ІІ бөлім - 9 СЫНЫП
1 нұсқа
Оқу сауаттылығы
Қазақ тілі (Т1)
Нұсқаулық: Мәтінді мұқият оқып, берілген тапсырмаларға дұрыс жауап
беріңіз. Оқытылу қазақ тілінде жүретін мектеп үшін (Т1)
Қазақтар өзінің халық, ұлт болып қалыптасу жолын көне түркілер
заманынан бастаса, оның жазу мәдениетінің тарихы да сол дәуірден бастау
алады. Ол кездегі түркілердің тілін қолданылу барысына қарай, әдетте, тіл
мамандары үш кезеңге бөліп қарастырады: а) түркі тілі қолданылған дәуір; ә)
көне ұйғыр тілі қолданылған дәуір; б) көне қырғыз тілі қолданылған дәуір. Осы
кезеңдер ішінде Орхон-Енисей жазу ескерткіштері жазылған, ежелгі ұйғыр
жазуының үлгілері пайда болып, оғыздар мен қыпшақтардың аралас әдеби тілі
жасала бастаған.
Oрхон-Енисей жазуы Қытай іргесінен бастап Орта Азия, одан әрі Венгрия
жеріне дейін тарап, кең жайылған. Оның қолданылу тарихы V және IX-X
ғасырлар аралығын қамтиды. Тек X-XI ғасырдан бастап, Орхон-Енисей
жазуының орнына біртіндеп ұйғыр жазуы, кейін түгелдей араб жазуы
қолданылатын болды. X-XI ғасырлардан бастап қолданыла бастаған араб жазуы
түркі халықтары тілдерінің ерекшеліктеріне сәйкестендірілмей, арабтарда қалай
қолданылса, сол қалпында өзгеріссіз түркі тілдерінде де қолданылды. Бірақ соған
қарамастан ол он шақты ғасыр бойы түркі халықтарының, соның ішінде, қазақ
халқының да мәдени-рухани дамуына қызмет етіп келді.
Aраб графикасының қазақтың дыбыстық жүйесіне сай еместігін турколог
ғалымдар он тоғызыншы ғасырдың екінші жартысында-ақ байқаған. Осыған
байланысты Ш.Уәлиханов, Ы.Алтынсарин, А.Ильминский, П.Милиоранский
сияқты ғалымдар араб графикасын тастап, орыс графикасын алуды ұсынған.
Әсіресе, қазақ тіл білімінің негізін салушы А.Байтұрсыновтың араб графикасын
қазақ тілі жүйесіне сәйкестендірудегі зор еңбегін атап өтпеу мүмкін емес.
Aраб графикасынан латын графикасына өту 1929 жылдың 25
шілдесінде басталды. Латын графикасын қабылдауда кеткен олқылықтар мен
қолайсыздықтар, оларды түзетудің жолдары жайындағы мәселені шешуге Қ.
Жұбанов белсене қатысты. Алайда латын әліппесіне негізделген жазуымыздың,
басқа тілдерге қарағанда ғұмыры қысқа болды.
Yшінші кезең, яғни орыс әліппесіне негізделген жазуға көшу кезеңі, 1930
жылдардың екінші жартысынан басталды. Латын графикасынан кириллицаға
көшу жұмысына басшылық ету, дыбыстарды қандай таңбамен таңбалауға
болатындығы туралы ойлы пікірлер айтып, жаңа әліппенің жобасын жасаған –
Сәрсен Аманжолов.
Oсы аталған үш кезең тек қана қазақ халқы ғана емес, сол кездегі Кеңес
үкіметі үстемдігінің қол астында болған түркі тілдес халықтардың барлығына да
тән еді.
149

1. Қазақтардың түрік тілін қолдану кезеңдері
A) бес
B) екі
C) төрт
D) үш
E) алты
2. Қазақ жазу мәдениетінің бастауына негіз болған ел
A) Қытай мемлекеті
B) Көне түркілер
C) Ұйғыр мемлекеті
D) Араб мемлекеті
E) Венгрия халқы
3. Oрхон-Енисей жазуы бастау алған ел
A) Ұйғыр мемлекеті
B) Көне түркілер
C) Қытай мемлекеті
D) Араб мемлекеті
E) Венгрия халқы
4. Oн шақты ғасыр бойы түркі халықтарының, соның ішінде, қазақхалқының
мәдени-рухани дамуына қызмет еткен тіл
A) ұйғыр тілі
B) түрік тілі
C) араб тілі
D) қытай тілі
E) орыс тілі
5. Қазақ ғалымдарының араб графикасынан бас тарту себебі
A) араб графикасын қабылдауда кеткен олқылықтар
B) араб тіліндегі лингвист-ғалымдардың аздығы
C) қазақтың дыбыстық жүйесіне сай келмеуі
D) араб тіліндегі баспа материалдардың жетіспеушілігі
E) араб тіліндегі шығармалардың аз болуы
6. Oтызыншы жылдары кириллица бойынша жаңа әліппенің жобасынұсынған
A) А. Ильминский
B) А. Байтұрсынов
C) Қ. Жұбанов
D) С. Аманжолов
E) Ш. Уәлиханов
7. Tүркі халықтарында өзгеріссіз қолданылған жазу түрі
A) орыс жазуы
B) ұйғыр жазуы
C) араб жазуы
D) түркі жазуы
E) латын жазуы

150

8. Қысқа уақыт аралығында қолданыста болған әліпби
A) түрік әліпбиі
B) ұйғыр әліпбиі
C) араб әліпбиі
D) латын әліпбиі
E) орыс әліпбиі
9. Mәтін мазмұнына сай қорытынды пікір
A) Латын графикасын қабылдауда олқылықтар жіберілді.
B) Қазақ жазба мәдениетінің кезеңдері.
C) Араб графикасы қазақ тілінің дамуын тежеді.
D) Орхон-Енисей жазу ескерткіштері – ортақ тарих.
E) Қазақ тіл білімінің атасы – А. Байтұрсынов.
10. Mәтін мазмұнына сәйкес қазақ графикасының ауысу кезеңдері
A) түркі, латын, орыс, араб
B) араб, түркі, латын, орыс
C) түркі, орыс, араб, латын
D) түркі, араб, латын, орыс
E) түркі, араб, орыс, латын

