Бөлім:

«Биомедицина және биоинформатика»

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сыныбы: 11 «ә»

Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

«Эпигенетика» ұғымы. Эпигенетика туралы жалпы түсініктер. Адамдағы эпигенетикалық салдарлар.

§50. «Эпигенетика» ұғымы. Эпигенетика туралы жалпы түсініктер. Эпигенетиканың молекулярлық негіздері. Адамдағы эпигенетикалық салдарлар. Эпигенетика және эпигеномика.

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты

11.4.4.2 - гендердің реттілігін бұзбайтын, гендерді реттеудің механизмін зерттеудегі эпигенетиканың маңызын түсіндіру;

Сабақтың мақсаты:

гендердің реттілігін бұзбайтын, гендерді реттеудің механизмін зерттеудегі эпигенетиканың маңызын түсіндіреді;

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

"Кім, не, қайда?" әдісі

Тапсырма: Эпигенетикада кім қандай рөл атқарады? Эпигенетикалық өзгерістерді қандай факторлар реттейді және олар қай жерде орын алады?

? Психологиялық ахуал: "Гендер өзгермейді, бірақ олар қалай реттеледі?"

? Тапсырма:

Мұғалім оқушыларға "Бірдей ДНҚ-сы бар егіздер неге әртүрлі болуы мүмкін?" деген сұрақ қояды.

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Оқушылар үй жұмысы бойынша өткен білімдерін еске түсіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дұрыс жауап:

Эпигенетикалық өзгерістерді реттейтін факторлар: Олар қоршаған орта, тағам рационы, стресстер және химиялық әсерлер болуы мүмкін.

Рөлі: Эпигенетикалық механиздер ДНҚ молекулаларының үстіне химиялық таңбалар қосып, генетикалық ақпараттың іске асуын реттейді.

Оқушылар өз ойларын ортаға салады (мысалы, өмір салты, қоршаған орта, тамақтану, стресстердің әсері).

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Биология 11-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2020 ж

Оқушылардың назарын аудару

«Егіздердің құпиясы»

? Мақсаты:

Оқушыларға эпигенетиканың генетикадан айырмашылығын, қоршаған орта мен өмір салтының гендердің белсенділігіне әсерін көрсету.

? Тапсырма:

Зерттеушілер бірдей ДНҚ-ға ие егіздерді зерттегенде қызықты фактіні анықтады:

Бір егіз спортпен айналысып, дұрыс тамақтанып, стрессті аз сезінеді.

Екінші егіз зиянды әдеттерге бейім, дұрыс тамақтанбайды және ұйқысы жеткіліксіз.

Кейінгі зерттеулер олардың денсаулықтары мен өмір сүру ұзақтығы арасында үлкен айырмашылық бар екенін көрсетті.

Сұрақ:

Егер екі егіздің ДНҚ бірдей болса, олардың денсаулық жағдайындағы айырмашылықты қалай түсіндіруге болады? Екі немесе одан да көп дұрыс жауапты таңдаңыз.

□ Бір егізде мутациялар көп болғандықтан, оның денсаулығы нашар.

□ Эпигенетикалық өзгерістер олардың өмір салтына байланысты әртүрлі гендердің «қосылуына» немесе «сөнуіне» әсер еткен.

□ ДНҚ ешқашан өзгермейді, сондықтан олардың денсаулық жағдайы бірдей болу керек.

□ Тамақтану, стресс және физикалық белсенділік эпигенетикалық белгілерге әсер етіп, денсаулықты өзгертеді.

□ Гендер тек тұқым қуалау арқылы ғана белсенді болады, өмір салты әсер етпейді.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

? Жауабы:

Эпигенетика ДНҚ реттілігін өзгертпей-ақ гендердің белсенділігін реттейді. Өмір салты, тамақтану және стресс деңгейі белгілі бір гендерді «қосу» немесе «сөндіру» арқылы адамның денсаулығына әсер етеді.

✅ Дұрыс жауаптар:

Эпигенетикалық өзгерістер олардың өмір салтына байланысты әртүрлі гендердің «қосылуына» немесе «сөнуіне» әсер еткен.

