Тақырыбы: « Жасөспірімдер арасында зиянды заттарды пайдаланудың алдын алу»

Мақсаты:

• Білім алушыларға зиянды заттардың адам денсаулығына тигізетін әсерін түсіндіру.

• Салауатты өмір салтын насихаттау

• Күн тәртібін дұрыс ұйымдастыруын қамтамасыз ету

Көрнекіліктері: интерактивті тақта,бейне материалдар нұсқаулық-кітапшалар, нақыл сөздер

І. Кіріспе

Адам денсаулығы үшін ең маңызды нәрсе не ?

Зиянды әдеттер қалай пайда болады ?

Адам өміріне зиянды заттарды атаңыз ?

- Білім алушылар өз ойларын айтады.

- Тақырып пен мақсат таныстырылады.

II. Негізгі бөлім "Ойлан, талқыла!"

1. Зиянды әдеттер (Темекі, алкоголь, есірткі)

2. Тамақтану және зиянды өнімдер (Фастфуд, газдалған сусындар, химиялық қоспалар)

(Әр топ берілген тақырып бойынша постер дайындайды және қорғайды)

IIІ бөлім: "Сен не таңдайсың?" сұрақ – жауап

- Ситуациялық тапсырмалар беріледі:

- Досың зиянды әдетке шақырса, не істейсің?

- Жарнама арқылы денсаулыққа зиянды өнімді алғың келді, қалай шешесің?

- Ластанған жерде өмір сүрудің денсаулыққа әсері қандай ? (Оқушылар шешімін айтып, пікір алмасады)

IV бөлім: "Салауатты өмір – менің таңдауым!"

- "Ассоциация" ойыны: Оқушылар салауатты өмір салтына байланысты сөздер жазады (спорт, пайдалы тамақ, таза ауа, т.б.).

- Топпен шағын сахналық көрініс қою (зиянды және салауатты өмір салтының айырмашылығы).

V. Қорытынды бөлім (5 мин)

- білім алушылар "зиянды заттардан аулақ болу – өз болашағымызға қамқорлық!"-деп өздеріне пайдалы бір ақпаратты айтып шығады

«Ойлан,талқыла»

Қазіргі таңда бүкіл әлемді толғандырып отырған мәселелердің бірі – адам денсаулығы. Адам өміріне қауіп төндірітін жағдайларға соғыс, ашаршылық, экологиялық жағдайлар және адам ағзасын азғындайтын зиянды әрекеттер жатады. Бүгінгі топ сағатында біз адам ағзасына зиянды заттарға тоқталамыз.

Бірінші: «Темекі шегу»

Екінші: «Маскүнемдік»

Үшінші: «Нашақорлық».

ТЕМЕКІ ДЕГЕНІМІЗ – адам денсаулығына қауіптілігімен қатар темекіге деген тәуелсіздіктің пайда болуын тудыратын өнім. Шылым темекі өсімдігінің «NICOTINA TABACUM» кептірілген жапырағынан жасалған.Темекі - ораулы темекі, насыбай, тіпті шайнау жолдарымен қолданылғандай, қорқормен де тартылады. 2004 жылдың 1 қаңтарынан бастап арақ-шарапты ,шылым шегуді ашық түрде жарнамалауға шектеу қойылды.Темекінің зардабынан күніне 10 мың , жыл сайын 3,5 млн адам шылым шегуден қайтыс болады.Шылым шексеңіз өміріңіз 25 пайызға қысқарады.Тек бір тал темекі шеккен адамның денесіне шамамен 1,5-2 мг никотин сіңеді. НИКОТИН- негізінен жүйке жүйесіне , ас қорыту,тыныс алу және жүрек қан тамырлары жүйесіне әсер ететін ерекше У. Бір күнде тартқан 1-2 тал темекі жүрек ауруын екі есе ұлғайтады. Ер адамдар арасындағы өкпе рагының таралуына ,осы аурудан өлім санының артуына бірден-бір себепкер- темекі.Әйел адамдар арасындағы жүрек ауруының 50 пайызына себепкер темекі.Темекіні жастарымыз 14 жастан бастайды. Қазіргі баспасөз беттеріндегі мәліметтерге қарасақ,шылым шекпейтіндерге қарағанда шылым шегетіндердің жалпы өлімі 30 -80 % жоғары. Тартылған әрбір темекі адам өмірін 12 минутқа қысқартады. АҚШ- та 1 млрд. Адам темекі тартады екен. Ал, Қазақстанға келер болсақ, қазіргі уақытта 5 млн- ға жуық адам темекі шегеді екен. Оның басым бөлігі орта жастағы адамдар.Темекі тартқан кезде темекінің құрамындағы улы заттың 20 пайызы жанып кетеді, 25 пайызы темекі шегушінің өкпесінде қалады, 5 пайызы темекінің шегілмеген қалдығында қалса, қалған 50 пайызы қоршаған ауаны улайды.Темекі түтінінде 4000 химиялық зат бар екендігі анықталған.

