Алматы қаласы Білім басқармасы “Архитектура, дизайн және инженерия колледж” КМҚК

Әдістемелік құрал

«Электрондық үкімет (eGov) және цифрлық мемлекеттік қызметтер»

Автор: Житекова Айкерим Кадирбековна

Соавтор: Есиркепова Нуршашкан Габикызы

Алматы 2025 жыл

ƏОЖ 379

КБЖ 74.262.27

Ж 19

Алматы қаласы Білім басқармасы “Архитектура, дизайн және

инженерия колледж” КМҚК колледж оқытушылары Житекова

Айкерим Кадирбековна, Есиркепова Нуршашкан Габикызы

Әдістемелік құрал тақырыбы: «Электрондық үкімет (eGov) және цифрлық мемлекеттік қызметтер»

– Алматы: «Білім əлемі» редакциясы, 2025. Ж.

ISBN 978 - 601 - 341 - 501 – 14

Пікір берушілер:

Қазақ Ұлттық қыздар педагогикалық университетінің оқытушысы, п.ғ.к., қауымдастырылған профессор м.а. Карсыбаева Раиса Канабековна

Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университетінің

«Педагогика жəне психология» кафедрасының кандидаты

Текесбаева Анар

Ұсынылып отырған оқулық қазіргі заман талабына сай білім беру саласындағы жаңашыл оқытушыға қойылатын талап та жаңашыл болатыны сөзсіз. Оқытушы алдындағы басты міндет – оқытудың əдіс- тəсілдерін үнемі жетілдіріп жəне жаңа педагогикалық технологияларды меңгере отырып, еліміздің жарқын болашағын жасайтын білімді де білікті, бəсекеге қабілетті тұлға қалыптастыру. Жаңа технологияларды меңгеру мұғалімнің кəсіптік, рухани, азаматтық жəне басқа да көптеген адами келбетінің қалыптасуына игі əсерін тигізеді, өзін – өзі дамытып, оқу үрдісін тиімді ұйымдастыруға көмектеседі. Бүгінгі күні инновациялық əдістер мен ақпараттық технологиялар қолдану арқылы оқушының ойлау қабілетін арттырып, ізденушілігін дамытып, қызығушылығын тудыру, белсенділігін арттыру ең негізгі мақсат болып айқындалады.

ƏОЖ 379

КБЖ 74.262.27

Ж19

ISBN 978 - 601 - 341 - 501 – 14

© Житекова Айкерим Кадирбековна

© Есиркепова Нуршашкан Габикызы

© ИП «Білім əлемі»

Түсінік хат

Өзектілігі

Қазіргі таңда мемлекеттік басқарудың басты талаптары – ашықтық, тиімділік және қолжетімділік. Бұл талаптарды толық орындау үшін ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану арқылы мемлекеттік қызметтерді жаңа деңгейге шығару қажет. Электрондық үкімет (eGov) – азаматтар мен мемлекет арасындағы өзара байланысты жеңілдетіп қана қоймай, мемлекеттік аппараттың тиімділігін арттыруға, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайтуға мүмкіндік беретін маңызды тетік.

Қазақстан Республикасында цифрландыру мемлекеттік саясаттың стратегиялық бағыты болып айқындалған. «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасы, eGov.kz порталы, eGov mobile қосымшасы және проактивті қызметтер жүйесі – осының нақты дәлелі. Сондықтан электрондық үкіметті жан-жақты зерттеу мен жетілдірудің өзектілігі өте жоғары.

Мақсаты

Электрондық үкіметтің мәнін ашу, оның құрылымы мен жұмыс істеу тетіктерін түсіндіру, Қазақстандағы даму барысын талдау, негізгі қиындықтары мен даму перспективаларын көрсету. Сонымен бірге цифрлық мемлекеттік қызметтердің қоғамдағы рөлін айқындау және халықаралық тәжірибе негізінде Smart Government моделіне көшу мүмкіндіктерін бағамдау.

Міндеттері

1. Электрондық үкімет ұғымының теориялық негіздерін қарастыру.

2. Қазақстандағы электрондық үкіметтің даму кезеңдерін сипаттау.

3. Электрондық үкіметтің құрылымы мен қызмет ету қағидаттарын түсіндіру.

4. Электрондық үкіметті дамытудағы негізгі қиындықтар мен кедергілерді анықтау.

5. Халықаралық тәжірибелерді зерделеп, Қазақстанға бейімдеу жолдарын көрсету.

6. Smart Government моделіне көшудің перспективалары мен тетіктерін ұсыну.

Ғылыми жаңалығы

• Электрондық үкіметтің Қазақстандағы даму ерекшеліктерін жүйелі талдау жасалады.

• Smart Government тұжырымдамасының ұлттық ерекшелікке бейімделу мүмкіндіктері айқындалады.

• Мемлекеттік басқаруда заманауи технологияларды (Big Data, жасанды интеллект, блокчейн) енгізудің жаңа бағыттары ұсынылады.

• Цифрлық мемлекеттік қызметтердің әлеуметтік, экономикалық, құқықтық және технологиялық аспектілері кешенді түрде қарастырылады.

Күтілетін нәтижелері

Әдістемелік құралды меңгерген оқырман:

• электрондық үкіметтің теориялық негіздерін түсінеді;

• Қазақстандағы даму кезеңдері мен қазіргі жағдайын саралай алады;

• негізгі мәселелер мен оларды еңсеру жолдарын анықтайды;

• халықаралық тәжірибелерді салыстырып, Қазақстанға қолайлы тетіктерді ұсына алады;

• Smart Government моделінің ерекшеліктерін түсініп, болашақ даму бағыттарын болжайды.

Электрондық үкіметтің психологиялық аспектілері

Электрондық үкіметтің енгізілуі тек техникалық немесе құқықтық тұрғыдан ғана емес, сонымен қатар психологиялық тұрғыдан да қоғамға әсер етеді. Мемлекет пен азамат арасындағы қарым-қатынас бұрын дәстүрлі «бетпе-бет» байланысқа негізделсе, енді электрондық формат бұл байланысты қашықтықтан жүзеге асыруға мүмкіндік берді.

1. Дистанция ұстану феномені

Мемлекеттік қызметтерді онлайн алу азамат пен мемлекеттік орган арасындағы тікелей байланысты қысқартып, психологиялық дистанцияны арттырады. Бұл бірнеше тұрғыда пайдалы:

• Эмоциялық бейтараптық – азаматтар құжат рәсімдеуде шенеуніктердің жеке көзқарасына немесе мінез-құлқына тәуелді болмайды;

• Жемқорлық тәуекелдерінің төмендеуі – адамаралық тікелей байланыс азайған сайын бейресми қатынастарға жол берілмейді;

• Қызмет көрсетудегі объективтілік – барлығы бірыңғай алгоритм мен жүйе арқылы жүзеге асады.

2. Қоғамдық сенімге әсері

Электрондық үкімет:

• Азаматтарда әділеттілік пен тең қолжетімділік сезімін қалыптастырады;

• Мемлекеттік аппараттың ашықтығы арқылы сенім деңгейін арттырады;

• Уақытты үнемдеу, бюрократиялық кедергілердің азаюы халықтың психологиялық жайлылығына оң әсер етеді.

