Шығарма идеясы мен пафосы

Ұлттық мүдде тұрғысынан ашу

Шығармадан дәлел келтір

Ежелгі таңбаларды дәріптеу;

Төлтаңба, қазақ алфавитін шығаруды мақсат ету

Мамандыққа деген адалдық;

Түркітану ғылымы

Туған жердің қасиеті.

Бауырмалдық, туыстық жақсы қарым-қатынас.

Шығармадан үзінді

Сұрақ

Менің пікірім

– Бұл – күлкілі емес,– деді әкем терезеден тіршіліксіз Ай табиғатына қарап отырып,– көлеңкенің қоюлығы Айдағы атмосфераның жоқтығынан. Күн жүйесі алғаш ғарыш шаң-тозаңынан пайда болғаннан кейін ғаламшарлардың тіршілікті жағдайға көшу кезеңдері бірдей өткен. Айдың да атмосферасы мен гидросферасы болған. Мұнда да бір заманда тіршілік қайнап жатқан. Мәдени дамуы жоғары шегіне жеткен Айдың саналы тіршілік иелері атмосфераны ластаған, оның ыдырауына әкеліп соқтырған. Озондық ойықтың ұлғаюы нәтижесінде Күн радиациясының электр магниттік ағымы, оған қоса қысқа толқынды диапазондағы рентгендік және ультра күлгін сәулелер ғаламшар бетіндегі тіршілікті жойып жіберген. Ай беті жалаңаштанып, шектен тыс қызып, жасыл желек біткен қурап, бұлақ, көл, теңіз бен мұхит буланып, ғарышқа ұшып кеткен. Қиыр ғарыштан қаңғып келген аспан тастары ғаламшардың бетін әжімге толтыра берді. Ай беті жыпырлаған қазан шұңқырларға толды.

Ғаламшардың күнгей жағы құрғап, түнгі

жағындағы ішкі суы мәңгілік мұз болып

• қатып қалды. Ай өз осінен айналуын мейлінше баяулатты. Біздің ғылыми зерттеуіміз осыны дәлелдеді...

Шығарма соңында Мергеннің әкесі: «Табиғаттың тазалығы сендердің қолдарыңда...» деп айтты.

- Неліктен олай айтты?

Ләйлә

Қатира

Зәбір көрсетті

Күнәсіз

Аймен сырласты

қатыгез

Мұңайды

мүгедек

Жылады

сезімтал

Қайғырды

мұңды

Өмірмен қоштасты

қатал

Ашуға бой алдырды

аяусыз

Қатыгездік танытты

Мазақ етті

«Шіркін-ай, шіркін-ай десейші! Менен басқаның бәрі де бақытты, бәрі де көңілді. Бұл дүниенің бар бақыты – он екі мүшеңнің саулығында екен ғой. Көпке қиған бақыттың өзіне зар болған қандай сор маңдай едім».

Менің пікірім

Бағалау критерийі

Тапсырма

Дескриптор

Балл

•Шығарма идеясы мен пафосын ұлттық мүдде тұрғысынан ашады;

•Шығармадағы кейіпкерлер бейнесін ашады;

•Шығармадағы материалдық және рухани құндылықтарды заманауи тұрғыда

салыстырады

•Шығарманың жаңашылдығына баға береді.

1

Ж. Сахиевтің «Дабыл» фантастикалық әңгімесін ұлттық мүдде тұрғысынан талдайды;

1

Шығарманың идеясы мен пафосын шығармадан дәлел келтіреді;

1

«Айдағы жасырынбақ» әңгімесі бойынша берілген сұраққа жауап береді;

1

материалдық және рухани құндылықтарды заманауи тұрғыда салыстырып, жаңашылдығына баға береді;

1

1

Р.Мұқанованың «Мәңгілік бала бейне» әңгімесі бойынша берілген кейіпкерлерге тән мінездеулер мен іс-әрекеттерді сәйкестендіреді;

1

1

Үзінділермен танысып, үзіндінің кім туралы айтылғанын анықтайды.

