жатыр». — Клод Бернар (Claude Bernard), физиологияның негізін қалаушы. «Қызықты деректер» - Тақырыпқа байланысты қызықты фактілер, оқиғалар немесе нақты өмірден алынған мысалдар оқушылардың назарын аударуға көмектеседі және олардың материалды жақсырақ есте сақтауына ықпал етеді. |
Оқушылар оқу мақсатына сай қойылған бірнеше сұраққа бір жауап қана береді. |
Дескриптор: -сұрақтың әр дұрыс жауабы үшін -1 балл; |
Интерактивті панель, презентация |
|
Сабақтың мақсатын таныстыру |
9.1.7.1 - жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасындағы өзара байланысты орнату; Дәйек сөз немесе цитата: "Жүйке жасушаларының құрылымы мен қызметі – табиғаттың шешуші инженерлік өнерінің бір үлгісі. Барлық бөліктер үйлесімді жұмыс істеп, сана мен реакциялардың негізін құрайды." — Нобель сыйлығының лауреаты Ральф Мерфи Жаңа кілт сөздер: Аксон Дендрит Миелин Синапс Медиатор |
Жаңа сабақтың мақсатын жазады. |
Кері байланыс: «Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады. «Керемет!» және т.б |
Интерактивті панель, презентация Биология 9-сынып,Автор: Н.Г.Асанов, А.Р.Соловьева,Б.Т.Ибрагимова . «Атамұра» баспасы 2019ж |
|
Құндылық: «жасампаздық және жаңашылдық» |
Теориялық білім: жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасындағы өзара байланысты сипаттайды; Практикалық дағдылар: жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасындағы өзара байланысты орнатады; Функционалдық сауаттылық: жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасындағы өзара байланысты түсіндіреді; |
Сабақтың оқу мақсатымен байланысты басты құндылықтармен танысады. Ой қозғау жүзеге асады. |
Кері байланыс: «Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады. «Керемет!» және т.б |
Интерактивті панель, презентация |
|
Жаңа тақырыпты таныстыру |
«Бейнетүсіндіру» әдісі. мұғалім жаңа сабақты бейне сурет, кесте арқылы түсіндіру. «Кілт сөздерді сәйкестендіру» әдісі. жаңа оқу мақсатына сай кілт сөздерді мазмұнымен беріледі. Оқушылар кілт сөздерді мазмұнымен сәйкестендірулері қажет. «Шындық» «Жалған» ойыны |
Оқушылар бүгінгі оқу мақсатына сай берілген кілт сөздерді мазмұнымен сәйкестендіреді. Бір-бірімен пікір алмасады. Ой қозғау жүзеге асады. |
Дескриптор: - әр кілт сөздерді мазмұнымен сәйкестендіргені үшін – 1 балл; |
Интерактивті панель, презентация https://wordwall.net/resource/82529562
|
|
Сабақтың ортасы Оқушыларға бағыт бағдар беру |
«Сәйкестендіру» әдісінде суретте берілген бөліктердің құрлысы мен қызметін сәйкестендіріңіз. «Ситуациялық сұрақ» әдісі. |
Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды. өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. |
Дескриптор: -тапсырманың әр дұрыс жауабы үшін -1 балл; Дескриптор: -сұрақтың әр дұрыс жауабы үшін -1 балл; |
Интерактивті панель, презентация |
|
Практикалық тапсырмалар беру |
1-тапсырма. «Сипатта, анықта,түсіндір» әдісі. Суретте екі нейрон арасындағы байланыс көрсетілген. |
Оқушылар жұптық тапсырмаларын орындайды. Бір-бірімен пікір алмасады. Ой қозғау жүзеге асады. |
Дескриптор: - жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасындағы өзара байланысты сипаттайды – 4 балл; |
Интерактивті панель, презентация А3,А4,А5 формат қағаздары, маркер. |
|
Бағалау |
2-тапсырма. Синапс. 3-тапсырма. Жүйке импульсі. Функционалдық сауаттылықты арттыру тапсырмасы ҚМЖ қосымшасында орналасқан. |
Оқушылар берілген тапсырманы орындайды. Синапс үдерісін өз реттілігімен орналастырады. Жүйке импульсінің өту жолын зерделейді. Функционалдық сауаттылықты арттыру тапсырмаларын орындайды. Ой қозғау жүзеге асады. |
Дескриптор: - синапс үдерісін өз реттілігімен орналастырады – 3 балл; Дескриптор: - жүйке имульсінің өту жолын зерделейді – 3 балл; |
Интерактивті панель, презентация Жұмыс дәптері |
|
Сабақтың соңы Кері байланыс беру |
1,2-«Бүгін сабақта зерттедім» 3- «Бүгінгі сабақта маған түсіну қиынға соқты» 4-«Менің жеңісім» |
Білім алушылар өздері зерттеген, қиынға соқтырған және өз жеңісін жазады, кері байланыс береді. |
Кері байланыс: «Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады. «Керемет!» және т.б |
Интерактивті панель Презентация |
|
Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру |
Шығармашылық жұмыс. Тірек сызба §23.Жүйке импульсінің пайда болуы және әртүрлі нейрон типтерінде оларды өткізу көрсеткіштері. |
Берілген тақырып бойынша тірек сызба жасайды. |
Кері байланыс: «Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады. «Керемет!» және т.б |
Биология 9-сынып,Автор: Н.Г.Асанов, А.Р.Соловьева,Б.Т.Ибрагимова . «Атамұра» баспасы 2019ж |
ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ЖОСПАРҒА ҚОСЫМША
«Бір ғана жауап» әдісі
Осы сұрақтарға бір ғана жауаппен жауап беріңіз
1. Бұлшықеттерің қалай жиырылады?