3. Дистанцияның кері әсерлері

Алайда қашықтықтан қарым-қатынас орнатудың теріс салдары да болуы мүмкін:

• Жеке қарым-қатынастың жетіспеушілігі кейбір азаматтар үшін сенімсіздік тудыруы ықтимал;

• Цифрлық сауаттылығы төмен адамдарда оқшаулану сезімі пайда болады;

• Қызмет көрсету жүйесінің техникалық ақаулары эмоциялық күйзеліс пен наразылыққа себеп болуы мүмкін.

4. Қалыптастыру жолдары

Электрондық үкіметтің психологиялық тұрғыдағы тиімділігін арттыру үшін:

• Азаматтарға түсіндіру жұмыстары мен цифрлық сауаттылық курстарын ұйымдастыру;

• Қызмет көрсету интерфейсін пайдаланушыға ыңғайлы, достық форматта жасау;

• «Call-орталықтар» мен онлайн-консультанттар арқылы эмоциялық қолдау көрсету;

• Электрондық қызмет пен дәстүрлі қызметті баламалы түрде үйлестіру, яғни халықтың қалауы мен бейімделу деңгейін ескеру.

Әдістемелік құралдың міндеттері:

• Электрондық үкіметтің пайда болу алғышарттарын және даму тарихын қарастыру.

• eGov жүйесінің құрылымын, жұмыс істеу механизмін және негізгі элементтерін талдау.

• Электрондық үкіметтің артықшылықтары мен қиындықтарын жүйелеу.

• Қазақстандағы цифрлық мемлекеттік қызметтердің қазіргі жағдайын сипаттау.

• Халықаралық тәжірибені зерделеп, оны Қазақстан жағдайына бейімдеу жолдарын ұсыну.

• Электрондық үкіметті жетілдірудің даму перспективаларын айқындау.

Күтілетін нәтиже:

• Оқырман электрондық үкімет ұғымын, оның құрылымы мен қызмет ету тетіктерін түсінеді.

• Цифрлық мемлекеттік қызметтердің маңызын және олардың қоғамға ықпалын бағалай алады.

• Электрондық үкіметтің артықшылықтары мен кемшіліктерін саралай алады.

• Қазақстандағы цифрлық трансформацияның даму бағыттарын болжай алады.

• Алынған білімді тәжірибеде қолдануға және ғылыми-зерттеу жұмыстарына пайдалануға мүмкіндік алады.

Әдістемелік құралдың жаңалығы:

Бұл әдістемелік құралдың жаңалығы – электрондық үкімет (eGov) пен цифрлық мемлекеттік қызметтердің мәнін жан-жақты ашып қана қоймай, олардың Қазақстан жағдайындағы даму ерекшеліктерін кешенді түрде талдауында. Құралда тек жалпы теориялық тұжырымдар ғана емес, сонымен қатар еліміздің қазіргі цифрлық трансформация тәжірибесі, оның негізгі қиындықтары мен шешу жолдары көрсетілген.

Әдістемелік құралдың тағы бір ерекшелігі – онда халықаралық тәжірибе (Эстония, Оңтүстік Корея, Сингапур және т.б.) мен Қазақстандағы электрондық үкіметті дамыту үдерістері салыстырмалы түрде қарастырылады. Бұл салыстыру ұлттық жүйені жетілдірудің нақты жолдарын айқындауға мүмкіндік береді.

Сондай-ақ құралда заманауи технологиялардың (жасанды интеллект, Big Data, блокчейн, проактивті қызмет көрсету) электрондық үкіметке ықпалы талданып, Smart Government тұжырымдамасына көшу мәселелері қамтылған. Бұл – әдістемелік құралдың ғылыми-практикалық құндылығын арттыратын маңызды аспект.

Жаңалық ретінде атап өтуге болатын тағы бір қыры – материалдың тек теориялық сипатта емес, практикалық бағытта ұсынылуы. Яғни, электрондық үкіметтің қоғамдағы тиімділігін арттыруға бағытталған нақты ұсыныстар мен әдістемелік тәсілдер берілген.

Мақсатты аудиториясы:

• Колледж студенттері мен магистранттары;

• Мемлекеттік қызметшілер мен цифрлық трансформация саласының мамандары;

• Ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізетін оқытушылар мен зерттеушілер;

• Ақпараттық технологиялар және мемлекеттік басқару тақырыбына қызығушылық танытқан жалпы оқырмандар.

ЭЛЕКТРОНДЫҚ ҮКІМЕТ ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ МАҚСАТТАРЫ

Электрондық үкімет (e-Gov) – бұл мемлекет пен азаматтар, бизнес құрылымдар және мемлекеттік органдар арасындағы қарым-қатынасты ақпараттық-коммуникациялық технологиялар (АКТ) негізінде жүзеге асыратын заманауи басқару жүйесі. Ол мемлекеттік қызметтерді электрондық форматта ұсынуды қамтамасыз етіп, халықтың уақытын үнемдеуге, қағазбастылықты азайтуға және қызмет көрсету сапасын арттыруға бағытталған.

Электрондық үкіметтің мәні

Электрондық үкімет – бұл жай ғана интернет арқылы қызмет көрсету ғана емес, ол мемлекеттік басқарудың жаңа философиясы. Яғни:

• Азаматтар мемлекеттік органдарға тікелей бармай-ақ, онлайн режимде қызмет ала алады;

• Бизнес өкілдері лицензия, рұқсат қағаздарын немесе салықтық есептілікті қашықтан тапсыра алады;

• Мемлекеттік органдар бір-бірімен деректерді интеграцияланған жүйелер арқылы бөліседі.

Негізгі қағидаттары

Электрондық үкіметтің қызметі мына қағидаттарға сүйенеді:

1. Қолжетімділік – әрбір азамат интернетке қосылған кез келген құрылғы арқылы мемлекеттік қызметке қол жеткізе алады.

2. Ашықтық – мемлекеттік органдардың шешімдері мен іс-әрекеттері азаматтарға түсінікті және жария болуы тиіс.

3. Тиімділік – уақытты, шығынды үнемдеп, қызмет көрсетудің сапасын арттыру.

4. Қауіпсіздік – жеке деректердің қорғалуы және құпиялығы.

Электрондық үкіметтің маңызы

Электрондық үкімет енгізілгеннен кейін:

• Мемлекеттік басқарудың ашықтығы артты;

• Азаматтардың мемлекеттік органдарға деген сенімі күшейді;

• Қызмет көрсету уақыты айтарлықтай қысқарды (мысалы, анықтамалар бірнеше минутта беріледі);

• Құжат айналымы жеңілдеп, бюрократиялық кедергілер азайды;

• Жемқорлық тәуекелдері төмендеді.

