9 сынып ҚМЖ Асқорыту ферменттерінің әсері

Мұғалімнің аты-жөні:

Пән/Сынып:

Күні: 30.09.2021ж

9-сабақ

Тарау немесе бөлім атауы:

Қоректену.

Сабақтың тақырыбы:

Ыдырау үдерістері. Ас қорыту ферменттерінің әсері. Ас қорытудағы ферменттердің маңызы. Сіңіру және бөліп шығару.

Оқу мақсаты:

9.1.2.1 - адамның ас қорыту жолдарындағы үдерістерді сипаттау.

9.1.2.2 - ас қорыту үдерісіндегі органикалық заттар мен сәйкесі ферменттердің арасындағы байланысты орнату

Бағалау критериі:

• адамның ас қорыту жолдарындағы үдерістерді сипаттайды;

• ас қорыту үдерісіндегі органикалық заттар мен сәйкесі ферменттердің арасындағы байланысты орнатады;

Саралап оқыту тапсырмалары

Ұжымдық жұмыс

Жаңа тақырыптың түсіндірілуі

Бірлескен жұмыс (1,2 тапсырма)

Тапсырманы ұсыну және дұрыс жауапты ұсыну арқылы үйрету

Жеке жұмыс

Тапсырманы ұсыну, оқушылар өз бетімен орындауы

Уақыты

Кезеңдері

Тапсырма

Тапсырманың мақсаты

Мұғалімнің бақылауы мен зерттеуі не?

Бағалау

Ресурстар

1 минут

Ұйымдастыру

Сәлеметсіздер ме, оқушылар.

Бүгінгі сабағымыздың тақырыбы: Ыдырау үдерістері. Ас қорыту ферменттерінің әсері. Ас қорытудағы ферменттердің маңызы. Сіңіру және бөліп шығару.

Бүгінгі сабақта:

Сіздің білетініңіз:

• адамның ас қорыту жолдарындағы үдерістерді сипаттайды;

Сіздің меңгеретініңіз:

• ас қорыту үдерісіндегі органикалық заттар мен сәйкесі ферменттердің арасындағы байланысты орнатады;

8 мин

Жаңа сабақ

Асқорыту дегеніміз – ағзаның қоректік заттарды сіңіру . Яғни асқорыту нәтижесінде қорек құрамындағы нәруыздар , майлар мен көмірсулардың қанға сіңіріліп , ағзамыздың жасушалары бойынша таралуға қабілетті заттарға айналуы.

Адамның асқорыту жүйесі басқа көптеген жоғары құрылымды ағзалардағы сияқты үш:

1. физикалық (қоректі ұсақтау),

2. химиялық (асқорыту сөлінің әсерінен астың қорытылуы),

3. физиологиялық (қоректік заттардың қанға сіңірілуі) үдерістен тұрады .

Ауызда ас :

1)тістердің көмегі арқылы ұсақталады (шайналады);

2 ) сілекеймен шыланады;

3 ) кейбір бактериялар жойылады;

4 ) астың дәмі мен температурасы анықталады .

Ең бастысы – бұл жерде көмірсулар ыдырайды. Бұл негізгі сілекей ферменті – амилаза әсерінен жүзеге асады. Ол крахмалды глюкозаға дейін ыдыратады. Мальтаза ферменті мальтозаның ыдырауын катализдейді. Лизоцим әсерінен кейбір зиянды бактериялар жойылады. Жұтқыншақ пен өңеш – бұлшық ет қабаты жақсы дамыған қуыс мүшелер. Олар асты ауыз қуысынан асқазанға өткізеді. Өңештің ішкі эпителий қабаты құрамында ферменттер жоқ, бірақ астың жылжуын жеңілдететін сілекей бөледі. Асқазан асқорыту жолының кеңейген бөлігі . Эпителийде асқазан сөлін бөлетін (тәулігіне 2 литрге дейін) көптеген біржасушалы бездер болады. Оның құрамына сілемей (өздігінен қорытудан қорғау), нәруыздарды аминқышқылдарына дейін ыдырататын пепсин ферменті, пепсин ферментін белсендіретін тұз қышқылы кіреді.

Асқазаннан ас ащы ішектің бірінші бөлімі – ұлтабарға түседі . Оған бауыр және ұйқы безінің өзектері ашылады . Бауыр өт бөледі . Ұйқы безі ішекке асқорытатын панкреатин сөлі – липаза бөледі . Панкреатин сөлінің басты ферменті липаза . Ол майларды глицерин мен май қышқылдарына дейін ыдыратады . Сонымен қатар нәруыздарды қорытатын трипсин ферменті мен көмірсуларды қорытатын амилаза ферменті бар . Өт болмаса липаза жұмыс істемейтінін есте сақтау керек .

Ащы ішектің қалған бөлімдері қорытылған заттарды қанға және лимфаға микроскопиялық өсінділер – ішек бүрлері арқылы сіңіреді. Нәруыздар мен көмірсулардың ыдырау нәтижесі: аминқышқылдары мен глюкоза қанға сіңіріледі .

Жаңа тақырыпты меңгеру

Слайд 3

Слайд 4

Слайд 5

Слайд 6

Слайд 7

Слайд 8

5 мин

3 мин

Тәжірибе

Жаңа тақырыпты тәжірибе арқылы меңгеру

Дескриптор:

1. Диаграммадағы мүшелерде жүретін үдерістерді сипаттайды.

Слайд 11

Слайд 13

3 мин

Бекіту

Тақырыпты меңгергенін анықтау

Дескриптор:

1.ас қорыту үдерісіндегі органикалық заттар мен сәйкесі ферменттердің арасындағы байланысты орнатады;

Слайд 14