151

Қазақ тілі (Т2)
Нұсқаулық: Мәтінді мұқият оқып,
мазмұны
бойынша
берілген
тапсырмаларға дұрыс жауап беріңіз. Оқытылу орыс тілінде жүретін мектеп
үшін (Т2)
1. Қазақстанның аумағы кең және табиғи жағдайлар мен жануарлар
дүниесінің ауқымы өте үлкен. Бірақ, өкінішке орай, браконьерлік және
адамдардың тіршілік ету ортасындағы тым белсенділігінен көптеген жануар
түрлеріне толықтай жойылу қаупі төнді. Бүгінде Қазақстанның Қызыл
кітабына жоғалуы мен саны азаюына байланысты бірқатар жануарлар кірген.
Олар бірнеше санатқа бөлінген: І санат – жоғалып бара жатқан немесе жоғалып
кеткен; ІІ санат – апатты түрде саны қысқарып бара жатқан; III санат – сирек
кездесетін, саны аз табылған; IV санат – белгісіз (толық зерттелмеген); V
санаты – тұрақты бақылауды қажет ететін жерсіндірілген жануарлар.
2. Қызыл кітапқа енген жануарлардың бірі – қарақұйрық. Ол – сирек
кездесетін жануарлар түріне жатады. Кейбір аудандарда саны азайып,
мекендейтін жерлері тарылуда. Олар бекітілген төбешік құмда, шақпатасты
және сазбалшықты шөлдерде, ойлы-қырлы құрғақ аңғарларда, сексеуіл, жүзгін,
теріскен басқан тоғайларда немесе тастақты, құмды, сазды топырақты шӛлді
аймақтарда мекендейді.
3. Алтай тауының арқары – елімізде толықтай жойылу қаупі төнген
жануар. Қазақстанда 50-60 бас шамасындай бар. Олар теңіз деңгейінен 8003000 м биіктікте мекендейді. Алтай арқарын Шығыс Қазақстан облысының
аумағынан, Күршім жотасының оңтүстік сілемінен, Қалмақшы өзенінің
жоғары ағысындағы биік таулы шоқылардан, сондай-ақ Бұқтырма көлінің
солтүстік-шығыс беткейлерінен кездестіруге болады.
4. Қазақстан арқарының таралу аймағы кеңіп, саны қалпына келуде.
Қазіргі уақытта Қазақстан арқарының саны 11,8 мың басқа дейін өскен екен.
Бұл жануар таудың жазықтау учаскелерін мекендейді. Олар орын ауыстырып,
шамалы маусымдық көшу жасайды. Ал, құрғақшылық кезінде және қыста қар
қалың түссе алыс қашықтыққа ауысады. Әдетте, таңертең және кешке
белсенді.
5. Қаратау арқарының жоғалып кету қаупі бар. Олар таулардың
далалық, тегіс аймақтарын мекендейді. Бұталармен қоршалған құзды
шатқалдарда жүреді.
6. Қабылан – өте сирек кездесетін жыртқыш. Қабыландар түрлі типтегі
шөлдерде мекендейді. Олар тропиктік және субтропиктік аймақтардағы
ормандарда, тау беткейлерінде, жазық далалар мен саванналарда, өзен
бойындағы тоғайларда тіршілік етеді. Қабылан қазіргі уақытта Қазақстан
аумағында жоғалып кету шегіне жетті, жоғалып кетуі де мүмкін.

152

1. Mәтінде ІV санатқа кіретін жануарлардың ерекшелігі
A) Бақылауды қажет ететін жерсіндірілген жануарлар
B) Жоғалып бара жатқан немесе жоғалып кеткен
C) Апатты түрде саны қысқарып бара жатқан
D) Белгісіз, толық зерттелмеген
E) Сирек кездесетін, саны аз табылған
2. Қазақстанның Қызыл кітабына жануарларды тіркеу себебі
A) Жоғалуы мен санының азаюына байланысты
B) Санының көбеюіне байланысты
C) Зерттеулер жүргізу мақсатында
D) Көпшілікке таныстыру үшін
E) Төзімділігін зерттеу мақсатында
3. Бекітілген төбешік құмда, шақпатасты және сазбалшықты шөлдерді
мекендейтін жануар
A) Қазақстан арқары
B) Қабылан
C) Қарақұйрық
D) Қаратау арқары
E) Алтай арқары
4. Mәтіннің 6-азатжолында берілген жануар жайлы ақпарат
A) Бұқтырма көлінің солтүстік-шығыс беткейінде кездеседі.
B) Түрлі типтегі шөлдерде мекендейді.
C) Теңіз деңгейінен 800-3000 м биіктікте мекендейді.
D) Қазақстанда 50-60 бас шамасындай бар.
E) Олар қыста жиі тамақтанады.
5. Mәтінде таралу аймағы кеңіп, саны қалпына келіп жатқан жануар туралы
айтылған азатжол
A) 1
B) 6
C) 4
D) 3
E) 5
6. Tеңіз деңгейінен 800-3000 м биіктікте мекендейтін жануар
A) Қарақұйрық
B) Алатау арқары
C) Қаратау арқары
D) Алтай арқары
E) Қабылан
7. Kөптеген жануар түрлерінің толықтай жойылу қаупіне ұшырау себебі
A) Ауа райының күрт өзгеруінен.
B) Адамдардың тіршілік ету ортасындағы белсенділігінен.
C) Жауын-шышынның болмауына байланысты.
D) Қолайлы жасыл орта қалыптастыра алмағандықтан.
E) Суық ауа райының қолайсыздық тудырғандығынан.
153