Қазақстан тәжірибесі

Қазақстан электрондық үкімет жүйесін ТМД елдерінің ішінде алғашқылардың бірі болып енгізді. 2006 жылы [www.egov.kz](http://www.egov.kz) порталы іске қосылды. Қазіргі таңда порталда:

• 700-ден астам қызмет түрі онлайн көрсетіледі;

• Электрондық цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ), SMS-құпиясөз және биометриялық сәйкестендіру әдістері қолданылады;

• Азаматтар анықтамалар алып қана қоймай, салық төлей алады, дәрігерге онлайн жазыла алады, әлеуметтік төлемдерге өтініш береді.

Электрондық үкімет – бұл тек техникалық шешім ғана емес, ол мемлекеттің заманауи даму деңгейін айқындайтын стратегиялық жоба. Ол халықтың мемлекетпен қарым-қатынасын жеңілдетіп, басқарудағы ашықтық пен тиімділікті арттырады.

Электрондық үкіметтің негізгі мақсаты – мемлекеттік қызметтерді азаматтар мен бизнеске қолжетімді, тиімді әрі ашық түрде ұсыну болып табылады. Бұл жүйе мемлекеттік басқаруды жаңғыртып, халықтың мемлекетпен өзара қарым-қатынасын жеңілдетуге бағытталған.

Ең алдымен электрондық үкімет мемлекеттік қызметтердің сапасын арттыруды көздейді. Бұрын азаматтар мемлекеттік мекемелерге барып, ұзақ уақыт кезекте тұруға мәжбүр болса, қазір көптеген қызмет түрін үйден шықпай-ақ интернет арқылы алуға болады. Бұл уақытты үнемдеумен қатар, қызмет көрсетудің жеделдігі мен сапасын арттыруға мүмкіндік береді.

Екінші маңызды мақсат – мемлекеттік органдардың ашықтығы мен есептілігін қамтамасыз ету. Электрондық жүйелер арқылы әрбір азамат өзінің өтінішінің қай кезеңде тұрғанын көре алады, мемлекеттік органдардың жұмысына баға беріп, кері байланыс жасауға мүмкіндігі бар. Бұл өз кезегінде билік пен қоғам арасындағы сенімді нығайтады.

Үшінші мақсат – уақыт пен қаржылық шығындарды үнемдеу. Құжаттарды қағаз жүзінде рәсімдеудің қажеттілігі азайып, барлық ақпарат электрондық форматта сақталады. Бұл қызмет алушы үшін де, мемлекет үшін де шығындарды қысқартады.

Сонымен қатар электрондық үкіметтің маңызды бағыттарының бірі – жемқорлық тәуекелдерін азайту. Себебі азамат пен мемлекеттік қызметші арасындағы тікелей байланыс азайған сайын, заңсыз іс-әрекеттердің орын алуы қиындайды. Электронды форматта жасалған әрбір әрекет тіркелетіндіктен, ол толықтай бақылауда болады.

Электрондық үкіметтің тағы бір мақсаты – ақпаратқа тең қол жеткізуді қамтамасыз ету. Әрбір азамат өзінің әлеуметтік жағдайына, тұратын аймағына қарамастан, интернет арқылы мемлекеттік қызметтерге қол жеткізе алады. Бұл әсіресе шалғайдағы елді мекендерде тұратын халық үшін аса маңызды.

Ақырында, электрондық үкімет мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыруды да көздейді. Мемлекеттік органдар арасындағы деректер алмасу автоматтандырылып, қызмет көрсету жүйесі бір-бірімен интеграцияланады. Нәтижесінде мемлекеттік аппараттың жұмысы жедел әрі сапалы болады.

Электрондық үкіметтің мақсаттары тек қызмет көрсетуді жеңілдетумен шектелмейді. Ол мемлекеттің ашықтығын қамтамасыз етіп, халықтың цифрлық сауаттылығын арттыруға, жемқорлықты азайтуға және қоғамның мемлекетке деген сенімін нығайтуға бағытталған.

Негізгі мақсаттары:

1. Мемлекеттік қызметтердің сапасын арттыру

• Азаматтар кез келген мемлекеттік қызметті үйден шықпай-ақ онлайн ала алады;

• Қызмет көрсету уақыты қысқарады, сапасы жақсарады;

• Қателіктерді болдырмауға мүмкіндік береді.

2. Ашықтық пен есептілікті қамтамасыз ету

• Мемлекеттік органдардың жұмысы қоғам үшін ашық болады;

• Әрбір азамат өз өтінішінің мәртебесін қадағалай алады;

• Қызмет көрсету сапасына баға беріп, пікір білдіруге мүмкіндігі бар.

3. Уақыт пен қаржылық шығындарды үнемдеу

• Құжаттарды қағаз жүзінде рәсімдеудің қажеттілігі азаяды;

• Электрондық формат арқылы бірнеше қызметті бір мезгілде алуға болады;

• Қызмет алушы үшін де, мемлекет үшін де шығын көлемі азаяды.

4. Жемқорлық тәуекелдерін азайту

• Азамат пен мемлекеттік қызметші арасындағы тікелей байланыс азаяды;

• Барлық әрекеттер электронды тіркелетіндіктен, заңсыз іс-әрекеттерді болдырмауға жол ашады.

5. Ақпаратқа тең қол жеткізу

• Барлық азаматтар мемлекеттік деректер мен қызметтерге тең дәрежеде қол жеткізеді;

• Әлеуметтік, географиялық немесе басқа да кедергілер азаяды.

6. Мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыру

• Мемлекеттік органдар арасындағы деректер алмасу жеделдетіледі;

• Қызмет көрсету жүйесі интеграцияланады;

• Мемлекеттік аппараттың жұмысы икемді әрі нәтижелі болады.

7. Халықтың цифрлық сауаттылығын арттыру

• Электрондық үкіметті пайдалану азаматтарды жаңа технологияларға бейімдейді;

• Цифрлық дағдылардың дамуына ықпал етеді.

Электрондық үкіметтің мақсаттары – тек қызмет көрсетуді жеңілдету ғана емес, сонымен қатар мемлекеттік басқарудың жаңа үлгісін қалыптастыру. Ол қоғамның сенімін арттыруға, азаматтардың мемлекетке деген көзқарасын жақсартуға және елдің цифрлық трансформациясын жеделдетуге қызмет етеді.

Қазақстандағы электрондық үкіметтің маңызы

Қазіргі заманда ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың дамуы мемлекеттік басқарудың жаңа үлгісін қалыптастыруға ықпал етті. Қазақстан Республикасында электрондық үкімет жүйесі 2006 жылдан бастап енгізіліп, бүгінде қоғам өмірінің маңызды бөлігіне айналды. Оның негізгі мақсаты – халық пен бизнеске мемлекеттік қызметтерді қолжетімді, сапалы және тиімді түрде көрсету.

Электрондық үкіметтің еліміз үшін маңызы зор. Біріншіден, ол азаматтар үшін мемлекеттік қызметтердің қолжетімділігін арттырды. Бұрын қарапайым анықтама алу үшін бірнеше сағат кезекте тұру қажет болса, қазір egov.kz порталы немесе eGov mobile қосымшасы арқылы бірнеше минутта онлайн рәсімдеуге болады. Бұл халықтың уақытын үнемдеуге, тұрмыс сапасын жақсартуға үлкен әсер етті.