1

Материалдық және рухани құндылықтарды заманауи тұрғыда салыстырып, жаңашылдығына баға береді;

1

1

Барлығы – 10 балл

Шығарма идеясы мен пафосы

Ұлттық мүдде тұрғысынан ашу

Шығармадан дәлел келтір

Ежелгі таңбаларды дәріптеу;

Төлтаңба, қазақ алфавитін шығаруды мақсат ету

Мамандыққа деген адалдық;

Түркітану ғылымы

Туған жердің қасиеті.

Бауырмалдық, туыстық жақсы қарым-қатынас.

Шығармадан үзінді

Сұрақ

Менің пікірім

– Бұл – күлкілі емес,– деді әкем терезеден тіршіліксіз Ай табиғатына қарап отырып,– көлеңкенің қоюлығы Айдағы атмосфераның жоқтығынан. Күн жүйесі алғаш ғарыш шаң-тозаңынан пайда болғаннан кейін ғаламшарлардың тіршілікті жағдайға көшу кезеңдері бірдей өткен. Айдың да атмосферасы мен гидросферасы болған. Мұнда да бір заманда тіршілік қайнап жатқан. Мәдени дамуы жоғары шегіне жеткен Айдың саналы тіршілік иелері атмосфераны ластаған, оның ыдырауына әкеліп соқтырған. Озондық ойықтың ұлғаюы нәтижесінде Күн радиациясының электр магниттік ағымы, оған қоса қысқа толқынды диапазондағы рентгендік және ультра күлгін сәулелер ғаламшар бетіндегі тіршілікті жойып жіберген. Ай беті жалаңаштанып, шектен тыс қызып, жасыл желек біткен қурап, бұлақ, көл, теңіз бен мұхит буланып, ғарышқа ұшып кеткен. Қиыр ғарыштан қаңғып келген аспан тастары ғаламшардың бетін әжімге толтыра берді. Ай беті жыпырлаған қазан шұңқырларға толды.

Ғаламшардың күнгей жағы құрғап, түнгі

жағындағы ішкі суы мәңгілік мұз болып

• қатып қалды. Ай өз осінен айналуын мейлінше баяулатты. Біздің ғылыми зерттеуіміз осыны дәлелдеді...

Шығарма соңында Мергеннің әкесі: «Табиғаттың тазалығы сендердің қолдарыңда...» деп айтты.

- Неліктен олай айтты?

Табиғат – барлық тіршілік атаулының құтты мекені. Табиғат – тіршілік көзі. Табиғатты қорғау – әрбір адамзат баласының алдында тұрған үлкен міндет. Табиғатты аялау деген ауа мен суды ластамау, қоқыс тастамау секілді, қарапайым ережелерді сақтаудан басталады.

Ләйлә

Қатира

Зәбір көрсетті

Күнәсіз

Аймен сырласты

қатыгез

Мұңайды

мүгедек

Жылады

сезімтал

Қайғырды

мұңды

Өмірмен қоштасты

қатал

Ашуға бой алдырды

аяусыз

Қатыгездік танытты

Мазақ етті

«Шіркін-ай, шіркін-ай десейші! Менен басқаның бәрі де бақытты, бәрі де көңілді. Бұл дүниенің бар бақыты – он екі мүшеңнің саулығында екен ғой. Көпке қиған бақыттың өзіне зар болған қандай сор маңдай едім».

Менің пікірім

Шығарма меңіреу қалған мүгедек 16-17 жастағы Ләйләнің өміріндегі қиындықтары жайлы баяндайды. Ләйләнің мешелдігіне сол бір саңырауқұлақ іспеттес жарылыс кінәлі болған. Семей полигоны кезінде мүгедек болып өмірге келген. Қыз бұл оқиғадан соң түрі 8 жас шамасындағы бүлдіршін күйінде қалып, өспей қалған.

АДАМНЫҢ ЕҢ ҚЫМБАТ БАЙЛЫҒЫ – ДЕНІНІҢ САУЛЫҒЫ! Әрбір он екі мүшесі сау адам – бай адам. Оны ешқандай байлыққа, алтын мен күміске айырбастап ала алмайсың!

Шығарма бір ғана Ләйләнің өмірін мысалға ала отырып, Семей полигонының елге тигізген зардабын, өмір қиындықтарын, барға қанағат ету керектігін көрсетеді.