8. Mәтін бойынша Қазақстан арқарының ерекшелігі
A) Ойлы-қырлы құрғақ аңғарларда, теріскен басқан тоғайлардамекендейді.
B) Құмды, сазды топырақты шөлді аймақтарда мекендейді.
C) Орын ауыстырып, шамалы маусымдық кӛшу жасайды.
D) Өзен бойындағы тоғайларда тіршілік етеді.
E) Субтропиктік аймақтардағы ормандарда тіршілік етеді.
9. Mәтін мазмұны бойынша ІІ, III санатқа тән ерекшеліктер
A) Жерсіндірілген жануарлар, белгісіз
B) Жоғалып кеткен, тұрақты бақылауды қажет ететін
C) Жоғалып бара жатқан немесе жоғалып кеткен
D) Саны аз табылған, белгісіз (толық зерттелмеген)
E) Апатты түрде саны қысқарып бара жатқан, сирек кездесетін
10. Mәтіндегі негізгі ой
А) дала жануарларын қорғау
B) Алтай тауын дәріптеу
C) үй жануарларын қорғау
D) құстар мен жануарларды қорғау
E) өсімдіктерді қорғау

154

Орыс тілі (Т1)
Инструкция: Внимательно прочитайте текст и правильно выполните
задания к тексту.
8 устоев казахских семей, которые дошли до наших дней.
1.Казахский народ известен своим почтительным отношением к
старшему поколению, что выражается в традициях, где старшим отводится
главенствующая роль. Например, младшие всегда должны первыми
приветствовать старших, а также обращаться к ним на «Вы».
2.Традиции, касающиеся рождения ребенка, строго соблюдаются как
городскими, так и сельскими жителями. К примеру, в наше время право дать
имя первому ребенку — «ат қою» — принадлежит дедушке и бабушке. Раньше
честь назвать ребенка выпадала старшему из родственников либо аксакалам.
3.Обычно детей, с приходом гостей, отправляют в другую комнату, где
для них накрыт отдельный дастархан.
4.Говоря об именах, казахский народ относится к этому с большим
вниманием, вкладывая в каждое имя особый глубинный смысл. Когда в семье
рождаются одни девочки, то последней дают имя Улбала или Улболсын, чтобы
следующим обязательно родился мальчик — продолжатель рода.
5.Каждый казах должен знать, к какому роду он принадлежит, и суметь
перечислить семь поколений своих предков по отцу. Казахский народ издревле
знал о вреде межродственных браков, поэтому, во избежание кровосмешения,
знать предков до седьмого колена было обязанностью каждого казаха.
6.Старшего ребенка зачастую отдают родителям отца. Считается, что при
воспитании у дедушки и бабушки ребенок становится более ответственным,
перенимая мудрость и опыт старших. А так как старший ребенок в семье
является примером для младших братьев и сестер, такой формат воспитания
является наиболее предпочтительным.
7.Многие казахские семьи соблюдают «әке мұрасы», согласно которому
младший сын остается наследником отцовского очага и имущества. Более того,
на младшего сына возлагается забота о престарелых родителях.
8.Ни одно торжество немыслимо без богатого дастархана, что восходит к
традиции казахского гостеприимства. Из глубины веков и по сей день казахи
относятся к гостю с большим трепетом, стремясь угостить его лучшими
блюдами, а затем, когда гость соберется уходить, ни в коем случае не
отпускать его с пустыми руками (279 слов).
1. О какой традиции по отношению к старшим не упоминается в тексте
A) младшие всегда должны первыми приветствовать старших
B) на всех праздниках старшим отводили почетные места
C) честь назвать ребенка выпадала старшему
D) старшего ребенка отдают на воспитание родителям отца
155

E) младший сын остается наследником отцовского очага и имущества
2. Словосочетание "әке мұрасы" переводится на русский язык, как
A) завещание отца
B) воля отца
C) наследие отца
D) продолжатель отца
E) наследие предков
3. О знании своих корней говорится
A) во втором абзаце
B) в четвертом абзаце
C) в пятом абзаце
D) в седьмом абзаце
E) в шестом абзаце
4.Какой формат воспитания предпочтителен в казахской семье
A) воспитание ребенка самими родителями
B) воспитание старшего ребенка родителями его матери
C) воспитание старшего ребенка родителями отца
D) воспитание среднего ребенка родителями отца
E) воспитание младшего ребенка родителями отца
5. Традиция "...ни в коем случае не отпускать гостя с пустыми руками"
называется
A) "бата беру"
B) "қалжа беру"
C) "сүйнші беру"
D) "сарқыт салу"
E) "көрімдік беру"
6.Стиль текста
A) официально-деловой
B) художественный
C) научный
D) разговорный
E) публицистический
7. Найди пословицу, смысл которой не соответствует содержанию текста
A) "Гость в двери – счастье в доме"
B) "Кто не уважает старшего, тому неведомо уважение".
C) "Гости на двор, так и дом на запор"
D) "Если до седьмого колена своей родословной не узнаешь — сиротой
прослывешь.".
E) "Гостю "приходи" говорят всегда, но когда уходить не говорят никогда".
8. В тексте говорится о том, что обычно детей, с приходом гостей
A) отправляют к соседям, где они сидят до ухода гостей.
B) садят за стол со всеми гостями.
C) отправляют посидеть к родственникам, пока гости не разойдутся.
D) отправляют в другую комнату, где они сидят тихо и не шумят.
E) отправляют в другую комнату, где для них накрыт отдельный дастархан.
156

9. Основная мысль текста: донести до читателя, что
A) казахский народ известен своим почтением к старшим.
B) казахский народ известен своими традициями и обычаями.
C) казахский народ известен своим почтительным отношением к гостю.
D) казахский народ трепетно относится к выбору имени ребенка.
E) каждый казах должен знать своих предков по отцу.
10.О чем не упоминается в тексте, когда говорится о пользе воспитания
ребенка у дедушки с бабушкой?
A) ребенок становится мудрым
B) ребенок становится более ответственным
C) ребенок становится более опытным
D) ребенок становится хорошим примером для младших братьев
E) ребенок становится здоровым и крепким.

