Бейсенбаева Лаззат Асильхановна

М.Х.Дулати атындағы үш тілде оқытатын

№ 8 мамандандырылған гимназия,

қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі

Тақырыбы: Абай шығармаларын оқыту арқылы оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттыру.

Аннотация: Бұл баяндамада Абай Құнанбайұлының шығармалары арқылы оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттыру жолдары қарастырылады. Абайдың поэзиясы мен қара сөздеріндегі терең философиялық ойлар мен адамгершілік құндылықтар оқу процесінде оқушыларды мәтінмен жұмыс істеуге, сыни ойлау қабілетін дамытуға, және өмірлік дағдыларды меңгеруге бағыттайды. Баяндамада Абай шығармаларының тәрбиелік мәні, мәтіндер арқылы сыни ойлау дағдыларын қалыптастыру, тілдік сауаттылықты арттыру, сондай-ақ оқушылардың шығармашылық және тұлғалық дамуына ықпалы талданады. Абайдың шығармалары арқылы оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту олардың жеке тұлғалық қасиеттерін қалыптастыруда маңызды рөл атқарады.

Кілт сөздер: Абай шығармалары, функционалдық сауаттылық, сыни ойлау, тұлғалық даму, өмірде қолдана білу.

Кіріспе:

Баяндаманың мақсаты: Абай шығармалары арқылы оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттыру – бұл қазақ әдебиетінің ұлы тұлғасы Абай Құнанбаевтың шығармаларының көмегімен оқушылардың ой-өрісін кеңейтіп, оларды өмірде кездесетін түрлі жағдайларға дайындау. Мақсат – оқушыларға шығармашылық ойлау қабілетін дамыту, мәтінді түсініп оқу және талдау, ақпаратты сын көзбен қабылдау дағдыларын қалыптастыру.

Тақырыптың өзектілігі: Қазіргі таңда білім беру саласында функционалдық сауаттылықты дамыту маңызды бағыттардың бірі болып отыр. Бұл әсіресе оқушылардың өз бетімен өмірлік мәселелерді шешу қабілетін дамыту үшін аса қажет. Абай шығармаларының терең философиялық мәні, адамгершілік, еңбекқорлық, әділдік және білімі мен мәдениетін дамыту мәселелерін қамтуы, оқушыларға кең ауқымды білім беруге мүмкіндік береді. Сондықтан Абай шығармалары арқылы функционалдық сауаттылықты арттыру өзекті.

Жаңашылдығы: Баяндаманың жаңашылдығы – Абай шығармаларын функционалдық сауаттылықты дамыту құралы ретінде қолдану. Бұл жаңа тәсіл оқушылардың әдебиетке деген қызығушылығын арттырып қана қоймай, олардың танымдық қабілеттерін кеңейтеді. Оқушыларды Абайдың поэзиясы мен қара сөздері арқылы сын тұрғысынан ойлауға, өз пікірін білдіруге, қоғамдағы мәселелерді талдауға дағдыландыру осы әдістің ерекшелігі мен жаңашылдығын көрсетеді.

Функционалдық сауаттылық дегеніміз – оқушының алған білімдерін нақты өмірде қолдана білуі, мәтіндер мен ақпараттарды түсініп оқып, оларды талдай алуы, сондай-ақ өз ойын дұрыс жеткізу қабілеті. Мұндай дағдыларды дамытуда Абай Құнанбайұлының шығармаларының орны ерекше. Абайдың шығармаларында адамгершілік, қоғам, еңбек, білім мен ақыл туралы құнды ойлар өрбиді, олар қазіргі заманның талаптарына сай келетін терең мазмұнға ие.