Тек қана бір тал темекі тартқаннан бастап, денеде пайда болатын басты өзгерістер:

• Миға баратын қан азаяды да, ми аз жұмыс істейді.

• Жоғары мөлшердегі никотин құсуға, бас айналуына себеп болады.

• Қандағы холестерол артады.

• Ішектердің әрекеттері біршама артады.

• Тамырлар жиырылады, қан қысымы жоғарылайды

• Науқастарда жүрек ұстамасы болады

• Тыныс алу жиілейді

• Қол мен аяқтың қызуы қайтады.

• Әрбір орган тіпті аз мөлшерде жұмыс істейді

• Бүйрек үсті бездерінен Адреналин гормон қабынады да бүтін денені өртейді.

Темекі шегетін адамдар көбінесе суық тиіп, ауруларға тез шалдығады. Никотин қан тамырларын тарылтады. Бұл ауа ауруына және өкпе ауруларына шалдықтырады.Өкпедегі аурумен ауырғандардың 97 пайызы шылым шегетіндер. Бұған себеп тыныс мүшелерінде шылымды ұзақ шеккенде көпке дейін жараның пайда болуы.Неғұрлым адам өте ерте бала кезінен шылым шегумен айналысса, соғұрлым пәле ауруына жиі шалдығады. Шылым шегуден адам өмірі қысқарады.Темекінің түтіні өкпе тарамдары мен тыныс жолдарын бітеп, түрлі ауруға шалдықтырады. Мұндай жағдайда ағзаны оттегімен қамтамасыз ету мүмкін емес, газ алмасу бұзылады да өкпеде ауру туғызатын микроптарға,яғни туберкулез таяқшаларына қолайлы жағдайлар туады. Шылым- темекі өсімдігінің кептірілген жапырағынан жасалған. Темекі ораулы темекі, насыбай , тіпті шайнау жолдарымен қолданылғандай ,қорқормен де тартылады.Қорқор болсын,ораулы темекі болсын, әлде никотині төмен темекі болсын, тіпті мүштік кигізіп шегіңіз, беретін зардабы өзгермейді.

Темекі түтінінде 4000 химиялық зат бар екендігі анықталған. Дұрыс естіп тұрсыздар, 4000-дай зат болып, бұның ешбіреуі адам денесіне пайдалы емес, барлығы да зиянды.Зардабы ең ауырлары: никотин,шайыр, көміртек тотығы және ракқа шалдықтыратын заттар.Тек 1 тал темекі шеккен адамның денесіне шамамен 1,5-2 мг никотин сіңеді.

Көлденең сызықтар күре тамырлар қорғанында жиналған майды көрсетеді.Жарық көлемі тарайған бір қан тамырда қанды қоюластыруы мүмкін.Осылай болғанда қанның жүрек қан тамырларына баруына кедергі болады да,нәтижеде, жүрек тоқтау,жүрек ұстамасы, жүрек бұлшық еті инфаркті туылуы ықтимал.Әр түрлі елдердің статистикалық деректері бойынша, қазіргі кезде жер тұрғындарының ішінде ерлердің 60, әйелдердің 20 пайызы ұдайы шылым шегеді.Планетаның ересек тұрғындарының 40 пайызы шылым құмарлар болып саналады.

Темекінің адам ағзасына зиянды әсерлері

- Өкпе және тыныс алу жүйесіне әсері – темекі түтініндегі улы заттар өкпенің қатерлі ісігіне, созылмалы бронхитке және өкпе эмфиземасына әкеледі.

-Жүрек-қан тамырлары аурулары – темекі шегу жүрек талмасының, инсульттің және гипертонияның басты себептерінің бірі.

- Асқорыту жүйесіне әсері – асқазан жарасы мен ішек ауруларын қоздырады.

- Иммунитетті әлсірету – темекі шегетін адамдар жиі суық тию, инфекциялық және қабыну ауруларына шалдығады.

- Қатерлі ісік қаупі – тек өкпеде ғана емес, ауыз қуысы, көмей, өңеш және қуық қатерлі ісігінің даму қаупін арттырады.