157

Ағылшын тілі
Reading. Read the text and choose the correct answer
Means of transportation in the city
Visitors to America are immediately struck by the number of automobiles on
the highways and in the city streets. Cars fill the roads and crowd the streets of the
city. For a city like New York, city transport is a big problem. Though there are a lot
of private automobiles, many people still use public transport. New York’s public
transport includes the subway, an extensive bus and street car service and taxi cabs.
In rush hours it is better to take the subway. You walk a few blocks to the
nearest subway and get downstairs. You buy some tokens at the change booth and
get through the turnstile. Then you have to find the right platform. In New York
subway system there are parallel tracks for local and express trains. The local train
stops at every station, the express only at every fifth or sixth station. It is very
convenient to take an express if you go very far to the other end of the city. New
York subway system is a rather complicated one.
New York has an extensive bus service operating on a transit basis. When a
passenger enters a bus or street car and deposits his fare in the fare box, he may
request a transfer. The driver or operator will give him a slip of paper on which there
will be printed the time and direction of the trip. With this transfer, the passenger
may get on another bus or street car at a transfer point on his route and continue his
ride without additional cost.
A taxi cab service is another means of transportation in the city. There are no
taxi stands and you can stop a taxi by whistling, shouting or raising your hand. Taxi
cabs keep running along the streets all the time.
1.
What is the main idea of the text?
A) New York’s tourist
B) Taxi cabs in New York
C) City transport of New York
D) Subway in New York
2.
Аnswer the question: “Who will give the tourists a piece of paper with printed
time and direction of the trip?”
A) taxi cab service
B) artist
C) porter
D) driver or operator
3.
What can tourists take in rush hour?
A) a taxi cab service
B) the subway
C) bus or street car
D) train
4.
Which sentence contradicts the text?
158

A) Cars fill the roads and crowd the streets of the city.
B) In New York subway system there are parallel tracks for local and express trains.
C) There are a lot of taxi stands where you can stop a taxi by whistling, shouting or
raising your hand.
D) Taxi cabs keep running along the streets all the time.
5.
What expression is true about transport in New York?
A) City transport isn’t a big problem in New York
B) There are parallel tracks for local and express trains in subway system
C) The passenger can’t get on another bus or street car at a transfer point.
D) There isn’t extensive bus service operating on a transit basis
6.
What is “subway?”
A) a rapid transit system that serves boroughs of New York City,
B) a group organized secretly to work against an existing regime.
C) extensive bus service operating on a transit basis
D) an extensive bus and street car service and taxi cabs.
7.
What does New York’s public transport include?
A) the subway, an extensive bus and street car service and taxi cabs.
B) the subway, an extensive bus and car service and taxi drivers.
C) the subway, bus and street vehicle and taxi cabs.
D) the subway, an extensive bus and taxi cabs.
8.
New York subway system is a rather
A) complex
B) easy
C) formal
D) simple
9.
What expression is true about New York’s public transport?
A) There aren’t many roads and crowd
B) Local train stops at every station
C) There aren’t a lot of private automobiles
D) There are parallel roads for tourists and express trains
10.
What stands for a taxi cab?
A) a motor vehicle licensed to transport passengers in return for payment of a fare
and typically fitted with a taximeter.
B) an extensive bus and street car service and taxi cabs.
C) a rapid transit system that serves boroughs of New York City,
D) extensive bus service operating on a transit basis

159

Математикалық сауаттылық
Нұсқаулық: Сізге бір дұрыс жауапты тест тапсырмалары беріледі
1.Кестені пайдаланып функцияны формуламен орнатыңыз
х
1
2
3
4
5
у
-1
2
7
14
23
2
A. У= х +1
B. У= -3х
C. У= х2+2
D. У= х2-2
E. У= - 3х2+1
2. Күмістен жасалған бұйымның салмағы 18,4 гр. Мұндай күміс бұйымдардың
миллион тоннасының салмағы қанша?
A. 0,184т
B. 1,84т
C. 1840т
D. 18,4т
E. 184т
3. N-жұп натурал сан екені белгілі. Бұл өрнектердің қайсысы міндетті түрде 6ға бөлінеді?
A. n3 – 1
B. n2 - n
C. n3 - n
D. n3 + 1
E. n3 + n
4. Бірінші сынып оқушылары жұппен экскурсияға барады. Бір қыз өзінің
алдында 5 жұп және артында 6 жұпты көрді. Экскурсияға қанша бала барды?
A. 26
B. 11
C. 22
D. 24
E. 23
5. Сұрақ белгісі қандай комбинацияға сәйкес келеді?
3 : 5 =6 : 10 →3030
П : О =Н : И → ?
A. ПОНИ
B. ОПНИ
C. НИПО
D. ИНОП
E. НОПИ
6. АОВ бұрышы 9 бірдей бөлікке бөлінген.