Екіншіден, электрондық үкімет мемлекеттік басқарудағы ашықтықты қамтамасыз етті. Азаматтар өз өтінішінің орындалу барысын онлайн бақылай алады, мемлекеттік органдардың іс-әрекеттеріне баға беріп, пікір қалдыру мүмкіндігіне ие болды. Бұл билік пен халық арасындағы сенімді арттырып, қоғамдағы демократиялық қағидаттарды нығайтты.

Үшіншіден, электрондық үкімет сыбайлас жемқорлықты азайтуға ықпал етті. Қызметтердің онлайн форматқа көшуі азамат пен мемлекеттік қызметкер арасындағы тікелей байланысты азайтты. Соның нәтижесінде артық кедергілер жойылып, заңсыз әрекеттерге жол берілмейтін болды.

Төртіншіден, бұл жүйе бизнес үшін де қолайлы жағдай жасады. Лицензия алу, салық төлеу, рұқсат құжаттарын рәсімдеу сияқты көптеген процестер электронды форматқа көшірілді. Бұл кәсіпкерлердің уақытын үнемдеп қана қоймай, инвестициялық ахуалды жақсартуға да үлес қосты.

Сонымен қатар электрондық үкіметтің әлеуметтік маңызы да зор. Денсаулық сақтау, білім беру, әлеуметтік қорғау салаларындағы қызметтердің цифрлануы халықтың өмір сапасын арттырды. Азаматтар дәрігерге онлайн жазылып, балабақшаға немесе мектепке кезекке тұра алады, әлеуметтік төлемдерге өтініш бере алады.

Қазақстандағы электрондық үкімет – тек мемлекеттік қызметтерді ұсынудың жаңа форматы ғана емес, ол қоғамның цифрлық трансформациясының басты құралы. Ол мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттырып, азаматтардың мемлекетке деген сенімін нығайтты, сондай-ақ еліміздің халықаралық деңгейдегі бәсекеге қабілеттілігін жоғарылатты.

XXI ғасыр – ақпараттық технологиялардың ғасыры. Бүгінде кез келген мемлекеттің бәсекеге қабілеттілігі оның цифрландыру деңгейімен, халыққа көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің сапасымен өлшенеді. Осы тұрғыдан алғанда Қазақстан да заманауи үрдістерден қалыс қалмай, электрондық үкімет жүйесін қалыптастырды. 2006 жылы іске қосылған **eGov.kz** порталы бүгінде халыққа 700-ден астам қызмет түрін онлайн форматта ұсынады. Электрондық үкімет – Қазақстанның «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасының негізгі тетігі болып табылады.

1. Азаматтар үшін маңызы

Электрондық үкімет Қазақстан азаматтарының күнделікті өмірін айтарлықтай жеңілдетті. Бұрын бір ғана анықтама алу үшін бірнеше күн кетсе, қазір бірнеше минут жеткілікті. Бұл халықтың уақытын үнемдеп, мемлекеттік қызметтердің сапасын арттырды. Сонымен қатар:

• жеке куәлік пен төлқұжатқа онлайн өтініш беру;

• тұрғылықты жерді тіркеу;

• коммуналдық төлемдерді төлеу;

• әлеуметтік жәрдемақыларға өтініш жасау сияқты қызметтер электрондық форматта қолжетімді болды.

2. Мемлекеттік басқарудағы маңызы

Электрондық үкімет мемлекеттік аппараттың жұмысын тиімді ете түсті. Ақпараттық жүйелердің интеграциясы арқасында әртүрлі мемлекеттік органдар арасында жедел деректер алмасу жүзеге асады. Бұл бюрократиялық кедергілерді азайтып, басқарудағы ашықтықты қамтамасыз етеді. Сонымен бірге мемлекеттік органдардың қызметі қоғам үшін бақылауға қолжетімді болды.

3. Жемқорлықпен күрестегі рөлі

Қазақстан үшін маңызды мәселелердің бірі – сыбайлас жемқорлықпен күрес. Электрондық үкімет осы бағытта үлкен рөл атқарады. Себебі азамат пен мемлекеттік қызметші арасындағы тікелей байланыс азайған сайын, заңсыз әрекеттерге жол беру мүмкіндігі төмендейді. Барлық процестер электронды түрде тіркелетіндіктен, олардың ашықтығы қамтамасыз етіледі.

4. Бизнеске тигізген пайдасы

Электрондық үкімет кәсіпкерлікке де оң әсерін тигізді. Бизнес субъектілері лицензиялар мен рұқсат қағаздарын онлайн ала алады, салықтарын қашықтан төлейді, есептілікті электронды түрде өткізеді. Бұл уақытты үнемдеп қана қоймай, инвестициялық климатты жақсартуға ықпал етеді.

5. Әлеуметтік саладағы маңызы

Электрондық үкімет әлеуметтік саланың сапасын арттырды. Денсаулық сақтау саласында дәрігерге онлайн жазылу, электрондық рецепті алу мүмкіндігі жасалды. Білім беру саласында мектепке немесе балабақшаға кезекке тұру электрондық форматта жүргізіледі. Әлеуметтік қорғау саласында жәрдемақылар мен зейнетақыларды рәсімдеу жеңілдетілді.

6. Болашақ даму бағыттары

Электрондық үкіметтің маңызы күннен күнге артып келеді. Алдағы жылдары:

• «ақылды қалалар» (Smart City) жүйесін енгізу;

• жасанды интеллект пен Big Data технологияларын пайдалану;

• барлық мемлекеттік қызметтердің 100% онлайн форматқа көшуі;

• азаматтарды цифрлық сәйкестендіруді жетілдіру жоспарлануда.

Қазақстандағы электрондық үкімет – мемлекеттік басқарудың жаңа сапалы деңгейі. Ол халыққа қызмет көрсетудің тиімділігін арттырып қана қоймай, елдегі ашықтық пен сенімді нығайтты. Сонымен қатар сыбайлас жемқорлықты азайтуға, бизнеске қолайлы жағдай жасауға және халықтың цифрлық сауаттылығын дамытуға үлес қосты.

Қ азақстандағы ақпараттық-коммуникативтік технологиялардың дамуымен азаматтар мен мемлекеттің өзара әрекеттестігін ыңғайлы, қарапайым, қолжетімді және түсінікті ету үшін электронды үкімет тұжырымдамасы әзірленді. Электрондыүкімет құру ісі билік органдарының жұмысын анағұрлым тиімді, азаматтарға қолжетімдіетуүшінқажетболды.

Электронды үкімет–ақпараттық технологиялар көмегімен ішінара келісушілікті қамтамасыз ететін, мемлекетпен азаматтар арасындағы, сондай-ақ мемлекеттікоргандардың өзара әрекеттестігінің бірыңғай механизмі. Мемлекеттік органдарға кезекті қысқартып, анықтама, куәлік, рұқсат құжаттарын жәнетағы басқаларын алуды жеңілдетуге әрі жылдамдатуға мүмкіндік берген де – осымеханизм.