Тамақтану, стресс және физикалық белсенділік эпигенетикалық белгілерге әсер етіп, денсаулықты өзгертеді.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Биология 11-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2020 ж

Сабақтың мақсатын таныстыру

11.4.4.2 - гендердің реттілігін бұзбайтын, гендерді реттеудің механизмін зерттеудегі эпигенетиканың маңызын түсіндіру;

Кілт сөздер:

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Биология 11-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2020 ж

Құндылық:

«жасампаздық және жаңашылдық»

Теориялық білім: Эпигенетика ұғымы, оның молекулярлық негіздері және адам ағзасындағы әсері туралы түсінік алу.

Практикалық дағдылар: Эпигенетикалық өзгерістерді зерттеу және олардың молекулярлық негіздерін түсіну.

Функционалдық сауаттылық: Эпигенетика мен эпигеномиканың адам денсаулығы мен биологияда қолданылуын түсіну.

Сабақтың оқу мақсатымен байланысты басты құндылықтармен танысады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты таныстыру

Мәтін:

Қазақстандағы эпигенетикалық зерттеулер

Қазақстандық ғалымдар тамақтану мен өмір салтының адам денсаулығына әсерін зерттеуде. Кеңес заманында аштық көрген адамдардың немерелері арасында зат алмасу бұзылыстары (қант диабеті, семіздік) жиі кездесетіні анықталған. Бұл эпигенетикалық механизмдердің ұрпақтан-ұрпаққа берілуін дәлелдейді.

Эпигенетикалық зерттеулер қатерлі ісік, Альцгеймер, жүрек-қан тамыр аурулары сияқты ауруларды ерте анықтауға және олардың алдын алуға көмектеседі.

Мәтінді оқиды – берілген өмірлік жағдайға немесе ғылыми контекстке талдау жасайды.Негізгі идеяны анықтайды – мәтіндегі басты мәселені немесе зерттелетін құбылысты табады.Ақпаратты талдайды – мәтіннен қажетті мәліметтерді бөліп алады.Қорытынды жасайды – алынған ақпаратты қолдана отырып, сұрақтарға жауап береді немесе шешім ұсынады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Оқушыларға бағыт бағдар беру

1-тапсырма: Эпигенетикалық өзгерістер

Сұрақ:

Қандай факторлар эпигенетикалық өзгерістерді тудыруы мүмкін? Екі немесе одан да көп дұрыс жауапты таңдаңыз.

□ Қоршаған орта факторлары (тамақтану, стресс, экология).

□ Генетикалық код тек өзгермейтін тұрақты жүйе.

□ ДНҚ-дағы мутациялар эпигенетикалық өзгерістердің жалғыз себебі.

□ Белгілі бір гендердің «қосылуы» немесе «сөнуі» эпигенетикалық механизмдердің нәтижесі болуы мүмкін.

□ Эпигенетикалық өзгерістер кейде ұрпақтан-ұрпаққа берілуі мүмкін.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

✅ Дұрыс жауаптар:

Қоршаған орта факторлары (тамақтану, стресс, экология).

Белгілі бір гендердің «қосылуы» немесе «сөнуі» эпигенетикалық механизмдердің нәтижесі болуы мүмкін.

Эпигенетикалық өзгерістер кейде ұрпақтан-ұрпаққа берілуі мүмкін.

Дескриптор:

Эпигенетикалық факторларды анықтайды – 2 балл

Эпигенетикалық өзгерістердің тұқым қуалау мүмкіндігін түсіндіреді – 2 балл

Қате жауаптарды талдайды – 1 балл

Интерактивті панель

Презентация

Жұмыс дәптерлері

Үлестірме парақтар

Практикалық тапсырмалар беру.

2-тапсырма: Эпигенетика және ДНҚ өзгерістері

Сұрақ:

Эпигенетикалық механизмдер қандай химиялық өзгерістер арқылы жүзеге асады? Екі немесе одан да көп дұрыс жауапты таңдаңыз.

□ ДНҚ-ның метилденуі белгілі бір гендерді өшіруі мүмкін.

□ Гистондардың модификациясы ДНҚ-ның құрылымын өзгертіп, гендердің белсенділігіне әсер етуі мүмкін.

□ Су молекулалары ДНҚ-ны эпигенетикалық реттейді.

