Бөлім: «Адам жанының құпиясы»

Мектеп:

Күні:

Мұғалімнің аты-жөні:

Сынып: 9

Оқушылар саны:

Қатыспағандар:

Сабақтың тақырыбы

Ғ. Мүсірепов "Ұлпан" романындағы жазушының образ сомдаудағы шеберлігі.

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

9.2.2.1 автор бейнесінің идеялық-стилистикалық тұтастырушы ретіндегі рөліне талдау жасау;

Сабақтың мақсаттары

Ғабит Мүсіреповтің «Ұлпан» романындағы автор бейнесінің идеялық рөлін талдау.

Бағалау критерийлері

• Шығармадағы автор бейнесін анықтайды;

• Автор бейнесінің идеялық рөлін талдайды;

Ойлау дағдыларының деңгейі

Қолдану, талдау

Тілдік мақсаттар

Әдеби сөз қолданыстар: аналардың анасы, ел билеген көсем, сөз

бастаған  шешен , аузы дуалы, сөзі куәлы қоғам қайраткері, Кенесары мен Есеней, кедейлік, тіл мәселесі, еліктеушілік,орыс мәдениеті, т.б

Пән лексикасы және терминология:көксеу мен құрмет, мәңгіліктің

мәңгілік мәселесі, елеусіз кірген дерт, жан мен жүректің ізгілігі

Диалог және жазылым үшін қажетті сөз тіркестер: Шыңғыс-

Кенесары-Есеней, Ұлпан бейнесі, қоғам, т.б

Құндылықтарға баулу

Тарихтың, мәдениет пен тілдің біртұтастығы (6-құндылық)

Осыған дейін меңгерілген білім

Ғ.Мүсірепов «Ұлпан» романы

Жоспар

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

5 минут

Ұйымдастыру. Оқушыларды түгендеп, назарын сабаққа аудару.

Топ аттарына сай 5 топқа топтастыру.

Топқа бөлу

1-топ. Суреттеуші. Сөзбен сурет салу дегеніміздің қалай болатынын дәлелді жауап тауып қорғайды.

2-топ. Зерттеуші Шығармадан шешендік сөздер, мақал - мәтелдердің қолданылу мәнін бірнеше мысалдар келтіре отырып түсіндіреді.

3-топ. Қолданушы Романнан үзінді алып, рөлдік ойын, көрініс даярлаңыз.

4-топ. Елестету Ұлпан қайталанбас біртуар ұлы тұлға екенін, Ұлпандай ел анасы арамызда бар ма деген сұрақтарға жауап іздеп, елес жетелеңіз.

5-топ. Қарсы шығу Романда автормен келіспейтін оқиғалар мен идеяларға қарсы шығыңыз, өз пікіріңізді қорғаңыз

Сабақтың тақырыбы мен мақсатын анықтайды.

Оқушыларды түгендеп, назарын сабаққа аудару.

Сабақтың тақырыбы мен мақсатын анықтайды.

ҚБ

9-сынып «Қазақ әдебиеті» оқулығы

Мағынаны тану. Роман мазмұнына анализ жүргізу, талдау үшін бағыттаушы, ой қозғаушы тапсырма мәтіндер ұсынылады.

1-топ. Тапсырма. Есеней бейнесін анықтайды. Автордың суреттеулерін табады. Сөзбен сурет салуды дәлелдейді.

«Ұлпан» романы.

Қаламгердің көп ізденіс, үлкен дайындықпен келген образы – Ұлпан бейнесі ("Ұлпан” романы, 1974), ол – қазақ әдебиетіндегі қайталанбас, оқшау тұрған әдеби образ. Өзінің бар ерекшелігімен, көркемдік бітімімен, эстетикалық әсер-күшінің молдығымен көрінетін Ұлпан бейнесін жасауға жазушы өмір бойы іштей дайындалып, көп ізденіп, толғанғаны байқалады. Ол күнделігінде: "Менің ойымда Ұлпан 40 жыл бірге жасасып жүрді. Мен ол бейнені әр қырынан көрсетуге тырыстым – ойы, сезімі, сырт суреті, жас кезі, есейген кезі, мінезі, мейірімі, тағысын тағы.” деп жазды. Шығармадағы Ұлпан мен Есеней ойдан шығарылған образдар емес, тарихта болған адамдар.

Тапсырма:

Үзіндіні оқып, Ұлпан мен Есеней бейнесін жазушы қалай суреттеді. Шығармадан тауып, бірнеше суреттеуін ұсыныңыздар. Сөзбен сурет салуды дәлелдеңіздер.

Дескрипторы:

• Есеней бейнесін анықтайды;

• Автордың суреттеулерін табады;

• Сөзбен сурет салуды дәлелдейді;

2-топ.Тапсырма.Зерттеңіз.

«Ұлпан»романы.

Әйел, ана, арулар тақырыбына арналған Ғабит Мүсірепов шығармаларының ішіндегі ең көлемдісі де, көрнектісі де «Ұлпан» романы. Өзінің бар ерекшелігімен, көркемдік бітімімен, эстетикалық әсер-күшінің молдығымен романда көрінетін Ұлпан тек қана жазушының өз шығармашылығы емес, бүкіл қазақ әдебиетіндегі оқшау тұрған әдеби бейне.

