"Абайдан кейін қалған ой"

Гульмира Шакаровна Асаинова

Береговой ЖББНМ

Қазақ тілі мен әдебиеті мұғалім

Павлодар облысы

Железин ауданы

«Абай сөзінен кейін қалған ой ...»

Абай Құнанбайұлының философиялық жинақ «Қара сөздер» шығармашылығын оқыту әдіс- тәсілдері

2020 жыл

«Абай сөзінен кейін қалған ой ...»

Бұл бағдарлама ұлтымыздың ақыл ойының шыңы, аты әлемге аян мақтанышымыз.Төрткүл дүние қазақты Абай деп, Абайды қазақ деп біледі. Еліміздің рухани бәйтерегі Абайдың қара сөздерін жас өскелен ұрпаққа жатқа білуге, мағынасын терең түсінуге, өз ойларын Абай сөздерімен бекіту, ел мен тілдің тамыры бір екеніне оқушыларымның көздерін сабақта жеткізуге тырысамын, Абайды тану дәрежеге жету әдістерін қарастырдым. Оқытудың төрт саласын қамти алатындай, дарынды ,талантты оқушыларды анықтап дайындаудың бір түрін зерттедім. Ұлттымыздың рухани жан дүниемізге, иманымызға, тілімізге Абайдың қалтырған өсиеті, өнегесі мол . Біз тек қана жаттатқызбай , мағынасын түсініп , рухани тәрбие ала алатын , Абай сөзін өмірде қолдана алатын тұлға тәрбиелеу керекпіз. Бүгінгі жастар ертеңгі елдің тұтқасын ұстап, ел басқаратын азамат.

Білім беру жүйесі сапалы болу үшін жоғарыда көрсетілген әдіс «қалай іске асады?» , «бағалау барысында тиімді бола ма?» , «бағалаудың критерийлері мен кері байланыс қалай жүргізіледі?» деген сұрақтар аясында болдым. Білім алушылардың табысты оқуына қажеттілігі жоғары нақты кезеңдерден сатылардан тұратын жоспар арқылы табысты оқу нәтижелеріне қол жеткізуге болады. Сонымен бірге мұғалім осы әдістерді қазақ тілі мен әдебиеті сабағында Абай Құнанбайұлы тақырыбы төнірегінде немесе сыныптан тыс жұмыстарында, дарынды оқушыларын Абай оқуларына дайындаған кезде де қолдана алады.

Абай Құнанбайұлының философиялық жинақ «Қара сөздер» шығармашылығын оқып үйрету

Оқушыларға сипаттамалық кері байланыс ұсыну өздерінің қай деңгейде екеніндігін реттеп, түзетуге мумкіндік береді.

1. Кесте Сипаттамалық кері байланыс:

Қара сөздерді оқу ,білу сипаттамасы	Креативті ойлау сипаттамасы	Ынталандыру сипаттамасы	Қоғамдық көшбасшылық сипаттамасы	Жүрек ісі Сипаттамасы
Тұжырымдап, дәлелдермен айғақтайды., түсініктеме беруге жетелейді.	Көптеген идеялар ойлап шығарады,	Жеке жетістіктердің жоғары сатыларына ұмтылады.	Көптеген идеялар мен әдістерді қабылдауға иландырады.Абайдың қанатты сөздерімен	Рухани қасиеттерден тәлім тәрбие алады

Дарынды оқушыларын анықтаған соң, жұмыс жоспарын мен жас ерекшелігіне байланысты құралады. Іс шараның мерзімін де анықтау керек .

1. Абай қара сөздері, өлеңдерін оқу

Мәнерлеп оқу машықтарын дамыту , актерлік қабілеттерін , шығармашылығын шындау кезеңі.Ұнағанын жаттап алып жүреді.

2. АДАПТАЦИЯ

Қысқырған нұсқасын беру.

2 кесте

Жиырмасыншы сөз

Тағдырдың жарлығын білесіңдер өзгермейді . Пендеде бір іс жалығу деген. Ол тағдырды адаммен бірге жаратылған нәрсе,оны өзі тапқан емес. Оған бір еліксе , адам баласы құтылмағы қиын.....

Қанатты сөздер ,аффоризмдерге ой жүгіртіп, талқылауға үйрету.

Жастық білімі терең болса, жанары оттай жанып тұрады. Қазақ тілі сабағында Абайдың аффоризмдерін оқу қай сөзінде айтылады , не туралы , ойларын салмақтап, өзін өзі ұстай білуі қасиеттерге жетелейді.

Олимпиадалар мен жарыстар ұйымдастыруға болады.

Үлгі

Бесінші сөзінде «Түстік өмірін болса, күндік мал жи», «Мал тапқан ердің жазығы жоқ»

7

3. Инициативтік сұрақтар:

Сұрақ жауап жаттығуларын жиі қолдана отырып, оқушылардың ойлау, коммуникативті қабілеттерін дамытуға болады. Креативті ойлауға, көптеген идеялар шығаруға итермелейді.

Үлгі

«Білмеген масқара емес, білгісі келмеу ұяттырақ».

Сұрақтар: Білім. Қандай адамды білімді дейміз? Білімді мен білімсіздің айырмашылығы неде?

Сократтың «біл» деп отырганы не нәрсе? Т.б

«Бір кісі мыңға , жөн кісі сұмға әлі жетер заман жоқ» т.б

4. АБАЙМЕН ҮНДЕСТІК

Үлгі

Б.ғ.б. V ғасырда өмір сүрген грек философы Сократтың «Білмеген масқара емес, білгісі келмеу ұяттырақ». «біл» деп отырғаны білім. Сократтың заманынан бүгінгі біздің заманымызға дейін қоғамда, заман да талай рет өзгерсе де, өзгермеген бір ғана құндылық білім.

Абайдың он жетінші қара сөзінде Ақыл амал айла да сенен шығады. Дүниені шайқалтатын да, дүниені бір сәтте қырып жоятын білім тұр...

Абайдың« ... ғылымды, ақылды сақтайтұғын мінез деген сауыты болады» деп отыз екінші сөзінде бар емес пе?

Енді былай қарасақ, уақыт пен кеңістік адам баласының шексіздікті шектегені. Сократтың ойы мен Абай ойының тоғысуы заңдылық.

Сократ пен Аристотельден бастап, Батыс, Шығыстың барлық ойшыларының еңбектерін сүзіп шығып, қазақ өмірінен жазылған философиялық шығарма

5. Жарыстар . Абай оқулары

Қазақ мәдениетін ,ойын, өнерін, сөзін дүниежүзілік деңгейге көтеруінде. Мектеп табалдырығынан бастап, Абайдың қара сөздерін түсіну, бойына сіңіру , Республикалық , дүниежүзілік деңгейге шығаратын жолдары, әр азамат қадірлеп жанынан тастамай алып жүретін болады. Абай бейне қазақ халықтың жүрегі боп соғып тұр, жүрегі боп сөйлеп тұр.