160

Дұрыс мәлімдемені таңдаңыз:
A. АОК мен ВОЕ бұрыштарының қосындысы 1200тең
B. ВОЕ бұрышы АОК бұрышынан 300 кем
C. КОЕ және АОК бұрыштарының айырмашылығы ВОЕ бұрышына тең
D. КОЕ бұрышы АОК бұрышынан 200 артық
E. AOC бұрышының мәні 900 тең
7. «Тауарды арзандату» акциясы бойынша мектеп пеналының бағасы 50
теңгеге арзандады. Бастапқыда пенал 300 теңге тұратын. Ескі бағаға 300
теңгеге оралу үшін жаңа бағаны қанша пайызға көтеру керек.
A. 15%
B. 10%
C. 30%
D. 20%
E. 25%
8. Мектеп қоршауының периметрі бойынша ағаштар отырғызылды. Ағаштарды
Мадина мен Зейнеп бір-біріне қарама -қарсы жүріп санады, бірақ әртүрлі
ағаштардан бастайды. Сондықтан Мадина12 деп есептеген ағашты Зейнеп 42
деп санады. Ал Мадина бірінші болған ағаш, Зейнеп жетінші болды. Барлығы
қанша ағаш?
A. 43
B. 49
C. 52
D. 46
E. 54
9. Егер кірпіштің өлшемі 25 см× 12 см ×8 см болса, 2м× 1,2 м ×3м өлшемі бар
жертөлеге қанша кірпіш салуға болады?
A. 4800
B. 3000
C. 2000
D. 5600
E. 7500
10. Бастапқыда үш команданың асықтарының саны 7:6:5 болды, ал соңында
олардың саны 6:5:4 болды. Ойынның соңында 12 асықты жеңген команда
қанша асықпен бастады?
A. 120
B. 432
C. 420
161

D. 240
E. 380
11. Суретте көрсетілген 1 және 2 екі бұрыштың қосындысы қандай?

A. 150
B. 180
C. 240
D. 300
E. 270
12. Шаршы тіктөртбұрыштарға бөлінген, олардың екеуінің периметрі
суретте көрсетілген. Шаршының бүйірінің ұзындығын

табыңыз.
A. 8 см
B. 6 см
C. 12 см
D. 10 см
E. 9 см
13. Диаграммада гүл дүкеніндегі гүлдердің саны көрсетілген. Егер барлық
гүлдер 720 дана болса, дүкенде қанша қалампыр бар?

162

A.
B.
C.
D.
E.

180
60
190
360
120

163

Математическая грамотность
Инструкция: Вам предлагаются тестовые задания с выбором одного
правильного ответа.
1.Используя таблицу, задайте функцию формулой
х
1
2
3
4
5
у
-1
2
7
14
23
2
A) AУ= х +1
B) У= -3х
C) У= х2+2
D) У= х2-2
E) У= - 3х2+1
2.Изделие из серебра весит 18,4 гр. Сколько тонн весит миллион таких изделий
из серебра?
A) 0,184т
B) 1,84т
C) 1840т
D) 18,4т
E) 184т
3. Известно, что n-четное натуральное число. Какое из данных выражений
обязательно делится на 6?
A) n3 – 1
B) n2 - n
C) n3 - n
D) n3 + 1
E) n3 + n
4. Первоклашки парами идут на экскурсию. Вертлявая девочка увидела в
переди себя 5 пар детей и позади 6 пар. Сколько детей ведут на экскурсию?
A) 26
B) 11
C) 22
D) 24
E) 23
5. Какой комбинации будет соответствовать знак вопроса?
3 : 5 =6 : 10 →3030
П : О =Н : И → ?
A) ПОНИ
B) ОПНИ
C) НИПО
D) ИНОП
E) НОПИ
6. Развернутый угол АОВ разбит на 9 одинаковых частей.

164

Выберите верное утверждение:
A) Сумма углов АОК и ВОЕ равны 1200
B) Угол ВОЕ на 300 меньше угла АОК
C) Разность углов КОЕ и АОК равна углу ВОЕ
D) Угол КОЕ на 200 больше угла АОК
E) Величина угла АОК равна 900
7. Цена на школьные пеналы по акции «Уценка товара» была снижена 50 тенге.
Изначально пенал стоил 300тенге. На сколько процентов нужно поднять
новую цену, чтобы вернутся к старой цене в 300 тенге.
A) 15%
B) 10%
C) 30%
D) 20%
E) 25%
8. По периметру школьной ограды посажены деревья. Маша и Зейнеп считают
их, двигаясь навстречу друг другу, но начинают счет от разных деревьев.
Поэтому дерево, которое Маша посчитала 12, Зейнеп посчитала 42. А то
дерево, которое у Маши было первым, у Зейнеп было седьмым. Сколько всего
деревьев?
A) 43
B) 49
C) 52
D) 46
E) 54
9. Какое количество кирпича можно уложить в подвал, имеющий размеры 2м×
1,2 м ×3м, если размеры кирпича 25 см× 12 см ×8 см?
A) 4800
B) 3000
C) 2000
D) 5600
E) 7500
10. Вначале количество асыков у трех команд относилось как 7:6:5, а в конце
их количество стало относиться 6:5:4. С каким количеством асыков начинала
команда, выигравшая 12 асыков у другой?
A) 120
B) 432
C) 420
165

D) 240
E) 380
11. Чему равна сумма двух углов 1и 2, отмеченных на рисунке?

A)
B)
C)
D)
E)

150
180
240
300
270

12. Квадрат разбит на прямоугольники, периметры двух из них указаны на
рисунке. Найдите длину стороны квадрата.

A)
B)
C)
D)
E)

8 см
6 см
12 см
10 см
9 см
166

13. На диаграмме показано количество цветов в цветочном магазине.
Сколько гвоздик в магазине, если всего цветов 720 штук?