ХІХ ғасырдың екінші жартысындағы қазақ халқының әлеуметтік-тарихи өмірін терең зерттей келіп, жазушы тарихи фактілерді, шын өмірде болған оқиғаларды, адамдарды шығармасына негіз етіп алған. Ұлпан өмірінің хикаясын шерте отырып, автордың сол тұстағы бүкіл халық, қоғам өмірінің айқын суреттерін жасағаны мәлім.

Тапсырма:

Үзіндіні оқып, Есеней мен Ұлпан образын ашуда автор мақал-мәтелдер, тұрақты сөз тіркестерін,салт-дәстүрдің қандай түрлерін қолданды. Шығарма тілін талдаңыз. Шығармада шешендік сөздер, мақал - мәтелдердің қолданылу мәнін түсіндіріңіз.

Дескрипторы

• Мақал-мәтелдер мен тұрақты тіркестердің қолданысын анықтайды;

• Салт-дәстүрлердің қолданыс ерекшелігін сипаттайды;

3-топ.Тапсырма. Қолданыңыз.

ХІХ ғасырдың екінші жартысындағы қазақ халқының әлеуметтік-тарихи өмірін терең зерттей келіп, жазушы тарихи фактілерді, шын өмірде болған оқиғаларды, адамдарды шығармасына негіз етіп алған. Ұлпан өмірінің хикаясын шерте отырып, автордың сол тұстағы бүкіл халық, қоғам өмірінің айқын суреттерін жасағаны мәлім.

Әрине романдағы басты кейіпкер – Ұлпан.

Әр заманда, әр халықта өмірдің айрықша құбылысы болып жарқ ете түсетін төтенше дарынды, жарқын тұлғалар болатыны аян. Ұлпан өткен ғасырдағы қазақ топырағында пайда болған сондай ғажайып құбылыс еді. Жазушы ел өміріндегі тарихи фактіні ала отырып, өзінің суреткерлік қарымымен халық дарынының, ақыл-ойының типтік көрінісіндей адам характерін үлкен зергерлікпен сомдап берді.

Тапсырма.

Романнан үзінді алып, рөлдік ойын, көрініс даярлаңыз. Ұлпан мен кейіпкерлер арасындағы образ ашылатындай қойылымның сценарийін дайындаңыз. Кейіпкер тілінде әдеби көркемдегіш құралдар, мақал-мәтелдер, тұрақты сөз тіркестері болсын.

Дескрипторы

• Роман үзіндісі бойынша көрініс қояды;

• Қойылымның сценарийін жазады;

• Қойылымда мақалдар мен тұрақты тіркестерді орынды қолданады;

4-топ.Тапсырма. Елестету

Тапсырма:

Ұлпан қайталанбас біртуар ұлы тұлға екенін, Ұлпандай ел анасы арамызда бар ма деген сұрақтарға жауап іздеп, елес жетелеңіз

Дескрипторы

• Ұлпанның біртуар ұлы тұлға екенін дәлелдейді;

• Ұлпан образын қазіргі өмірмен байланыстырады;

5-топ.Тапсырма. Қарсы шығу

Тапсырма:

Романда автормен келіспейтін оқиғалар мен идеяларға қарсы шығыңыз, өз пікіріңізді қорғаңыз. Бірнеше фактілердің тізбесін жасаңыздар.

• Автормен келіспейтін идеяларды анықтайды;

• Пікірін аргумнттермен қорғайды;

• Фактілер тізбесін құрады;

Сабақты бекіту.

Ой толғаныс

Оқушылар ПОПС» формуласын толтырады.

Бірінші сөйлем «Менің ойымша,... »

Екінші сөйлем «Себебі, мен оны былай түсіндіремін … »

Үшінші сөйлем «Оны мен мына фактілермен, мысалдармен дәлелдей аламын … »

Соңғы сөйлем «Осыған байланысты мен мынадай қорытынды шешімге келдім

1-топ. Роман мазмұнына анализ жүргізу, талдау үшін бағыттаушы, ой қозғаушы тапсырма мәтіндер ұсынылады.

2-топ. Мақал-мәтелдер мен тұрақты тіркестердің қолданысын анықтайды;

Салт-дәстүрлердің қолданыс ерекшелігін сипаттайды.

3-топ.Роман үзіндісі бойынша көрініс қояды;

Қойылымның сценарийін жазады;

Қойылымда мақалдар мен тұрақты тіркестерді орынды қолданады.

4-топ.

Ұлпанның біртуар ұлы тұлға екенін дәлелдейді;

Ұлпан образын қазіргі өмірмен байланыстырады.

Романда автормен келіспейтін оқиғалар мен идеяларға қарсы шығыңыз, өз пікіріңізді қорғаңыз. Бірнеше фактілердің тізбесін жасаңыздар.

Оқушылар ПОПС» формуласын толтырады.

ҚБ

ҚБ

ҚБ

ҚБ

ҚБ

ҚБ

Ғ.Мүсірепов «Ұлпан» романы

Сабақтың соңы

Кері байланыс.

«Сұрақ-жауап» әдісі

1.Бүгін сіз үшін не маңызды және қызықты болды?

2. Сіз қандай сұрақтар бойынша нақты жауап алдыңыз?

3. Сіз үшін бүгін не қиын болды?

4. Сіз психологиялық ортаны қалай бағалайсыз?

5. Сіз үшін не жеткіліксіз болды?