Басқаша айтқанда, электронды үкімет – лицензияны рәсімдеу үшін ЖСН ғана керек болатын, коммуналдық қызмет ақылары мен айыппұлдарды онлайн жүйесіндетөлеуге болатын, анықтама алу үшін «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы» жеке куәлік қана талап етілетін, бизнестіөздігімен тіркеуге немесе электронды үкімет порталында небәрі 10–15 минут ішінде анықтама алуға, күн-түндемей, кезкелген уақытта баланың балабақшаға кезегін көруге, мекенжай анықтамасын ұялы телефонға алдыруға болатын және осы секілді басқа да көптегенжағдайлар.

Электрондық үкіметтің маңызы – мемлекет пен қоғам арасындағы байланысты нығайтып, Қазақстанды цифрлық даму жолына жетелеуінде. Бұл – елдің жаһандық деңгейде бәсекеге қабілетті болуына ықпал ететін стратегиялық қадам.

Электрондық үкімет – Қазақстанның мемлекеттік басқару жүйесін жаңғыртудағы маңызды қадам. Ол азаматтарға сапалы қызмет көрсетуді қамтамасыз етіп қана қоймай, мемлекеттің ашықтығын арттырады, жемқорлықты азайтады және қоғамның цифрлық дамуына серпін береді.

Электрондық үкіметтің тиімді іске асырылуы – мемлекет пен азаматтар арасындағы сенімді нығайтып, еліміздің халықаралық деңгейде бәсекеге қабілеттілігін арттырады.

Электрондық үкімет ұғымы және мақсаттары

Бөлім	Мазмұны
Электрондық үкімет ұғымы	Электрондық үкімет (e-Gov) – ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану арқылы мемлекеттік органдардың қызметін автоматтандыратын, азаматтар мен бизнеске мемлекеттік қызметтерді онлайн форматта ұсынатын бірыңғай жүйе. Оның басты ерекшелігі – қолжетімділік, ашықтық, тиімділік және сенімділік. Электрондық үкімет азаматтар мен мемлекет арасындағы байланысты жеңілдетіп, қағазбастылықты азайтады және мемлекеттік басқарудың сапасын арттырады.
Мақсаттары	1. Қолжетімділік – кез келген уақытта (24/7) және кез келген жерде интернет арқылы мемлекеттік қызметтерді алу мүмкіндігін қамтамасыз ету. 2. Тиімділік – бюрократиялық кедергілерді азайту, құжат рәсімдеуді жеңілдету, уақыт пен шығынды қысқарту. 3. Ашықтық пен айқындық – мемлекеттік органдардың жұмысын халыққа жария ету, қоғам алдындағы есептілікті күшейту. 4. Сыбайлас жемқорлықты азайту – қызмет көрсету кезінде адам факторын азайтып, электрондық форматтағы әділдікті қамтамасыз ету. 5. Экономикалық пайда – мемлекеттік қызмет көрсету шығындарын азайту, мемлекеттік аппараттың тиімділігін арттыру. 6. Қоғамдық сенім – азаматтардың мемлекетке деген сенімін арттыру, қоғамның шешім қабылдау процесіне қатысу мүмкіндігін кеңейту (электронды дауыс беру, онлайн петициялар). 7. Инновацияларды енгізу – жасанды интеллект, Big Data, блокчейн, биометрия сияқты жаңа технологияларды пайдалану арқылы қызмет көрсету сапасын жақсарту. 8. Smart Government моделіне көшу – проактивті қызмет көрсету, яғни азамат өтініш жасамай-ақ, мемлекет қажетті қызметті автоматты түрде ұсынуы.

ЭЛЕКТРОНДЫҚ ҮКІМЕТТІҢ ҚҰРЫЛЫМЫ

Электрондық үкімет – заманауи мемлекеттің ажырамас бөлігі. Оның құрылымы мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыруға, азаматтар мен бизнеске ыңғайлы жағдай жасауға бағытталған. Қазақстанда электрондық үкіметтің дамуы «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасы аясында қарқынды жүргізіліп келеді. Оның негізгі мақсаты – мемлекеттік қызметтерді толықтай электрондық форматқа көшіру және халықтың қашықтан қызмет алу мүмкіндігін кеңейту.

1. Негізгі порталдар

eGov.kz – электрондық үкімет порталы

Қазіргі таңда цифрландыру мемлекеттің дамуындағы негізгі бағыттардың біріне айналды. Қазақстанда мемлекеттік қызметтерді онлайн форматқа көшіру мақсатында 2006 жылы eGov.kz электрондық үкімет порталы іске қосылды. Бұл – азаматтар мен бизнеске мемлекеттік қызметтерді қолжетімді, сапалы әрі тиімді ұсынатын басты ақпараттық ресурс.

Порталдың негізгі мақсаты

eGov.kz порталының басты мақсаты – азаматтар мен мемлекеттік органдар арасындағы қарым-қатынасты жеңілдету және мемлекеттік қызметтерді қағаз жүзінде емес, цифрлық форматта қолжетімді ету.

Порталдың құрылымы мен қызметтері

1. Негізгі қызметтері

* 700-ден астам мемлекеттік қызмет түрін онлайн ұсыну;

* Тұрғылықты жерді тіркеу немесе өзгерту;

* Жеке куәлік пен төлқұжатқа өтініш беру;

* Әлеуметтік төлемдерге, жәрдемақыларға, зейнетақыға құжат тапсыру;

* Салық төлеу және қарыздарды тексеру;

* Әкімшілік айыппұлдарды қарау және төлеу;

* Денсаулық сақтау қызметтері (дәрігерге жазылу, зертханалық талдаулар нәтижелерін көру);

* Білім беру қызметтері (мектепке немесе балабақшаға кезекке тұру, ЖОО-ға құжат тапсыру).

2. Ашық үкімет бөлімдері

Порталда Ашық үкімет бөлімдері бар:

• Ашық деректер (data.egov.kz) – мемлекеттік органдар жариялайтын ресми статистика мен мәліметтер;

• Ашық нормативтік-құқықтық актілер (legalacts.egov.kz) – заңдар мен нормативтік құжаттардың жобаларына пікір білдіру;

• Ашық диалог (dialog.egov.kz) – азаматтар мен мемлекеттік органдар арасындағы онлайн байланыс алаңы;

• Ашық бюджет (budget.egov.kz) – бюджет қаражатының жұмсалуын бақылау мүмкіндігі.

3. Пайдаланушыға ыңғайлы шешімдер

• ЭЦҚ (электрондық цифрлық қолтаңба) – құжаттарға заңды күш беретін басты құрал;

• SMS-құпиясөз – қарапайым қызметтерге жылдам қол жеткізу тәсілі;

• Face ID/Touch ID – eGov Mobile қосымшасы арқылы биометриялық сәйкестендіру;

• EgovKzBot 2.0 Telegram-боты – азаматтарға жедел қызмет алу мүмкіндігін береді.