A)
B)
C)
D)
E)

180
60
190
360
120

167

Жаратылыстану-ғылыми сауаттылық
География
Тапсырма 1
Тянь-Шань таулы жүйесі
Тянь-Шань немесе Тәңір таулары – әлемдегі ең ірі тау жүйелерінің бірі.
Ол шығыстан батысқа қарай 2,5 мың шақырымға созылып жатыр. 30-дан астам
шынның биіктігі 6000 метрден асады. Ең биік нүктесі – Жеңіс шыңы (7439 м).
Екінші орында – Хан Тәңірі (7010 м), ол дүниежүзіндегі ең әдемі шыңдардың
бірі болып саналады. Аймақтың фаунасы өте бай. Бұл жерде аю, қар барысы,
орман қарақасы, борсық, елік, марал, ақтөс сусар, сілеусін және жойылып бара
жатқан қар барысы мекен етеді. Жануарлардың көбісі Қызыл кітапқа
енгізілген.
Іле Алатауының солтүстік беткейлерінен Үлкен және Кіші Алматы,
Талғар, Есік, Шілік, Қаскелең өзендері, ал шығыс беткейлерінен Шарын өзені
бастау алады. Таудың биік бөліктеріндегі мұздықтар өзендерді сумен
толтырып, 4 мемлекетті тұщы сумен қамтамасыз етеді.
1. Тянь-Шаньнан бастау алатын өзен
A) Нұра
B) Сарысу
C) Шарын
D) Елек
E) Сағыз
2. Тянь-Шань тауларының жанартаулық шығу тегін жоққа шығарып, ірі
мұздықтарды ашқан ғалым
A) Л.В. Немцов
B) Ш.Ш. Уалиханов
C) В.И. Беринг
D) Н.А. Северцев
E) П.П. Семенов
3. Тянь-Шань тауларының аумағында ұйымдастырылған қорық
A) Наурызым
B) Ақсу-Жабағылы
C) Барсакелмес
D) Қорғалжын
E) Алакөл
4. Аумағында Тянь-Шань таулары орналасқан мемлекеттерді белгілеңіз
A) Қазақстан, Қытай, Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан
B) Қазақстан, Қытай, Түрікменстан, Өзбекстан
C) Қазақстан, Қытай, Қырғызстан,Ауғанстан
D) Қазақстан, Ресей, Өзбекстан, Түрікменстан
E) Қазақстан, Қытай, Қырғызстан,Ресей, Түрікменстан

168

Тапсырма 2
Ертіс өзені
Ертіс өзені Қазақстан үшін тұщы судың маңызды көзі болып табылады,
ол Нұр-Сұлтан, Қарағанды, Семей, Павлодар, Екібастұз және Теміртау
қалаларын сумен қамтамасыз етеді. Жалпы ауданы – 1643 мың км2. Ол Қытай
(525 км), Қазақстан (1700 км) және Ресей (2010 км) аумағы арқылы ағып өтеді.
Өзеннің көзі Моңғолия мен Қытай елдерінде, Алтай жотасының шығыс
беткейінде орналасқан. Қазақстанға Қара Ертіс деген атпен еніп, Зайсан көліне
құйылады. Көлден шыққан соң, қазақтың құрғақ даласы арқылы солтүстікбатысқа қарай бағыт алады. Ары қарай, Ресейдің аумағына өтіп, Обь өзеніне
құйылады. Орталық Қазақстан пайдалы қазбаларға өте бай, бірақ бұл аймақта
су өте аз. Жазда құрғап кететін бірнеше кішкентай өзендер, халықтың өсіп келе
жатқан қажеттіліктерін қанағаттандыра алмады. Сол себепті, 1974 жылы
ұзындығы 458 км-дан асатын үлкен Ертіс-Қарағанды каналы салынды.
Арнаның екінші кезеңі Жезқазғанға дейін созылған. Ол Павлодар және
Қарағанды облыстарын сумен қамтамасыз етуде. Сонымен қатар, өзеннің
алқабында орналасқан көптеген табиғи ескерткіштер, тарихи орындар,
туристік маршруттар және археологиялық ескерткіштер, оның танымал
демалыс орнына айналуына себеп болды.
1. Ертіс өзенінің жалпы ұзындығы
A) 4248 км
B) 3598 км
C) 7328 км
D) 6914 км
E) 4821 км
2. Сол жақ саласы Ертіс өзені болып табылатын өзен
A) Есіл
B) Тобыл
C) Объ
D) Лена
E) Еділ
3. Ертіс өзенінің сол жақ саласының бойында салынған қала
A) Павлодар
B) Өскемен
C) Семей
D) Нұр-Сұлтан
E) Петропавл
4. Ертіс өзені бойындағы «Қаздың қайтуы» палеонтологиялық табиғи
ескерткіші орналасқан облыс
A) Шығыс Қазақстан облысы
B) Павлодар облысы
C) Солтүстік Қазақстан облысы
D) Ақмола облысы
E) Қарағанды облысы
169

География
Задание 1
Горная система Тянь-Шань
Тянь-Шань или горы Тенгри, являются одной из крупнейших горных
систем в мире. Она простирается с востока на запад на 2,5 тысячи километров.
Высота более 30 вершин превышает 6000 метров. Самая высокая точка - пик
Победы (7439 м). На втором месте - Хан-Тенгри (7010 м), который считается
одной из самых красивых вершин в мире. Фауна региона очень богата. Здесь
обитают медведь, снежный барс, лесная ворона, барсук, косуля, марал, куница,
рысь и исчезающий снежный барс. Большинство животных занесены в
Красную книгу.
С северных склонов Заилийского Алатау берут начало реки Большая и
Малая Алматинка, Талгар, Есик, Шилик, Каскелен, а с восточных склонов река Чарын. Ледники в высоких частях гор заполняют реки водой и
обеспечивают 4 государства пресной водой.
1. Река, которая берет начало с гор Тянь-Шаня
A) Нура
B) Сарысу
C) Чарын
D) Елек
E) Сагиз
2. Ученый, который опроверг вулканическое происхождение гор Тянь-Шаня и
открыл крупные ледники
A) Л.В. Немцов
B) Ш.Ш. Уалиханов
C) В.И. Беринг
D) Н.А. Северцев
E) П.П. Семенов
3. Заповедник, организованный на территории гор Тянь-Шаня
A) Наурызым
B) Аксу-Жабагылы
C) Барсакелмес
D) Коргалжын
E) Алаколь
4. Отметьте государства, на территории которых находятся горы Тянь-Шаня
A) Казахстан, Китай, Киргизстан, Узбекистан, Таджикистан
B) Казахстан, Китай, Туркменистан, Узбекистан
C) Казахстан, Китай, Киргизстан, Афганистан
D) Казахстан, Россия, Узбекистан, Туркменистан
E) Казахстан, Китай, Киргизстан, Россия, Туркменистан

