Бөлім:

«Эволюциялық даму Селекция негіздері».

«Тірі ағзалардың алуантүрлілігі»

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сыныбы: 10 «а»

Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Селекция әдістері арқылы ауыл шаруашылық өсімдіктері мен жануарлардың қолтұқымдарын жақсарту тәсілдері. Гибридизация (будандастыру). Полиплоидия. Жасанды мутагенез. §40.Ауылшаруашылығындағы заманауи технологиялар.

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты

10.2.5.1 - селекция әдістері арқылы ауыл шаруашылық өсімдіктері мен жануарлардың қолтұқымдарын жақсарту тәсілдердің зерттеу;

Сабақтың мақсаты:

селекция әдістері арқылы ауыл шаруашылық өсімдіктері мен жануарлардың қолтұқымдарын жақсарту тәсілдердің зерттейді;

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

"Құпия сөз" әдісі

Тапсырма: Берілген құпия сөздерді пайдаланып, кладограммалар мен филогенетикалық ағаштардың айырмашылығы мен эволюциялық маңызын сипаттаңыз.

Құпия сөздер:

Кладограмма: "Қарапайым"

Филогенетикалық ағаш: "Толық"

Тармақ: "Байланыс"

Эволюция: "Даму"

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Оқушылар үй жұмысы бойынша өткен білімдерін еске түсіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дұрыс жауабы:

"Кладограмма – ағзалардың туыстық байланысын қарапайым тармақтар арқылы көрсетеді, ал филогенетикалық ағаш уақыт пен эволюциялық кезеңдерді толық сипаттайды. Екеуі де эволюцияны зерттеуде маңызды құралдар."

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Оқушылардың назарын аудару

«Ең өнімді тұқымды таңда»

Мақсаты:

Оқушыларға селекция әдістерінің маңызын түсіндіру, ауыл шаруашылығындағы будандастыру, мутагенез және полиплоидия әдістерінің рөлін көрсету.

Тапсырма:

Сіз – Қазақстандағы ауыл шаруашылығы институтының зерттеушісісіз. Сіздің міндетіңіз – ең өнімді және төзімді бидай сұрпын анықтау.

Зерттеу барысында сізге үш түрлі бидай сұрпы ұсынылды:

№1 сұрып – құрғақшылыққа төзімді, бірақ өнімділігі төмен.

№2 сұрып – өте жоғары өнімді, бірақ ауруларға төзімсіз.

№3 сұрып – орташа өнімді, бірақ жылуға және зиянкестерге төзімді.

Сұрақ:

Сізге ең жақсы тұқымды алу үшін қандай әдістер көмектесуі мүмкін? Екі немесе одан да көп дұрыс жауапты таңдаңыз.

□ Будандастыру арқылы екі сұрыптың жақсы қасиеттерін біріктіру

□ Генетикалық өзгерістер жасау үшін жасанды мутагенез қолдану

□ Тек бір сұрыпты ешқандай өзгеріссіз пайдалану

□ Полиплоидия әдісімен өсімдіктің өнімділігін арттыру

□ Ең нашар тұқымды таңдап, соны ары қарай өсіру

✅ Дұрыс жауаптар:

Будандастыру арқылы екі сұрыптың жақсы қасиеттерін біріктіру

Генетикалық өзгерістер жасау үшін жасанды мутагенез қолдану

Полиплоидия әдісімен өсімдіктің өнімділігін арттыру

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Жауабы:

Селекция әдістері өсімдіктер мен жануарлардың жақсы қасиеттерін дамытуға, құрғақшылыққа, ауруларға төзімділікті арттыруға, өнімділікті көбейтуге көмектеседі.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Сабақтың мақсатын таныстыру

10.2.5.1 - селекция әдістері арқылы ауыл шаруашылық өсімдіктері мен жануарлардың қолтұқымдарын жақсарту тәсілдердің зерттеу;

Кілт сөздер:

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Құндылық:

«жасампаздық және жаңашылдық»

Теориялық білім: Селекция әдістері арқылы ауыл шаруашылығы өсімдіктері мен жануарларының қолтұқымдарын жақсарту тәсілдері, гибридизация, полиплоидия және жасанды мутагенез туралы білу.

Практикалық дағдылар: Селекция әдістерін қолдану арқылы өсімдіктер мен жануарлардың қолтұқымдарын жақсарту тәсілдерін зерттеу.

Функционалдық сауаттылық: Селекция әдістерінің тиімділігін түсініп, олардың ауыл шаруашылығындағы қолданылуын бағалау.

Сабақтың оқу мақсатымен байланысты басты құндылықтармен танысады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты таныстыру

Мәтін:

Қазақстандағы ауыл шаруашылығындағы селекцияның рөлі

Қазақстан – әлемдегі бидай экспорттаушы елдердің бірі. Елдегі климаттық жағдайларға байланысты құрғақшылыққа төзімді және өнімділігі жоғары сұрыптар қажет.

Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты жоғары өнімді, ауруларға төзімді бидай сұрыптарын жасау үшін будандастыру, полиплоидия және мутагенез әдістерін қолданады. «Степная-50» бидай сұрпы будандастыру нәтижесінде алынған және Қазақстанда кеңінен өсіріледі.