Қауіпсіздік пен деректерді қорғау

eGov.kz порталында ақпараттық қауіпсіздікке ерекше мән беріледі. Жеке мәліметтерді қорғау үшін заманауи шифрлау жүйелері қолданылады. Әрбір пайдаланушы өзінің ЖСН-ы мен құпия кілтін пайдаланып, тек өзі туралы деректерге ғана қол жеткізе алады.

Қазақстан үшін маңызы

eGov.kz порталының енгізілуі Қазақстандағы мемлекеттік қызметтер жүйесінде үлкен өзгеріс жасады:

* Халықтың уақытын үнемдеді;

* Мемлекеттік аппараттың тиімділігін арттырды;

* Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайтты;

* Мемлекеттік басқарудағы ашықтық пен сенімді күшейтті;

* Азаматтардың цифрлық сауаттылығын арттыруға ықпал етті.

eGov.kz – Қазақстанның цифрлық мемлекетке көшуіндегі ең маңызды қадамдардың бірі. Бұл портал мемлекеттік қызметтерді «бір терезе» қағидаты бойынша ұсынуға мүмкіндік беріп, азаматтар үшін тиімді әрі ыңғайлы жүйе қалыптастырды. Болашақта портал жаңа технологиялармен толықтырылып, жасанды интеллект пен Big Data негізінде одан әрі дамуы күтіледі.

eGov Mobile – электрондық үкіметтің мобильді қосымшасы

Цифрлық трансформация жағдайында мемлекеттік қызметтерді халыққа барынша қолжетімді ету – кез келген мемлекеттің басты міндеттерінің бірі. Қазақстан Республикасында бұл бағытта жүзеге асқан маңызды жобалардың бірі – **eGov Mobile** мобильді қосымшасы. Ол 2019 жылдан бастап іске қосылып, азаматтарға мемлекеттік қызметтерді смартфон арқылы жылдам әрі ыңғайлы алуға мүмкіндік беріп отыр.

Негізгі мақсаты

Азаматтар мен бизнеске мемлекеттік қызметтерді мобильді форматта ұсыну;

eGov.kz порталындағы қызметтердің көшірмесін емес, заманауи мобильді нұсқасын қалыптастыру;

Цифрлық құжаттарды күнделікті өмірде қолдануға мүмкіндік беру;

Халықтың уақытын үнемдеп, мемлекеттік қызметтердің қолжетімділігін арттыру.

Қосымшаның негізгі мүмкіндіктері

1. Мемлекеттік қызметтер

eGov Mobile қосымшасы арқылы 80-нен астам мемлекеттік қызмет түрі қолжетімді, олардың ішінде:

* Жеке куәлік пен төлқұжатқа өтініш беру;

* Баланы балабақшаға немесе мектепке кезекке қою;

* Дәрігерге онлайн жазылу;

* Салық қарыздарын, айыппұлдарды тексеру және төлеу;

* Әлеуметтік төлемдерге, жәрдемақыларға өтініш жасау.

2. Цифрлық құжаттар сервисі

Бұл – қосымшаның ең маңызды бөлігінің бірі. «Цифрлық құжаттар» бөлімінде мынадай құжаттар қолжетімді:

• Жеке куәлік;

• Жүргізуші куәлігі;

• Паспорт;

• Әскери билет;

• Студенттік билет;

• Зейнеткер куәлігі;

• Туу туралы куәлік және т.б.

Азаматтар осы құжаттарды қағазсыз форматта көрсетіп, заңды күшке ие баламасы ретінде пайдалана алады.

3. Авторизация және сәйкестендіру

eGov Mobile қолданушыларды бірнеше жолмен сәйкестендіреді:

• ЭЦҚ (электрондық цифрлық қолтаңба) арқылы;

• SMS-пароль арқылы;

• Face ID және Touch ID биометриялық әдістер арқылы.

4. Төлемдер

Қосымша арқылы келесі төлемдерді орындауға болады:

• Салық төлемдері;

• Айыппұлдар;

• Мемлекеттік баждар;

• Коммуналдық қызметтер төлемдері.

5. Интеграцияланған қызметтер

EgovKzBot 2.0 (Telegram-бот) – азаматтарға қосымша ыңғайлы арна;

Ashyq жүйесімен интеграция – пандемия кезінде қосымшаның маңызын арттырды;

Kaspi.kz, Halyk Bank, Homebank сияқты төлем жүйелерімен байланыс – төлемдерді тез орындауға мүмкіндік береді.

Артықшылықтары

* Қызметтердің тәулік бойы қолжетімділігі;

* Қағаз құжаттарды қажет етпейді;

* Уақытты және қаржыны үнемдейді;

* Барлық құжаттар бір жерде – смартфонда сақталады;

* Ашықтық пен ыңғайлылықты қамтамасыз етеді;

* Цифрлық сауаттылықты арттырады.

Қазақстан үшін маңызы

eGov Mobile – Қазақстандағы электрондық үкіметті дамытудың жаңа кезеңі. Ол:

Мемлекеттік қызметтердің 100% мобильді форматқа көшуін қамтамасыз етеді;

Халықтың цифрлық мәдениетін арттырады;

Азаматтар мен мемлекеттің өзара байланысын жеңілдетеді;

«Қағазсыз қоғам» қағидатын іске асырады;

Қазақстанды әлемдік деңгейдегі цифрлық мемлекеттер қатарына қосады.

eGov Mobile – Қазақстанның цифрлық даму стратегиясының маңызды бөлігі. Ол тек мемлекеттік қызметтерді қолжетімді етіп қана қоймай, азаматтардың күнделікті өмірін жеңілдететін әмбебап құралға айналды. Болашақта жасанды интеллект, Big Data және блокчейн технологияларын енгізу арқылы қосымшаның мүмкіндіктері одан әрі кеңейе түседі.

2. Салалық жүйелер

Электрондық үкімет – Қазақстан Республикасында цифрлық мемлекет қалыптастырудың негізгі тетігі. Оның орталық компоненттерімен қатар, салалық жүйелері ерекше маңызға ие. Әрбір салалық жүйе белгілі бір бағыттағы мемлекеттік қызметтерді оңтайландырады, процестерді автоматтандырады және азаматтар үшін қолайлы жағдай жасайды.

Электрондық үкімет тек бір порталмен шектелмейді. Әр салаға қатысты арнайы жүйелер бар:

1. E-license.kz – Электрондық лицензиялау жүйесі

Мағынасы

Бұл – лицензиялар мен рұқсат құжаттарын электронды форматта рәсімдеуге арналған жүйе.

Міндеттері

* Лицензия алу процесін ашық әрі тиімді ету;

* Бизнеске қолайлы жағдай қалыптастыру;

* Құжаттарды рәсімдеуде қағазбастылықты жою.

Мүмкіндіктері

* Лицензияға онлайн өтініш беру;

* Өтініштің мәртебесін бақылау;

* Электрондық құжат алу;

* Әр сала бойынша рұқсат құжаттарын рәсімдеу (сауда, медицина, құрылыс, көлік т.б.).

Артықшылықтары

* Жылдам әрі ыңғайлы рәсімдеу;

* Жемқорлық тәуекелдерін азайту;

* Ашықтық пен сенімділік.