2.Терің қалай сезеді?
3.Көзің қалай көреді?
4.Құлағың қалай естиді?
5. Миың қалай ойланады?
«Қызықты деректер»
- Тақырыпқа байланысты қызықты фактілер, оқиғалар немесе нақты өмірден алынған мысалдар оқушылардың назарын аударуға көмектеседі және олардың материалды жақсырақ есте сақтауына ықпал етеді.
-
Нейрондар көбейе алмайды: Ерекше жағдайлардан басқа, нейрондар көбейе алмайды, бұл ми мен жүйке жүйесінің зақымдануынан кейін қалпына келтіруді қиындатады.
-
Жүйке жүйесінің жылдамдығы: Миелинді қабықша арқылы өтетін сигналдар секундына 120 мильге дейін жетуі мүмкін.
-
Ми мен жүйке жүйесінің пластикалығы: Жүйке жүйесі түрлі жағдайда өзгеруге қабілетті, бұл оның жаңа дағдыларды меңгеру мен жарақаттан кейін қалпына келуін жеңілдетеді.
-
Миелен қабықшасының бұзылуы склероз сияқты ауыр ауруларға әкелуі мүмкін.
-
Бір нейронның аксонының ұзындығы 1 метрге дейін жетуі мүмкін (мысалы, аяқ-қолдардағы).
-
Адамның миында шамамен 86 миллиард нейрон бар, ал олардың арасындағы байланыстар саны триллионнан асады.
-
Дофамин деңгейінің бұзылуы Паркинсон ауруының дамуына ықпал етеді.
-
Серотонин деңгейінің төмендеуі депрессиямен байланысты.
-
Шынайы оқиға:
-
Адамның жүрек соғысы, тыныс алуы сияқты өмірлік маңызды процестерді мидың нақты бөлімдері бақылайды. 1980 жылдары "локализация" тұжырымдамасын дәлелдеу үшін науқастарда ми жарақаттарының әсері зерттелген. Мысалы, белгілі бір аймақтағы зақым есте сақтау немесе көру қабілетінің жоғалуына әкелуі мүмкін.
«Бейнетүсіндіру» әдісі. мұғалім жаңа сабақты бейне сурет, кесте арқылы түсіндіру.
|
Нейрондардың түрі |
Қызметі |
Миеленді аксон |
Миеленбеген аксон |
Синапс түрі |
Нейротрансмиттер |
|
Сезім нейрондары |
Сезімдік ақпаратты миға жеткізу |
Иә |
Жоқ |
Химиялық |
Глутамат |
|
Қозғалтқыш нейрондар |
Бұлшықет қозғалыстарын басқару |
Иә |
Жоқ |
Химиялық |
Ацетилхолин |
|
Промежуточные нейрондар |
Миға және жұлынға нейрондарды қосу |
Иә |
Иә |
Химиялық және Электрлік |
Әртүрлі (мысалы, ГАБА) |
|
Эфферент нейрондар |
Орталық жүйке жүйесінен сигналдарды алып жүру |
Иә |
Жоқ |
Химиялық |
Норэпинефрин |
|
Афферент нейрондар |
Орталық жүйке жүйесіне сигналдарды жеткізу |
Иә |
Жоқ |
Химиялық |
Серотонин |
|
Глия жасушалары |
Нейрондарды қолдау және қорғау |
Жоқ |
Жоқ |
Жоқ |
Жоқ |
Контекстік ескерту: Бұл кесте нейрондардың түрлері, олардың қызметтері, аксон құрылымы және синапс түрлері туралы ақпаратты жинақтайды. Нейрондар жүйке жүйесінің маңызды компоненттері болып табылады, және олардың рөлін түсіну сигналдардың дене бойымен қалай берілуін grasp көмектеседі. Глия жасушалары нейрондар емес, бірақ нейрондық денсаулық пен функцияларды қолдауда маңызды рөл атқарады.