Селекция тек өсімдіктерге емес, мал шаруашылығына да қолданылады. Қазақтың ақбас сиыры ет өнімділігі жоғары және қатаң климатқа төзімділігімен ерекшеленеді. Бұл тұқым будандастыру арқылы алынған және елімізде кеңінен таралған.

Оқушылар жаңа сабақ бойынша дайын кестені дәптерге түртіп жазады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Оқушыларға бағыт бағдар беру

1-тапсырма: Селекция әдістерін талдау

Сұрақ:

Төмендегі тұжырымдардың қайсысы будандастыру, мутагенез және полиплоидия әдістеріне қатысты? Екі немесе одан да көп дұрыс жауапты таңдаңыз.

□ Будандастыру екі ағзаның жақсы қасиеттерін біріктіруге мүмкіндік береді.

□ Полиплоидия өсімдіктердің өнімділігін арттыру үшін қолданылады.

□ Жасанды мутагенез өсімдіктердің гендерін толық өзгертіп, жаңа түр жасайды.

□ Будандастыру нәтижесінде пайда болған ұрпақтар 100% бірдей болады.

□ Полиплоидия тек жануарларға қолданылады.

✅ Дұрыс жауаптар:

Будандастыру екі ағзаның жақсы қасиеттерін біріктіруге мүмкіндік береді.

Полиплоидия өсімдіктердің өнімділігін арттыру үшін қолданылады.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дескриптор:

Селекция әдістерін сипаттайды – 2 балл

Өсімдіктер мен жануарлар селекциясындағы ерекшеліктерді түсіндіреді – 2 балл

Қате жауаптарды талдайды – 1 балл

Интерактивті панель

Презентация

Жұмыс дәптерлері

Үлестірме парақтар

Практикалық тапсырмалар беру.

2-тапсырма: Мутагенездің химиялық факторлары

Жасанды мутагенез өсімдіктердің және жануарлардың жаңа тұқымдарын алу үшін мутагендік факторларды қолдану арқылы жүзеге асады.

Сұрақ:

Қандай химиялық факторлар мутагенезге әсер етуі мүмкін? Екі немесе одан да көп дұрыс жауапты таңдаңыз.

□ Иондық сәулелену (рентген, гамма-сәулелер)

□ Ауаның құрамындағы оттегі

□ Қышқылдық ортада ДНҚ өзгерістерін тудыратын химиялық қосылыстар

□ Таза су өсімдік жасушаларын мутацияға ұшыратады

□ Радиоактивті изотоптар генетикалық өзгерістер тудыруы мүмкін

✅ Дұрыс жауаптар:

Иондық сәулелену (рентген, гамма-сәулелер)

Қышқылдық ортада ДНҚ өзгерістерін тудыратын химиялық қосылыстар

Радиоактивті изотоптар генетикалық өзгерістер тудыруы мүмкін

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дескриптор:

Мутагенезге әсер ететін химиялық факторларды анықтайды – 2 балл

Химиялық мутагендердің ДНҚ-ға әсерін сипаттайды – 2 балл

Қате жауаптарды талдайды – 1 балл

Интерактивті панель

Презентация

Жұмыс дәптерлері

Үлестірме парақтар

Бағалау

3-тапсырма: Радиацияның мутагендік әсері

Кейбір жасанды мутагенез әдістері радиациялық сәулеленуді пайдаланады. Ғалымдар гамма-сәулелерді қолданып, өсімдіктердің мутация тудыратын деңгейін анықтайды.

Сұрақ:

Қандай физикалық құбылыстар мутация тудыруы мүмкін? Екі немесе одан да көп дұрыс жауапты таңдаңыз.

□ Гамма-сәулелену ДНҚ құрылымын өзгертуі мүмкін.

□ Радиоактивті элементтердің бөлінуі иондандыру әсерін тудырады.

□ Жай жарық сәулесі ДНҚ-ға мутагендік әсер етеді.

□ Температураның жоғарылауы генетикалық өзгерістерді автоматты түрде тудырады.

□ Рентген сәулелері жасуша деңгейінде мутация туғызуы мүмкін.

✅ Дұрыс жауаптар:

Гамма-сәулелену ДНҚ құрылымын өзгертуі мүмкін.

Радиоактивті элементтердің бөлінуі иондандыру әсерін тудырады.

Рентген сәулелері жасуша деңгейінде мутация туғызуы мүмкін.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дескриптор:

Радиацияның мутагендік әсерін сипаттайды – 2 балл

Физикалық факторлардың ДНҚ-ға ықпалын түсіндіреді – 2 балл

Қате жауаптарды талдайды – 1 балл

Интерактивті панель

Презентация

Жұмыс дәптерлері

Үлестірме парақтар

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

"Селекция әдістері"

Мақсаты: Оқушылардың ауыл шаруашылығында қолданылатын селекция әдістерін түсінуін бағалау.

Оқушылар селекция әдістерін (гибридизация, полиплоидия, жасанды мутагенез) түсініп, «1», «2», «3» деңгейінде бағалайды.

1 – Селекция әдістерін түсінбеймін.

2 – Селекция әдістерін білемін, бірақ оларды толық түсінбеймін.

3 – Селекция әдістерін толық түсінемін және оларды қолданудың маңызын білемін.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс.

§36.Тұқымқуалайтын өзгергіштік пен эволюцияның арасындағы өзара байланыс.

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж