Қазақ хандығының XVI –XVII ғасырлардағы дамуы

(Тәуке хан тұсындағы қазақтардың қоғамдық құқықтық жүйесі)

Тәуке хан – Жәңгiр ханның ұлы. Халық аңыздарында Тәуке хан билiк еткен кезең Қазақ мемлекетiнiң «Алтын ғасыры» аталады. Үш жүздің ықпалды билері хан жанындағы Кеңеске енді. Олар Ұлы жүзде – Төле, Орта жүзде – Қазыбек, Кiшi жүзде – Әйтеке билер. Ұлы Дала тұрғындарының Тәуке хан билiк еткен жылдарды «қой үстiне бозторғай жұмыртқалаған заман» деп бағалауы кездейсоқ емес. Тәуке хан мемлекеттің ішкі жағдайын нығайтып, күш-қуатын арттыру мақсатымен «Жеті жарғы» заңын жасады. Тәуке хан билеген кезеңде (1680–1715/18 жылдар) Қазақ хандығының Ресеймен жақындасуы басталады. Тәуке хан 1710 жылы Қарақұмда барлық қазақ жүздерiнiң өкiлдерiн жинады. Құрылтайдың негiзгi мақсаты – жоңғарларға қарсылықты ұйымдастыру едi. ХIХ ғасырдағы орыс ғалымы А.И. Левшин Тәуке ханды көне Спартаның ақылгөйі Ликургпен теңеген. XVII ғасырмен - XVIII ғ.басында билік жүргізген - Тәуке хан.

Бірнеше дұрыс жауаптары бар тапсырмалар

1. ХVІІ ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақ хандығының жағдайы

төмендегі оқиғалармен сипатталды:

1) Жоңғар хандығының құрылуымен шығыстағы жерлерден айырылу

қаупі төнді

2) Қытай қауіп төндірді

3) Моғолстан Қазақ хандығына қарсы шықты

4) Сырдария аймағы үшін күрес аяқталды

5) 20 жылдық соғыс Бұхар ханының жеңілісімен аяқталды

6) Жоңғария және Қытаймен одақ жасалды

7) Соғыс қазақтардың жеңілісімен аяқталды

8) Қытайға қарсы одақ жасалды

2. Қазақ хандығы тарихындағы Қасым хан кезеңінде болған оқиға

1) Шайбанилардан жеңіліс

2) Әбілқайыр хан шапқыншылығы

3) Сырдария бойы қалаларын қосып алу үшін күрес аяқталды

4) 1510 жылы Мұхаммед Шайбани әскері жеңіліске ұшырады

5) Шегаралардың Алтайға дейін ұлғаюы

6) Тұрғындар саны миллионға жетті

7) Қазақ рулары мен тайпаларының басым бөлігі алғаш рет бір мем-

лекетке бірікті

8) Үндістанмен елшіліктер алмастырылды

3. Тәуке хан билеген жылдары

1) «Жеті жарғы» жасалды

2) Рулар арасындағы барлық даулы мәселелер Шыңғысхан ұрпақтары

құрылтайында шешілді

3) Қарақұмда үш жүздің құрылтайы өтті

4) «Есім ханның ескі жолы» жасалды

5) Рулар мен тайпалар арасындағы барлық даулы мәселелер бүкіл-

халықтық құрылтайда шешілді

6) Рулар мен тайпалар арасындағы барлық даулы мәселелер билер кеңе-

сінде шешілді

https://massaget.kz/layfstayl/bilim/gumanitarly-ylymdar/513/

https://www.youtube.com/watch?v=lyIiP9CM_q0

https://www.youtube.com/watch?v=F_wgwH6eW_g