«Кілт сөздерді сәйкестендіру» әдісі. жаңа оқу мақсатына сай кілт сөздерді мазмұнымен беріледі. Оқушылар кілт сөздерді мазмұнымен сәйкестендірулері қажет.
|
Аксон Дендрит Миелин Синапс Медиатор Биологиялық потенциал Жалғануниполярлы Мультиполярлы |
Синапс арқылы белгілерді беру Жүйке импульсі әлсіз электр тогының түрі Қозған жасушалар арасында жүйке импульсін беруі Ұзын өсінді Май тәрізді зат қабықшасы Қысқа өсінді Жұлын ганглийлеріндегі сезімтал нейроциттер — құрылысы жағынан "жалған бірполюсті" Мида, жұлында, көптеген сомалық, вегетативтік интрамуральды және экстрамуральды жүйке түйіндерінде орналасады. |
A-4, B-6,C-5,D-3,E-1,F-2,G-7,H-8
«Сәйкестендіру» әдісінде суретте берілген бөліктердің құрлысы мен қызметін сәйкестендіріңіз.

Аксон терминалы (A) сигналды В нейронына (қабылдаушы) жібереді. Ерекшеліктері: 1. Митохондрия. 2. Нейротрансмиттер молекулаларымен толтырылған синаптикалық везикула. 3. Авторецептор. 4. Нейротрансмиттер молекулалары бар синаптикалық саңылау. 5.Нейротрансмиттер арқылы белсендірілген постсинаптикалық рецепторлар (постсинаптикалық потенциалды индукциялау). 6. Кальций арнасы. 7. Көпіршіктің экзоцитозы. 8. Қайта алынған нейротрансмиттер.
|
Суреттегі бөлігі |
Нейрон құрлысы |
Нейрон құрлысының қызметі |
|
|
|
Көрші нейрондарға электрлік импульстарды жібереді |
|
|
|
Көрші нейрондардан электрлік импульстарды қабылдайды |
|
|
|
Жасушаның ДНҚ-сы орналасқан |
|
|
|
Электрлік импульстік сигналдарды жасуша денесінен синапсқа тасымалдайды |
|
|
|
Аксонды орайды және электрлік сигналдарды жасуша ішінде сақтауға көмектесетін оқшаулау сияқты жұмыс істейді, бұл олардың тезірек қозғалуына мүмкіндік береді. |
|
|
|
Жасуша органеллаларының көпшілігін қамтитын жасуша денесі. |
Жауабы
|
Суреттегі бөлігі |
Нейрон құрлысы |
Нейрон құрлысының қызметі |
|
|
Аксон терминал |
Көрші нейрондарға электрлік импульстарды жібереді |
|
|
Миелин қабықшалары |
Көрші нейрондардан электрлік импульстарды қабылдайды |
|
|
Аксон |
Жасушаның ДНҚ-сы орналасқан |
|
|
Сома |
Электрлік импульстік сигналдарды жасуша денесінен синапсқа тасымалдайды |
|
|
Ядро |
Аксонды орайды және электрлік сигналдарды жасуша ішінде сақтауға көмектесетін оқшаулау сияқты жұмыс істейді, бұл олардың тезірек қозғалуына мүмкіндік береді. |
|
|
Дендриттер |
Жасуша органеллаларының көпшілігін қамтитын жасуша денесі. |
«Ситуациялық сұрақ» әдісі.
Нейрон түрлері.
Сенсорлық нейрондар- рецепторлардан орталық жүйке жүйесіне (ми немесе жұлын) импульстарды тасымалдайды.
Аралық нейрондар- толығымен орталық жүйке жүйесінің ішінде орналасқан және сенсорлық және моторлы нейрондарды байланыстырады.