Негізгі бөлім:

Абай шығармаларының тәрбиелік мәні және оның функционалдық сауаттылыққа әсері: ақынның шығармаларының негізінде адамгершілік, адалдық, еңбекқорлық, білімге деген құштарлық сияқты өмірлік маңызды ұстанымдар жатқанын білеміз. Бұл ұстанымдар оқушыларға әртүрлі мәтіндер мен ақпараттарды талдап, өздерінің жеке пікірлерін қалыптастыруға ықпал етеді. Абайдың шығармашылығы арқылы мәтіндерді талдау дағдыларын дамыту: ақынның шығармалары күрделі және терең мағынаға ие болғандықтан, оларды оқу мен талдау барысында оқушылардың мәтінмен жұмыс істеу қабілеттері дамиды. Мысалы, Абайдың өлеңдері арқылы оқушылар негізгі идеясын түсініп, өлеңнің құрылымын талдай алады. Бұл дағдылар функционалды сауаттылықтың негізгі компоненттерінің бірі болып табылады.

Біртұтас тәрбие бағдарламасын аясында Абай шығармаларының ұрпақ тәрбиесінде маңызы ерекше. Ақынның терең философиялық ойларды, адамгершілік пен әділеттілікке негізделген ұғымдарды, ұлттық болмысты қалыптастыруға бағытталған құнды педагогикалық идеяларды қамтиды. Сондықтан, оның шығармалары тәрбие үдерісінде адамды жан-жақты дамытуға көмектеседі. Ақыл мен білімге деген құштарлық: Абайдың өлеңдерінде білім мен ақылдың маңызы үнемі айтылып отырады. «Ақыл, ғылым» жайлы сөздері балаларды білімге деген махаббатты тәрбиелеуге ықпал етеді.

Ұлттық құндылықтарды сақтау және дамыту: Абай қазақтың ұлттық мәдениетін, салт-дәстүрлерін жоғары бағалап, ұрпаққа соларды сақтап, әрі қарай дамыту қажеттілігін меңзейді. Абай шығармаларында ұлттық болмыс пен құндылықтар терең түсіндірілген. Мұны тәрбие жұмысына енгізу арқылы балалардың ұлттық мәдениетке деген құрметі мен сүйіспеншілігін арттыруға болады.

Құндылықтарды меңгеру арқылы тұлға қалыптастыру: Абай шығармалары адамның моральдық және этикалық құндылықтарына негізделген. Оқушыларға Абайдың өлеңдері мен қара сөздерін талдау арқылы, олар өмірлік маңызы бар шешімдер қабылдауды үйренеді. Мысалы, Абайдың «Адам болам десеңіз, ар-ұятты сақтаңыз» деген өсиеті оқушыларға адамгершілік қағидаларын қалыптастыруға көмектеседі. Осылайша, оқушылар тек білім алып қана қоймай, әлеуметтік ортада дұрыс шешімдер қабылдайтын, адал және жауапты азамат болып тәрбиеленеді.

Қорытынды:

Абай Құнанбайұлының шығармалары оқушылардың функционалды сауаттылығын арттыруға үлкен ықпал етеді. Оның шығармашылығында ұсынылған моральдық құндылықтар, сыни ойлау, шығармашылық қабілеттер мен тілдік дағдылар қазіргі білім беру жүйесінде маңызды дағдылар болып табылады. Абайдың терең философиялық ойлары мен көркем шығармалары оқушыларға тек білім беріп қана қоймай, олардың өмірлік дағдыларын да қалыптастырады. Сондықтан Абай шығармаларын оқыту арқылы біз оқушыларды жан-жақты дамыған, өз бетінше шешім қабылдай алатын, функционалды сауатты тұлға етіп тәрбиелейміз.

Сабақ барысында қолданған тәсілдер технологиялық картада көрсетілген.

ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ КАРТА

Ақырын жүріп, анық бас,

Еңбегің кетпес далаға.
Ұстаздық қылған жалықпас,
Үйретуден балаға А.Құнанбайұлы

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Мұхамедова С. Функционалдық сауаттылықты дамыту: теория және тәжірибе. Алматы: Білім, 2020

2. Бітібаева Қ. М.Әуезов туындыларын мектепте оқыту.- Алматы: Мектеп, 2002.-120б.

3. Абай Құнанбаев Өлеңдер, поэмалар, аудармалар мен қара сөздер – Алматы: Жібек жолы, 2005

4. Абай. Қара сөздері. — Алматы: Ғылым, 1995.

5. Омарова А. Абай Құнанбаев және ұлттық тәрбие. «Қазақ тілі мен әдебиеті»,№1