170

Задание 2
Река Ертис
Река Ертис является важным источником пресной воды для Казахстана,
которая обеспечивает водой города Нур-Султан, Караганда, Семей, Павлодар,
Экибастуз и Темиртау. Общая площадь - 1643 тыс. км2. Протекает по
территории Китая (525 км), Казахстана (1700 км) и России (2010 км). Исток
реки находится в Монголии и Китае, на восточном склоне Алтайского хребта.
Входит в Казахстан под названием Черный Ертис и впадает в озеро Зайсан.
Вытекая из озера, направляется на северо-запад через казахские сухие степи.
Далее, переходя на территорию России, впадает в реку Обь. Центральный
Казахстан очень богат полезными ископаемыми, но в этом регионе очень мало
воды. Несколько небольших рек, которые высыхали летом, не могли
удовлетворить растущие потребности населения. Поэтому в 1974 году был
построен большой канал Иртыш-Караганда протяженностью более 458 км.
Второй этап канала продолжался до Жезказгана. Он обеспечивает водой
Павлодарскую и Карагандинскую области. Кроме того, многочисленные
памятники природы, исторические места, туристические маршруты и
археологические памятники, расположенные в долине реки, привели к тому,
что она стала популярным местом отдыха.
1. Общая протяженность реки Ертис
A) 4248 км
B) 3598 км
C) 7328 км
D) 6914 км
E) 4821 км
2. Река, левым притоком которой является река Иртыш
A) Есиль
B) Тобол
C) Объ
D) Лена
E) Волга
3. Город, построенный вдоль левого притока р.Ертис
A) Павлодар
B) Усть-Каменогорск
C) Семей
D) Нур-Султан
E) Петропавловск
4. Область, где расположен палеонтологический памятник природы «Гусиный
перелет»
A) Восточно-Казахстанская область
B) Павлодарская область
C) Северо-Казахстанская область
D) Акмолинская область
E) Карагандинская область
171

Физика
1-тапсырма
Инелік
Инелік - ең жылдам ұшатын жәндік. Ол таңғажайып аэродинамикасының
арқасында 55 км/сағ жылдамдыққа жетеді. Ұшу кезінде инеліктер алдыңғы
және артқы жұп қанаттарын кезек-кезек қағып, маневрлік қабілетін
жақсартады. Ал екі қанаттарын бір уақытта қағу арқылы жылдамдықтарын
арттыра алады. Инеліктердің көбі қанаттарын секундына 15 ретке дейін қаға
алады. Олар бір жерде қалықтап тұра алады, орнынан ұша алады, 360 0-қа күрт
бұрылып, төңкеріліп ұша алады.
1. 55 км/сағ ХБЖ аударыңыз (А деңгей)
A) 15,3 м/с
B) 16,4 м/с
C) 15 м/с
D) 14,8 м/с
E) 17,5 м/с
2. Инелік қанаттарының тербелістерінің пероды (В деңгей)
A) ≈0,03
B) ≈0,07
C) ≈0,15
D) ≈0,01
E) ≈0,02
3. Инелік қанаттарының тербелістерінің жиілігі (В деңгей)
A) 10 Гц
B) 20 Гц
C) 25 Гц
D) 5 Гц
E) 15 Гц
4.
A)
B)
C)
D)
E)

Инелік 1 минут ішінде қанаттарынмен неше рет қағады? (С деңгей)
890
150
900
450
1000

2-тапсырма
Көртышқан
Көртышқан ауданы 1 га аққайын орманынан жылына 10 т-ға дейін
жерін қазып шығарады. Метрлік тоннельді қазу үшін көртышқанға 3 мин жуық
уақыт қажет. Көртышқан – нағыз жер қазатын машина.
172

1. 10 тонна ХБЖ аударып, стандарт түрге келтіріңіз
A) 1*102 кг
B) 1*103 кг
C) 1*106 кг
D) 1*105 кг
E) 1*104 кг
2. 1 тәуліктің ішінде көртышқан қанша кг жерді сыртқа шығарады?
A) 27,4 кг
B) 20,8 кг
C) 33,2 кг
D) 40,5 кг
E) 10,4 кг
3. Көртышқан жылына тығыздығы 2000 кг/м3 болатын жердің қандай көлемін
өңдейді?
A) 2 м3
B) 3 м3
C) 6 м3
D) 5 м3
E) 4 м3
4.Метрлік тоннельді қазуда көртышқанның жылдамдығы қандай?
A) ≈ 0,066 м/с
B) ≈ 0,001 м/с
C) ≈ 0,003 м/с
D) ≈ 0,012 м/с
E) ≈ 0,006 м/с

173

Физика
Задание 1
Стрекоза
Стрекоза – самое быстрое летающее насекомое. Она развивает скорость
до 55 км/ч благодаря удивительной аэродинамике. При полете стрекозы машут
передней и задней парами крыльев поочередно, добиваясь лучшей
маневренности, или одновременно обеими - тогда большей скорости. Многие
стрекозы способны совершать крыльями до 15 взмахов в секунду. Они умеют
зависать на одном месте, взлетать с места, резко разворачиваться на 3600 и
летать вверх ногами.
1.
Переведите 55 км/ч в м/с
A) 15,3 м/с
B) 16,4 м/с
C) 15 м/с
D) 14,8 м/с
E) 17,5 м/с
2.
Чему равен период колебаний крыльев стрекозы?
A) ≈0.03
B) ≈0.07
C) ≈0.15
D) ≈0.01
E) ≈0.02
3.
Определите частоту колебаний крыльев стрекозы
A) 10 Гц
B) 20 Гц
C) 25 Гц
D) 5 Гц
E) 15 Гц
4.
Сколько взмахов крыльями может совершить стрекоза в течении 1 мин?
A) 890
B) 150
C) 900
D) 450
E) 1000
Задание 2
Крот
Крот - выносит на поверхность за год до 10 тонн земли с площади 1 га
березового леса. Чтобы вырыть тоннель метровой длины, кроту требуется
около 3 мин. Настоящая миниатюрная землеройная машина.
1. Переведите 10 тонн в систему SI и запишите в оптимальном виде
A) 1*102 кг
B) 1*103 кг
174