Қозғалтқыш нейрондар- импульстарды орталық жүйке жүйесінен эффекторларға (бұлшықеттер немесе бездер) жеткізеді.
Нейрондар ақпаратты электрлік импульстар түрінде жібереді. Алайда нейрондар бір-бірімен тікелей байланыспаған, олардың арасында бос орын бар.
Сұрақ: Нейрондар ақпаратты қалай береді?

1-тапсырма. «Сипатта, анықта,түсіндір» әдісі.
Суретте екі нейрон арасындағы байланыс көрсетілген.
Синапс сөзіне анықтама беріңіз?
Қай әріп аксонды көрсетеді?
Қай әріп дендритті көрсетеді?
А әрпі нені көрсетеді және оның қызметі қандай?
Е мен D арасында қандай байланыс бар?
Егер де Е бөлінбейтін болса Y-да не болады?

Дескриптор:
- жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасындағы өзара байланысты сипаттайды – 4 балл;
2-тапсырма. Синапс
Екі нейронның байланысы синапс деп аталады.
-
Пресинапстық нейрон:импульсті беретін нейрон
-
Постсинапстық нейрон: импульсты қабылдайтын нейрон
-
Нейротрансмиттрлер: химиялық хабаршылар
-
Везикулалар: нейротрансмиттерлер ішінде болады.
-
Синапстық саңылау: екі нейрон арасындағы саңылау
-
Рецепторлар: нейротрансмиттер байланысатын молекула

Синапс үдерісін дұрыс кезекпен орналастырыңыз.
|
|
Нейротрансмиттерлер постсинапстық мембрананың рецепторларына қосылады. |
|
|
Нейротрансмиттерлер синаптикалық саңылауға диффузияланады. |
|
|
Пресинаптикалық нейронның соңына импульс келеді. |
|
|
Нейротранмиттерлер имульс жіберілгеннен кейін жойылады. |
|
|
Везикулалар алға қарай жылжып пресинапстық мембранамен біріктіріледі және нейротрансмиттерлерді синаптикалық саңылауға шығарады. |
|
|
Бұл постсинапстық нейрон бойымен қозғалатын импульсті тудырады. |
Дескриптор:
- синапс үдерісін өз реттілігімен орналастырады – 3 балл;
Жауабы
|
4 |
Нейротрансмиттерлер постсинапстық мембрананың рецепторларына қосылады. |
|
3 |
Нейротрансмиттерлер синаптикалық саңылауға диффузияланады. |
|
1 |
Пресинаптикалық нейронның соңына импульс келеді. |
|
6 |
Нейротранмиттерлер имульс жіберілгеннен кейін жойылады. |
|
2 |
Везикулалар алға қарай жылжып пресинапстық мембранамен біріктіріледі және нейротрансмиттерлерді синаптикалық саңылауға шығарады. |
|
5 |
Бұл постсинапстық нейрон бойымен қозғалатын импульсті тудырады. |
3-тапсырма. Жүйке импульсі
Нейрондар ақпаратты электрикалық импульстар түрінде жібереді.
Импульстар нейрон бойымен бір шетінен екіншісіне өте жылдам таралады.
Импульс- нейрондық жасуша бетінің мембранасындағы электрлік потенциалдар айырмашылығының бір сәтке өзгеруі болып табылады.
|
Терминдер |
Бұл сөзді ешқашан естіген емеспін және мағынасын білмеймін |
Бұл сөзді бұрын естігенмін және көмек берілсе, мағынасын анықтай аламын |
Бұл сөзді білемін және мағынасын түсінемін |
Бұл сөзді білемін және мағынасын айта аламын. |
|
Жасуша мембранасы |
|
|
|
|
|
Na+\K+ сорғы |
|
|
|
|
|
Мембрана потенциалы |
|
|
|
|
|
Тыныштық потенциалы |
|
|
|
|
|
Әрекет потенциалы |
|
|
|
|
|
Импульс |
|
|
|
|
|
Калий каналы Натрий каналы |
|
|
|
|
Дескриптор:
- жүйке имульсінің өту жолын зерделейді – 3 балл;
ФУНКЦИОНАЛДЫҚ САУАТТЫЛЫҚ ТАПСЫРМАСЫ
Оқушының аты-жөні: _____________________________________________сыныбы___________
Жүйке жасушасының құрылысы

Нейрондар – жүйке ұлпасының негізгі жасушалары. Әрбір нейрон дене және өсінділерден тұрады. Қысқа тармақталған өсінділері – дендриттер. Ұзын өсінді – аксон. Аксон басқа жасушалармен синапстар арқылы байланысады. Байланыс жүзеге асатын жасуша түрлері бойынша синапстың үш түрі болады. Егер синапс бір нейронның басқа нейронмен түйісу орнында түзілсе, бұл – нейрон-нейрон синапсы. Егер нейрон бұлшық ет жасушасымен байланысса, бұл – нейрон-бұлшық ет синапсы. Егер нейрон безді эпителий жасушасымен байланысса, бұл – нейрон-безді синапс. Бұл синапстар жүзеге асу үшін әртүрлі нейромедиаторлар қажет.