Қорытынды

Темекі шегу адам ағзасына және қоғамға үлкен зиян тигізеді. Одан бас тарту – денсаулықты сақтаудың, өмір сапасын жақсартудың және ұзақ өмір сүрудің ең тиімді жолы.

Келесі зиянды әдеттерге: алкоголь, ішімдіктеріне үйір болу,нашақорлық жатады.

Ішімдіктің зиянды жақтары:

1. Денсаулыққа зияны

- Бауыр аурулары – алкоголь бауыр циррозы, гепатит, майлы гепатоз сияқты ауруларды тудырады.

- Жүрек-қан тамырлары аурулары – жоғары қан қысымы, инфаркт, инсульт қаупін арттырады.

- Ас қорыту жүйесіне әсері – гастрит, асқазан жарасы, панкреатитке әкелуі мүмкін.

- Ми мен жүйке жүйесіне зияны – есте сақтау қабілетін нашарлатады, ақыл-ой қызметін әлсіретеді, тәуелділік тудырады.

- Иммунитетті әлсіретуі – ағза инфекцияларға осал болады.

2. Психологиялық зияны

- Көңіл-күйдің тұрақсыздығы – депрессия, мазасыздық және агрессия тудырады.

- Тәуелділік – адам алкогольге тәуелді болып, оны жиі тұтынуға мәжбүр болады.

3. Әлеуметтік зияны

- Отбасылық мәселелер – жанұядағы кикілжіңдер мен ажырасуға әкелуі мүмкін.

- Қоғамдық тәртіптің бұзылуы – ішімдік ішкен адамдар жиі заң бұзады, жол апаттарына себепші болады.

- Еңбек өнімділігінің төмендеуі – жұмысқа қабілеттілік нашарлайды, жұмыстан айырылу қаупі артады.

Қорытынды

Ішімдіктің зияны тек жеке адамға ғана емес, бүкіл қоғамға әсер етеді. Сондықтан оны шектеу немесе мүлде бас тарту – денсаулық пен өмір сапасын жақсартудың маңызды қадамы.

Нашақорлықтың адам ағзасына әсері

Нашақорлық – адамның физикалық және психикалық денсаулығына ауыр зиян келтіретін қауіпті әдет. Есірткілер жүйке жүйесін бұзады, ішкі органдарды зақымдайды және адам өмірін қысқартады.

- Ми және жүйке жүйесі – есте сақтау қабілеті әлсірейді, ойлау қабілеті төмендейді, галлюцинациялар мен сандырақтаулар пайда болады.

- Жүрек-қан тамырлары аурулары – жүрек соғысы бұзылып, қан қысымы тұрақсыз болады, инфаркт пен инсульт қаупі артады.

- Бауыр мен бүйрек аурулары – улы заттар бауыр циррозы мен бүйрек жетіспеушілігіне әкеледі.

- Өкпе мен тыныс алу жүйесі – есірткіні шегу өкпе тінін бұзады, қатерлі ісік пен созылмалы бронхитке себеп болады.

- Иммунитеттің әлсіреуі – нашақорлардың ағзасы инфекцияларға төтеп бере алмайды, СПИД, гепатит сияқты ауруларға шалдығу қаупі жоғарылайды.

Психикалық денсаулыққа әсеріде бар, мысалы:

- Тәуелділік – адам есірткісіз өмір сүре алмайды, тұрақты қолдануды қажет етеді.

- Депрессия және психикалық бұзылыстар – есірткі адамды агрессивті, ашуланшақ немесе күйзелісте жүруге итермелейді.

- Галлюцинациялар – нашақорлар шындықты қабылдай алмай, сандырақтап, өздеріне немесе басқаларға зиян тигізуі мүмкін.

Әлеуметтік және моральдық зияны

- Отбасы мен достардан алыстау – нашақорлар жақындарымен қарым-қатынасын бұзып, жалғыз қалады.

- Құқық бұзушылық – есірткі алу үшін қылмысқа бару ықтималдығы жоғарылайды.

- Қаржылық күйреу – есірткіге тәуелді адам барлық ақшасын соған жұмсайды, жұмысынан айырылуы мүмкін.

Қорытынды

Нашақорлық – адам өмірін бұзатын ауыр дерт. Оның алдын алу және одан бас тарту – денсаулықты, өмірді және болашақты сақтаудың ең дұрыс жолы.

Дұрыс тамақтану және зиянды өнімдердің әсері

Тамақтану – адам денсаулығының негізгі факторларының бірі. Дұрыс тамақтану ағзаны қажетті қоректік заттармен қамтамасыз етсе, зиянды тағамдар керісінше денсаулыққа қауіп төндіреді.