Қазақстан үшін маңызы

Бұл жүйе кәсіпкерлікті қолдап, бизнес жүргізуді жеңілдетеді. Нәтижесінде елдің инвестициялық тартымдылығы артып, экономикаға оң әсер етеді.

2.E-notary.kz – Электрондық нотариат жүйесі

Мағынасы

Нотариаттық қызметтерді электронды форматта көрсететін жүйе.

Міндеттері

* Нотариустар қызметін цифрландыру;

* Азаматтарға онлайн нотариалдық көмек көрсету;

* Құжат айналымын жеңілдету.

Мүмкіндіктері

* Құжаттарды ЭЦҚ арқылы куәландыру;

* Қашықтан нотариаттық қызмет алу;

* Жылжымайтын мүлік пен келісімшарттарға қатысты операцияларды рәсімдеу.

Артықшылықтары

* Уақытты үнемдеу;

* Қызметтердің қауіпсіздігі мен заңдылығы;

* Азаматтардың құқықтық сауаттылығын арттыру.

Қазақстан үшін маңызы

E-notary.kz – заңдық рәсімдерді жеңілдетіп, құқықтық қызметтердің қолжетімділігін кеңейтеді.

3. E-salyq / E-halyk – Салық және әлеуметтік төлемдер жүйелері

Мағынасы

Салық төлемдері мен әлеуметтік төлемдерді онлайн басқаруға арналған жүйелер.

Міндеттері

* Салықтарды уақтылы төлеуді қамтамасыз ету;

* Әлеуметтік төлемдерге өтініш қабылдау;

* Қаржылық қатынастарды ашық ету.

Мүмкіндіктері

* Салық қарызын онлайн тексеру;

* Айыппұлдар мен алымдарды төлеу;

* Зейнетақы мен жәрдемақыға өтініш беру;

* Кәсіпкерлер үшін салықтық есептілікті электронды тапсыру.

Артықшылықтары

* Ыңғайлылық пен жеделдік;

* Қаржылық айқындық;

* Құжаттарды қағаз түрінде тапсыру қажеттілігінің жойылуы.

Қазақстан үшін маңызы

Бұл жүйелер халықтың әлеуметтік қорғалуын арттырады, бизнеске қолдау көрсетеді және көлеңкелі экономиканы азайтуға ықпал етеді.

4. E-health.kz – Электрондық денсаулық сақтау жүйесі

Мағынасы

Медицина саласындағы қызметтерді цифрландыруға арналған жүйе.

Міндеттері

* Азаматтардың денсаулығына қатысты деректерді бірыңғай базаға жинақтау;

* Медициналық қызметтердің қолжетімділігін қамтамасыз ету;

* Дәрігер мен науқас арасындағы байланысты жеңілдету.

Мүмкіндіктері

* Дәрігерге онлайн жазылу;

* Денсаулық паспортын көру;

* Электрондық рецепті алу;

* Зертханалық талдаулар нәтижелерін қарау.

Артықшылықтары

* Қашықтан қызмет алу;

* Уақытты үнемдеу;

* Қызмет сапасын арттыру.

Қазақстан үшін маңызы

E-health.kz – халықтың денсаулығын қорғауға және медицина жүйесін жаңа деңгейге көтеруге ықпал етеді.

5. E-university – Электрондық білім беру жүйесі

Мағынасы

Жоғары оқу орындарының қызметтерін цифрландыруға арналған жүйе.

Міндеттері

* Білім сапасын арттыру;

* Студент пен оқытушы арасындағы байланысты жеңілдету;

* Білім беру процесін бақылауды автоматтандыру.

Мүмкіндіктері

* Қашықтан оқыту;

* Электрондық журналдар мен бағаларды көру;

* Оқу үлгерімі туралы ақпарат алу;

* Құжаттарды онлайн тапсыру.

Артықшылықтары

* Ашықтық пен қолжетімділік;

* Оқу процесін тиімді ұйымдастыру;

* Заманауи білім беру ортасын қалыптастыру.

Қазақстан үшін маңызы

Бұл жүйе білім сапасын жақсартып, қашықтан оқыту мүмкіндігін кеңейтеді, студенттердің цифрлық сауаттылығын дамытады.

6. Open Government – Ашық үкімет жүйесі

Мағынасы

Мемлекеттік органдардың ашықтығын қамтамасыз ететін жүйе.

Міндеттері

* Мемлекеттік қызметтің ашықтығын қамтамасыз ету;

* Азаматтармен интерактивті байланыс орнату;

* Қаржылық шығындарды бақылау.

Мүмкіндіктері

Ашық деректер порталы (data.egov.kz) – ресми статистика мен мәліметтер;

Ашық НҚА (legalacts.egov.kz) – заң жобаларына пікір қалдыру;

Ашық диалог (dialog.egov.kz) – мемлекеттік органдарға өтініш пен сұрақ қою;

Ашық бюджет (budget.egov.kz) – бюджет қаражатының жұмсалуын бақылау.

Артықшылықтары

* Қоғамдық бақылау тетіктері;

* Мемлекеттік органдарға сенімнің артуы;

* Демократиялық қағидаттарды дамыту.

Қазақстан үшін маңызы

Open Government – билік пен қоғам арасындағы сенімді нығайтып, мемлекеттік басқаруды барынша ашық етеді.

Электрондық үкіметтің салалық жүйелері Қазақстанда мемлекеттік қызметтерді әр салада қолжетімді, жедел әрі ашық етуге бағытталған. E-license.kz бизнесті жеңілдетсе, E-notary.kz құқықтық қызметті оңтайландырады. E-salyq/E-halyk қаржы және әлеуметтік саланы, E-health.kz денсаулық сақтауды, E-university білім беруді цифрландырады. Ал Open Government билік пен халық арасындағы ашықтықты қамтамасыз етеді.

Бұл жүйелердің барлығы Қазақстанды цифрлық мемлекетке айналдыруға, халықтың өмір сапасын жақсартуға және халықаралық деңгейдегі бәсекеге қабілеттілігін арттыруға бағытталған.

