Бөлім:

«Эволюциялық даму Селекция негіздері».

«Тірі ағзалардың алуантүрлілігі»

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сыныбы: 10 «а»

Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Кладограммалар мен филогенетикалық ағаштардың айырмашылығы. Кладограммалар мен филогенетикалық ағаштардың эволюциялық маңызы.

§42.Кладограммалар және филогенетикалық шежіре.

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты

10.1.1.2- кладограммалар мен филогенетикалық ағаштарды түсіндіріп беру;

Сабақтың мақсаты:

кладограммалар мен филогенетикалық ағаштарды түсіндіріп береді;

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

"Құпия сөз" әдісі

Тапсырма: Берілген құпия сөздерді пайдаланып, кладограммалар және "Соңғы әмбебап жалпы ата тек" ұғымын сипаттаңыз.

Құпия сөздер:

Кладограмма: "Тармақ"

Филогенез: "Байланыс"

Әмбебап ата тек: "Ортақтық"

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Оқушылар үй жұмысы бойынша өткен білімдерін еске түсіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дұрыс жауабы:

"Кладограмма – ағзалардың эволюциялық байланыстарын тармақтар арқылы бейнелейтін сызба. Соңғы әмбебап жалпы ата тек – барлық тірі ағзалардың ортақ эволюциялық бастауы."

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Оқушылардың назарын аудару

«Байланысты тап»

Мақсаты:

Оқушылардың эволюциялық байланысты анықтау қабілетін дамыту, түрлер арасындағы генетикалық және тарихи байланысты түсінуіне көмектесу.

Тапсырма:

Сіз Қазақстанда археологиялық қазба жұмыстарын жүргізетін ғалымсыз. Ғалымдар ежелгі жылқы сүйектерін зерттеу барысында қазіргі қазақ жылқыларымен генетикалық байланысы бар екенін анықтады. Бұл зерттеу кладограммалар мен филогенетикалық ағаштардың маңызын дәлелдейді.

Сұрақ:

Осы зерттеуде қандай әдістер қолданылуы мүмкін? Екі немесе одан да көп дұрыс жауапты таңдаңыз.

□ Табылған сүйектердің түсін салыстыру

□ ДНҚ талдау арқылы ежелгі және қазіргі жылқылардың генетикалық ұқсастығын анықтау

□ Көміртек-14 әдісімен сүйектердің жасын анықтау

□ Жылқылардың мінез-құлқын бақылау

□ Филогенетикалық ағаш құрып, эволюциялық тарихын зерттеу

✅ Дұрыс жауаптар:

ДНҚ талдау арқылы ежелгі және қазіргі жылқылардың генетикалық ұқсастығын анықтау.

Көміртек-14 әдісімен сүйектердің жасын анықтау.

Филогенетикалық ағаш құрып, эволюциялық тарихын зерттеу.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель Презентация

Сабақтың мақсатын таныстыру

10.1.1.2- кладограммалар мен филогенетикалық ағаштарды түсіндіріп беру;

Кілт сөздер:

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель Презентация

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж

Құндылық:

«жасампаздық және жаңашылдық»

Теориялық білім: Кладограммалар мен филогенетикалық ағаштардың айырмашылығын және олардың эволюциялық маңызын түсіну.

Практикалық дағдылар: Кладограммалар мен филогенетикалық ағаштарды түсіндіріп беру.

Функционалдық сауаттылық: Эволюциялық байланыстарды көрсететін кладограммалар мен филогенетикалық ағаштардың маңызын бағалау.

Сабақтың оқу мақсатымен байланысты басты құндылықтармен танысады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты таныстыру

Мәтін:

Қазақстандағы жануарлар эволюциясын зерттеу

Қазақстанда археологтар ежелгі сүтқоректілердің, бауырымен жорғалаушылардың және балықтардың қазба қалдықтарын зерттеу арқылы олардың эволюциялық байланыстарын анықтайды. Ғалымдар бұл деректерді кладограммалар мен филогенетикалық ағаштар көмегімен жүйелейді.

Мысалы, Жетісу өңірінде табылған ежелгі жылқы сүйектері қазіргі қазақ жылқыларымен салыстырылып, олардың эволюциялық дамуы анықталды. Кладограмма түрлердің қандай ортақ ата тектен тарағанын, ал филогенетикалық ағаш олардың эволюция барысында қалай өзгергенін көрсетеді.

Жануарлардың эволюциялық тарихын білу арқылы олардың ортақ белгілерін, бейімделуін және экожүйедегі орнын түсінуге болады.

Оқушылар жаңа сабақ бойынша дайын кестені дәптерге түртіп жазады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Оқушыларға бағыт бағдар беру

1-тапсырма: Кладограмма мен филогенетикалық ағаштың айырмашылығы

Сұрақ:

Келесі тұжырымдардың қайсысы кладограммаға, ал қайсысы филогенетикалық ағашқа тән? Екі немесе одан да көп дұрыс жауапты таңдаңыз.

□ Кладограмма түрлердің ортақ ата текке қаншалықты жақын екенін көрсетеді.

□ Филогенетикалық ағаш түрлердің эволюциялық уақытын да көрсетеді.