1. Зиянды өнімдер және олардың ағзаға әсері

1.1 Фастфуд (тез дайындалатын тағамдар)

- Құрамында: трансмайлар, артық тұз, жасанды дәм күшейткіштер, қант.

- Зияны

- Семіздік пен артық салмаққа әкеледі.

- Холестерин деңгейін көтеріп, жүрек-қан тамырлары ауруларын тудырады.

- Асқазан мен бауырға ауыртпалық түсіреді.

- Құрамындағы қоспалар тәуелділік тудырады.

1.2 Газдалған сусындар

- Құрамында: көп мөлшерде қант, химиялық бояғыштар, көмірқышқыл газы.

- Зияны:

- Қант диабетінің қаупін арттырады.

- Тіс эмалін бұзады, сүйектерді әлсіретеді.

- Асқазан қышқылының тепе-теңдігін бұзады.

- Артық салмақ жинауға себеп болады.

1.3 Химиялық қоспалар (консерванттар, бояғыштар, дәм күшейткіштер)*

- Құрамында: натрий глутаматы (E621), жасанды бояғыштар (E102, E129), консерванттар (E211, E250).

- Зияны:

- Аллергия және асқазан-ішек жолдарының бұзылыстарын тудырады.

- Бауыр мен бүйрекке зиян келтіреді.

- Кейбір қоспалар қатерлі ісікке шалдықтыруы мүмкін.

2. Дұрыс тамақтанудың маңызы

Ағзаның дұрыс жұмыс істеуі үшін пайдалы тағамдарды тұтыну қажет:

✔ Жаңа піскен көкөністер мен жемістер – дәрумендер мен антиоксиданттарға бай.

✔ Дәнді дақылдар (қарақұмық, сұлы, қоңыр күріш) – ас қорыту жүйесін жақсартады.

✔ Ақуыз көздері (балық, тауық, бұршақ тұқымдастар) – бұлшықеттер мен жасушалардың дамуына көмектеседі.

✔ Кальцийге бай өнімдер (сүт өнімдері, жаңғақтар) – сүйектер мен тістерді нығайтады.

✔ Таза су – зат алмасуды жақсартып, денені уыттардан тазартады.

Қорытынды

Фастфуд, газдалған сусындар және химиялық қоспалар денсаулыққа айтарлықтай зиян тигізеді. Дұрыс тамақтану арқылы иммунитетті күшейтіп, ұзақ және сапалы өмір сүруге болады.

IIІ бөлім: "Сен не таңдайсың?" сұрақ – жауап

- Ситуациялық тапсырмалар беріледі:

- Досың зиянды әдетке шақырса, не істейсің?

- Жарнама арқылы денсаулыққа зиянды өнімді алғың келді, қалай шешесің?

- Ластанған жерде өмір сүрудің денсаулыққа әсері қандай ? (Оқушылар шешімін айтып, пікір алмасады)

IV бөлім: "Салауатты өмір – менің таңдауым!"

- "Ассоциация" ойыны: Оқушылар салауатты өмір салтына байланысты сөздер жазады (спорт, пайдалы тамақ, таза ауа, т.б.).

ЕРТЕҢГІЛІК ГИМНАСТИКА

УАҚЫТЫЛЫ ТАМАҚТАНУ

ЗИЯНДЫ ӘДЕТТЕРДЕН АУЛАҚ БОЛУ

КҮН ТӘРТІБІН САҚТАУ

ЖЕКЕ БАС ГИГИЕНАСЫ

"Салауатты өмір – менің таңдауым!"

!!!

.

СПОРТПЕН ШҰҒЫЛДАНУ

ҚОРШАҒАН ОРТАНЫҢ ТАЗА БОЛУЫ.

V. Қорытынды: Әр биіктің талабын орындап, өз өмірімізді басқарсақ, әрине болашақтың жарқын болуы айдан анық. Нұр шапағатын шашқан алтын Күн- бақытты болашақтың кепілі.Денсаулықтың кепілі- Салауаттылық.Салауатты өмір салтын сақтап, болашағымызды сәулелендірейік!! Темекі- тегіңе нұқсан, арақ- арыңа нұқсан!! Жақсыға жақын жүріп, жанымызды жадырата білсек, біз үшін төнген қауіп жоқ, бойды басар дерт те жоқ деп қорытындылағыз келеді. Сонымен қатар салауатты өмір салтын сақтау ережелерін есте сақтау