C)
D)
E)
2.
A)
B)
C)
D)
E)
3.
A)
B)
C)
D)
E)
4.
A)
B)
C)
D)
E)

1*106 кг
1*105 кг
1*104 кг
Сколько кг земли крот вынесет на поверхность в течении суток?
27.4 кг
20,8 кг
33,2 кг
40,5 кг
10,4 кг
Какой объём земли плотностью 2000 кг/м3 перерабатывает крот в год?
2 м3
3 м3
6 м3
5 м3
4 м3
Чему равна скорость крота при копании метрового тонеля?
≈ 0,066 м/с
≈ 0,001 м/с
≈ 0,003 м/с
≈ 0,012 м/с
≈ 0,006 м/с

175

2 нұсқа
Оқу сауаттылығы
Қазақ тілі (Т1)
Нұсқаулық: Мәтінді мұқият оқып, мазмұны бойынша берілген
тапсырмаларға дұрыс жауап беріңіз. Оқытылу қазақ тілінде жүретін мектеп
үшін (Т1)
1. Қазақстанның аумағы кең және табиғи жағдайлар мен жануарлар
дүниесінің ауқымы өте үлкен. Бірақ, өкінішке орай, браконьерлік және
адамдардың тіршілік ету ортасындағы тым белсенділігінен көптеген жануар
түрлеріне толықтай жойылу қаупі төнді. Бүгінде Қазақстанның Қызыл
кітабына жоғалуы мен саны азаюына байланысты бірқатар жануарлар кірген.
Олар бірнеше санатқа бөлінген: І санат – жоғалып бара жатқан немесе жоғалып
кеткен; ІІ санат – апатты түрде саны қысқарып бара жатқан; III санат – сирек
кездесетін, саны аз табылған; IV санат – белгісіз (толық зерттелмеген); V
санаты – тұрақты бақылауды қажет ететін жерсіндірілген жануарлар.
2. Қызыл кітапқа енген жануарлардың бірі – қарақұйрық. Ол – сирек
кездесетін жануарлар түріне жатады. Кейбір аудандарда саны азайып,
мекендейтін жерлері тарылуда. Олар бекітілген төбешік құмда, шақпатасты
және сазбалшықты шөлдерде, ойлы-қырлы құрғақ аңғарларда, сексеуіл, жүзгін,
теріскен басқан тоғайларда немесе тастақты, құмды, сазды топырақты шөлді
аймақтарда мекендейді.
3. Алтай тауының арқары – елімізде толықтай жойылу қаупі төнген
жануар. Қазақстанда 50-60 бас шамасындай бар. Олар теңіз деңгейінен 8003000 м биіктікте мекендейді. Алтай арқарын Шығыс Қазақстан облысының
аумағынан, Күршім жотасының оңтүстік сілемінен, Қалмақшы өзенінің
жоғары ағысындағы биік таулы шоқылардан, сондай-ақ Бұқтырма көлінің
солтүстік-шығыс беткейлерінен кездестіруге болады.
4. Қазақстан арқарының таралу аймағы кеңіп, саны қалпына келуде.
Қазіргі уақытта Қазақстан арқарының саны 11,8 мың басқа дейін өскен екен.
Бұл жануар таудың жазықтау учаскелерін мекендейді. Олар орын ауыстырып,
шамалы маусымдық көшу жасайды. Ал, құрғақшылық кезінде және қыста қар
қалың түссе алыс қашықтыққа ауысады. Әдетте, таңертең және кешке
белсенді.
5. Қаратау арқарының жоғалып кету қаупі бар. Олар таулардың
далалық, тегіс аймақтарын мекендейді. Бұталармен қоршалған құзды
шатқалдарда жүреді.
6. Қабылан – өте сирек кездесетін жыртқыш. Қабыландар түрлі типтегі
шөлдерде мекендейді. Олар тропиктік және субтропиктік аймақтардағы
ормандарда, тау беткейлерінде, жазық далалар мен саванналарда, өзен
бойындағы тоғайларда тіршілік етеді. Қабылан қазіргі уақытта Қазақстан
аумағында жоғалып кету шегіне жетті, жоғалып кетуі де мүмкін.

176

1. Mәтінде ІV санатқа кіретін жануарлардың ерекшелігі
A) Бақылауды қажет ететін жерсіндірілген жануарлар
B) Жоғалып бара жатқан немесе жоғалып кеткен
C) Апатты түрде саны қысқарып бара жатқан
D) Белгісіз, толық зерттелмеген
E) Сирек кездесетін, саны аз табылған
2. Қазақстанның Қызыл кітабына жануарларды тіркеу себебі
A) Жоғалуы мен санының азаюына байланысты
B) Санының көбеюіне байланысты
C) Зерттеулер жүргізу мақсатында
D) Көпшілікке таныстыру үшін
E) Төзімділігін зерттеу мақсатында
3. Бекітілген төбешік құмда, шақпатасты және саз балшықты шөлдерді
мекендейтін жануар
A) Қазақстан арқары
B) Қабылан
C) Қарақұйрық
D) Қаратау арқары
E) Алтай арқары
4. Mәтіннің 6-азатжолында берілген жануар жайлы ақпарат
A) Бұқтырма көлінің с