□ Ультракүлгін сәулелену эпигенетикалық өзгерістерге ешқандай әсер етпейді.

□ Ауыр металдар мен химиялық қосылыстар эпигенетикалық механизмдерді өзгертуі мүмкін.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

✅ Дұрыс жауаптар:

ДНҚ-ның метилденуі белгілі бір гендерді өшіруі мүмкін.

Гистондардың модификациясы ДНҚ-ның құрылымын өзгертіп, гендердің белсенділігіне әсер етуі мүмкін.

Ауыр металдар мен химиялық қосылыстар эпигенетикалық механизмдерді өзгертуі мүмкін.

Дескриптор:

Эпигенетиканың химиялық механизмдерін сипаттайды – 2 балл

ДНҚ-ның химиялық модификациясын түсіндіреді – 2 балл

Қате жауаптарды талдайды – 1 балл

Интерактивті панель

Презентация

Жұмыс дәптерлері

Үлестірме парақтар

Бағалау

3-тапсырма: Радиация және эпигенетика

Сұрақ:

Қандай физикалық факторлар эпигенетикалық өзгерістерді тудыруы мүмкін? Екі немесе одан да көп дұрыс жауапты таңдаңыз.

□ Ионданушы сәулелену (рентген, гамма-сәулелер) ДНҚ-ның эпигенетикалық күйін өзгерте алады.

□ Ұялы телефон сәулесі эпигенетикалық өзгерістерге тікелей әсер етеді.

□ Температураның өзгеруі кейбір гендердің белсенділігіне әсер етуі мүмкін.

□ Радиацияның әсерінен ДНҚ-ның метилдену деңгейі өзгеруі мүмкін.

□ Электр өрісі эпигенетикалық әсер ету үшін жеткілікті күшті емес.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

✅ Дұрыс жауаптар:

Ионданушы сәулелену (рентген, гамма-сәулелер) ДНҚ-ның эпигенетикалық күйін өзгерте алады.

Температураның өзгеруі кейбір гендердің белсенділігіне әсер етуі мүмкін.

Радиацияның әсерінен ДНҚ-ның метилдену деңгейі өзгеруі мүмкін.

Дескриптор:

Физикалық факторлардың эпигенетикаға әсерін сипаттайды – 2 балл

Радиацияның ДНҚ-ға ықпалын түсіндіреді – 2 балл

Қате жауаптарды талдайды – 1 балл

Интерактивті панель

Презентация

Жұмыс дәптерлері

Үлестірме парақтар

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

"Эпигенетика туралы жалпы түсініктер"

Мақсаты: Эпигенетика және оның генетика мен жасушалық процестермен байланысын түсіну.

Оқушылар эпигенетиканың қалай жұмыс істейтінін және оның генетикалық материалдың сыртындағы өзгерістерге қалай әсер ететінін түсініп, бағалайды.

1 – Эпигенетика туралы түсінігім жоқ.

2 – Эпигенетика туралы білемін, бірақ оның барлық аспектілерін толық түсінбеймін.

3 – Эпигенетика туралы толық түсінігім бар және оның биологиялық процестерге әсерін жақсы білемін.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс.

§52.«Биоинформатика» ұғымы.

Биоинформатиканың құралдарын зерттеулерге қолдану.

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Биология 11-сынып, Автор: Е.А.Очкур, Ж.Ж.Құрманғалиева, М.А.Нуртаева. Алматы «Мектеп» баспасы 2020 ж

Кілт сөздер (Әріптік рет)

Сәйкес анықтамалар (орындары ауыстырылған)

А. ДНҚ метилденуі

4. Гендердің белсенділігін төмендететін химиялық өзгеріс

Ә. Эпигенетика

2. Гендердің реттілігі өзгермей, олардың реттелуін зерттейтін ғылым

Б. Генетикалық экспрессия

6. Геннің белсенді түрде жұмыс істеуі немесе өшуі

В. Гистондарың модификациясы

1. ДНҚ оралған белоктардың химиялық өзгерістері

Г. Эпигенетикалық тұқымқуалау

5. Генетикалық емес өзгерістердің ұрпаққа берілуі

Д. Қоршаған орта

3. Эпигенетикалық механизмдерге әсер ететін сыртқы фактор