□ Кладограммада түрлердің ата тегі туралы нақты уақыттық деректер беріледі.

□ Филогенетикалық ағаш генетикалық өзгерістерді зерттеуге мүмкіндік береді.

□ Кладограммада тек эволюциялық тармақталу ғана көрсетіледі.

✅ Дұрыс жауаптар:

Кладограмма түрлердің ортақ ата текке қаншалықты жақын екенін көрсетеді.

Филогенетикалық ағаш түрлердің эволюциялық уақытын да көрсетеді.

Филогенетикалық ағаш генетикалық өзгерістерді зерттеуге мүмкіндік береді.

Кладограммада тек эволюциялық тармақталу ғана көрсетіледі.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дескриптор:

Кладограмма мен филогенетикалық ағаштың айырмашылығын түсіндіреді – 2 балл

Түрлер арасындағы эволюциялық байланысты анықтайды – 2 балл

Қате жауаптарды талдайды – 1 балл

Интерактивті панель

Презентация

Жұмыс дәптерлері

Үлестірме парақтар

Практикалық тапсырмалар беру.

2-тапсырма: ДНҚ және эволюциялық байланыстар

Филогенетикалық ағаштарды құру үшін ДНҚ тізбектерін салыстыру маңызды. Қазақстандық ғалымдар қасқырлар мен үй иттерінің ДНҚ-сын зерттеп, олардың ортақ ата тектен шыққанын дәлелдеді.

Сұрақ:

Қандай химиялық әдістер түрлердің генетикалық ұқсастығын анықтауға көмектеседі? Екі немесе одан да көп дұрыс жауапты таңдаңыз.

□ Полимеразалық тізбекті реакция (ПТР) арқылы ДНҚ тізбегін көбейту

□ ДНҚ-ның мутациялық өзгерістерін зерттеу

□ Түрлердің түсі мен дене пішінін салыстыру

□ Гельдік электрофорез арқылы ДНҚ ұзындығын анықтау

□ Ағзалардың тек сыртқы құрылымын зерттеу

✅ Дұрыс жауаптар:

Полимеразалық тізбекті реакция (ПТР) арқылы ДНҚ тізбегін көбейту.

ДНҚ-ның мутациялық өзгерістерін зерттеу.

Гельдік электрофорез арқылы ДНҚ ұзындығын анықтау.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дескриптор:

Түрлердің генетикалық ұқсастығын анықтайтын әдістерді сипаттайды – 2 балл

ДНҚ талдаудың маңызын түсіндіреді – 2 балл

Қате жауаптарды талдайды – 1 балл

Интерактивті панель

Презентация

Жұмыс дәптерлері

Үлестірме парақтар

Бағалау

3-тапсырма: Радиометриялық даталау және эволюция

Филогенетикалық ағаштарды құру үшін ғалымдар қазба қалдықтарының жасын анықтау әдістерін пайдаланады. Мысалы, Каспий маңынан табылған ежелгі балық қаңқасы радиоактивті элементтердің ыдырау жылдамдығы арқылы 1,2 миллион жыл бұрын өмір сүргені анықталды.

Сұрақ:

Қандай физикалық әдістер тірі ағзалардың қазба қалдықтарының жасын анықтауға көмектеседі? Екі немесе одан да көп дұрыс жауапты таңдаңыз.

□ Көміртек-14 әдісі арқылы органикалық қалдықтардың жасын анықтау

□ Радиоактивті уран-торий ыдырауын зерттеу

□ Табылған сүйектердің химиялық құрамын визуалды зерттеу

□ Жер қыртысындағы тау жыныстарының қабаттарын талдау

□ ДНҚ талдау арқылы тірі ағзаның дәл жасын есептеу

✅ Дұрыс жауаптар:

Көміртек-14 әдісі арқылы органикалық қалдықтардың жасын анықтау.

Радиоактивті уран-торий ыдырауын зерттеу.

Жер қыртысындағы тау жыныстарының қабаттарын талдау.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дескриптор:

Радиометриялық әдістердің эволюцияны зерттеудегі рөлін түсіндіреді – 2 балл

Қазба қалдықтарының жасын анықтау әдістерін сипаттайды – 2 балл

Қате жауаптарды талдайды – 1 балл

Интерактивті панель

Презентация

Жұмыс дәптерлері

Үлестірме парақтар

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

"Кладограмма мен филогенетикалық ағаш: Айырмашылықтар"

Мақсаты: Оқушылардың кладограммалар мен филогенетикалық ағаштардың арасындағы айырмашылықты түсінгенін тексеру.

Оқушылар кладограмма мен филогенетикалық ағаштың арасындағы айырмашылықтарды салыстырып, «1», «2», «3» деңгейінде бағалайды.

1 – Кладограмма мен филогенетикалық ағаштың айырмашылығын түсінбеймін.

2 – Кладограмма мен филогенетикалық ағаштың айырмашылығын түсінемін, бірақ толық емес.

3 – Кладограмма мен филогенетикалық ағаштың айырмашылығын толық және нақты түсінемін.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс.

§40.Ауылшаруашылығындағы заманауи технологиялар.

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Биология 10-сынып, Автор: Н.Г.Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. Алматы «Атамұра» баспасы 2019 ж