-
Cуретте дендриттер көрсетілген сан
-
1
-
4
-
3
-
5
-
2
-
-
Электр оқшаулайтын қабықшасы бар нейрон бөлімі
-
дендрит
-
синапс
-
нейрон денесі
-
аксон
-
нейрон ядросы
-
-
Синапс арқылы импульсті беруді жүзеге асыратын зат
-
родопсин
-
ретинол
-
ацетилхолин
-
липофуцин
-
меланин
-
-
Тамақ исінен сілекей бөлінуді түсіндіретін синапс түрі
-
нейрон-миоцит
-
нейрон-нейрон
-
нейронаралық
-
секреторлық
-
нейрон-бұлшықет
-
Жауабы: (дескриптор)
1д
2а
3с
4а
5а
6д
7с
8д
Оқушыға беретін мәтін
9.1.7.1 - жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасындағы өзара байланысты орнату.
§22.Нейрондардың түрлері мен қызметі, синапс пен медиатр.
• Нейрондар – жүйке ұлпасының негізгі жасушалары
• Нейроглия не глия – жүйке ұлпасының қосымша жасушалары; серік жасушалар
• Глия жасушаларының қызметі: Нейронды қоршау, қоректік және қорғаныштық қызмет
• Жүйке импульсі – Әлсіз электр тогы; Биологиялық потенциал
• Жүйке импульсін өндіріп, әрекетке әсер етуге қабілетті: Нейрондар
|
Нейронның құрылысы |
|
|
Дене |
➢ Ядро, цитоплазма, жасуша органоидтері орналасқан ➢ Дендритттермен бірге түзеді: Сұр зат |
|
Дендриттер |
➢ Қысқа тармақталған өсінді; ➢ Біреу немесе бірнешеу; ➢ Май қабықшасы болмайды; ➢ Ұшында «рецептор мембрана» болады, импульсті жасуша денесіне өткізеді |
|
Аксон |
➢ Ұзын өсінді; ➢ Аксонның сыртын қаптайтын майтәрізді зат: Миелин ➢ Аксон бойынша импульс беріледі: Нейрон, миоцит, безді эпителий ➢ Ақ зат түзеді |
• Жасушалардың өзгерістер әсеріне жауап беру қабілеті: Қозғыштық
• Қозған ұлпалар нәтижесі:
➢ Бұлшық ет – жиырылады;
➢ Безді эпителий – секреция бөледі
• Аксон басқа жасушалармен байланысады: Синапс арқылы
• Синапс – қозған жасушалар арасында жүйке импульсін беру қызметін атқарады.
|
Байланысуы бойынша синапстар 3 түрлі болады: |
|
|
|
1. Нейрон – нейрон |
Бір нейронның басқа нейронмен түйісуі |
Нейронаралық |
|
2. Нейрон – бұлшық ет |
Бұлшық ет жасушасымен байланысуы |
Бұлшық ет |
|
3. Нейрон – безді |
Безді эпителий жасушасымен байланысуы |
Секреторлық |
• Синапстар арқылы жүйке импульсі қалай беріледі: Биологиялық потенциал түрінде
• Синапс арқылы белгілерді беру не арқылы жүзеге асады: Медиаторлар арқылы
• Синапс арқылы жасушаларға әсер етіп, оның мембранасының зарядын және жасуша күйін өзгертеді: Медиаторлар
• Қызметтік маңызы бойынша синапстар бөлінеді:
➢ Қоздырушы
➢ Тежеуші
• Рефлекс доғасындағы орнына байланысты нейрондардың 3 типі
➢ Сезгіш
➢ Қозғалтқыш
➢ Аралық
шағым қалдыра аласыз