Салаық жүйе	Мағынасы	Негізгі міндеттері	Мүмкіндіктері	Артықшылықтары	Қазақстан үшін маңызы
E-license.kz	Лицензиялар мен рұқсат құжаттарын электрондық түрде беру жүйесі.	Лицензия алу процесін жеңілдету, бизнеске қолайлы жағдай жасау, қағазбастылықты азайту.	Онлайн өтініш беру, өтінішті қадағалау, электрондық лицензия алу.	Жылдамдық, ашықтық, қағазбастылықтың азаюы, жемқорлықтың төмендеуі.	Кәсіпкерлікті дамытуға, инвестициялық ахуалды жақсартуға ықпал етеді.
E-notary.kz	Нотариаттық қызметтерді онлайн форматта көрсететін жүйе.	Нотариустардың қызметін цифрландыру, азаматтарға қашықтан қол жеткізу.	Құжаттарды ЭЦҚ арқылы куәландыру, онлайн нотариалдық қызмет алу.	Уақытты үнемдеу, қауіпсіздік, ыңғайлылық.	Құқықтық қызметтердің қолжетімділігін арттырады.
E-salyq / E-halyk	Салық төлемдері мен әлеуметтік төлемдерді басқару жүйесі.	Салықтарды онлайн төлеу, әлеуметтік төлемдерге өтініш қабылдау.	Салық қарызын тексеру, төлем жасау, жәрдемақы рәсімдеу.	Ыңғайлылық, ашықтық, қаржының айқындылығы.	Әлеуметтік қорғалуды күшейтеді, көлеңкелі экономиканы азайтады.
E-health.kz	Денсаулық сақтау қызметтерін цифрландыру жүйесі.	Денсаулық деректерін бірыңғай базаға жинақтау, қолжетімділікті арттыру.	Дәрігерге онлайн жазылу, электрондық рецепт, денсаулық паспортын көру.	Уақытты үнемдеу, сапаны арттыру, қашықтан қызмет алу.	Медициналық инфрақұрылымды заманауи деңгейге көтереді.
E-university	Жоғары оқу орындарындағы білім беру процесін цифрландыру жүйесі.	Білім сапасын арттыру, оқу процесін бақылау, қашықтан оқыту.	Электрондық журнал, онлайн құжат тапсыру, үлгерімді бақылау.	Ашықтық, қолжетімділік, тиімділік.	Қазақстандағы білім беру сапасын арттырады.
Open Government	Мемлекеттік органдардың ашықтығын қамтамасыз ететін жүйе.	Мемлекеттік органдардың қызметін жариялау, халықпен байланыс.	Ашық деректер, ашық НҚА, ашық диалог, ашық бюджет.	Ашықтық, сенімділік, демократиялық қағидаттарды дамыту.	Билік пен қоғам арасындағы сенімді нығайтады.

3. Инфрақұрылымдық компоненттер

Электрондық үкіметтің инфрақұрылымдық компоненттері – бұл бүкіл жүйенің негізін құрайтын техникалық және ұйымдастырушылық құралдар. Олар мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелерін біріктіріп, азаматтар мен бизнеске онлайн қызмет көрсетуге мүмкіндік береді. Егер порталдар мен мобильді қосымшалар – сыртқы интерфейс болса, инфрақұрылымдық компоненттер – жүйенің «жүрегі» мен «қаңқасы» іспетті.

1. Ұлттық деректер қоры

Ұлттық деректер қоры – Қазақстан Республикасының электрондық үкімет жүйесінің негізгі құрамдас бөлігі болып табылады. Ол азаматтар мен заңды тұлғалар туралы барлық ресми мәліметтерді жинақтап, сақтайтын және мемлекеттік органдар арасында ортақ пайдалануға мүмкіндік беретін бірыңғай ақпараттық база.

Бұл қордың басты мақсаты – халыққа көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің сапасын арттыру, деректерді қайта-қайта жинау мен қағазбастылықты жою, мемлекеттік органдар арасындағы ақпарат алмасуды жеделдету. Ұлттық деректер қорында азаматтардың жеке сәйкестендіру нөмірі (ЖСН), тұрғылықты мекенжайы, отбасы құрамы, әлеуметтік мәртебесі, салықтық міндеттемелері, жылжымайтын мүлікке қатысты деректері және басқа да маңызды мәліметтер сақталады.

Қордың негізгі міндеттеріне азаматтар мен ұйымдар туралы ақпаратты жүйелеу, оны мемлекеттік органдарға нақты әрі өзекті түрде ұсыну, қайталанатын құжаттарды болдырмау және азаматтарға «бір терезе» қағидаты бойынша қызмет көрсету жатады. Сонымен бірге, бұл база мемлекеттік қызмет көрсету процесін автоматтандыруға және деректердің құпиялылығын қорғауға мүмкіндік береді.

Ұлттық деректер қоры азаматтарға да, мемлекетке де үлкен артықшылық береді. Азаматтар үшін ол – уақытты үнемдеу, ыңғайлылық пен ашықтық. Мемлекет үшін – тиімділік, жемқорлық тәуекелдерін азайту және мемлекеттік басқаруды оңтайландыру.

Қазақстан үшін Ұлттық деректер қорының маңызы зор. Ол цифрлық трансформацияның негізін құрайды, мемлекеттік қызметтерді қолжетімді әрі сапалы етеді. Бұл жүйе халықтың әлеуметтік қорғалуын күшейтіп, мемлекеттік басқарудың ашықтығын қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, елдің цифрлық мемлекет ретінде әлемдік аренада бәсекеге қабілеттілігін арттыруға ықпал етеді.

Негізгі міндеттері

1. Азаматтар мен ұйымдар туралы барлық маңызды деректерді жинақтау;

2. Мемлекеттік органдар арасында ақпарат алмасуды бір ізге түсіру;

3. Мемлекеттік қызметтерді көрсету кезінде қайталанатын құжаттарды жою;

4. Қызмет көрсету сапасын арттыруға қажетті ақпараттық негіз құру;

5. Жеке деректердің құпиялылығын және ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету.

Мүмкіндіктері

Әрбір азамат пен ұйымға қатысты деректерді нақты уақыт режимінде алу;

Мемлекеттік қызметтерді көрсету кезінде ақпаратты автоматты түрде пайдалану;

Ведомствоаралық ақпараттық жүйелерді біріктіру;

Азаматтардың жеке мәліметтерін бір рет тіркеп, оны барлық қызметтер үшін қолдану;

Қызмет көрсету барысында деректердің дұрыстығын тексеру.

Артықшылықтары

Жылдамдық: бұрын бірнеше күн немесе апта қажет болған қызметтер бірнеше минутта көрсетіледі;

Ыңғайлылық: азаматтардан қайта-қайта құжат жинау талап етілмейді;

Ашықтық: барлық деректер бірыңғай жүйеде сақталады, қателік пен қайталанулар азаяды;

Қауіпсіздік: деректер заманауи технологиялар арқылы қорғалады;

Тиімділік: мемлекеттік органдардың жұмысын оңтайландырады, артық шығынды азайтады.

Қазақстан үшін маңызы

Ұлттық деректер қоры Қазақстан үшін стратегиялық маңызға ие:

Қызмет көрсету сапасын арттырады: азаматтар кез келген мемлекеттік қызметті «бір терезе» қағидаты бойынша жылдам ала алады;

Әлеуметтік саясатты жетілдіреді: әр азаматтың әлеуметтік мәртебесіне қарай жәрдемақы, субсидия немесе басқа да жеңілдіктер әділ әрі нақты беріледі;

Бизнес пен инвестицияға қолайлы жағдай жасайды: құжат рәсімдеудің жеңілдеуі кәсіпкерлікті дамытуға ықпал етеді;

Сыбайлас жемқорлықты төмендетеді: автоматтандырылған жүйе адам факторын азайтады;

Цифрлық мемлекеттің негізін қалайды: Қазақстанды халықаралық деңгейде цифрлық даму жолындағы жетекші елдер қатарына қосады.

Ұлттық деректер қоры – электрондық үкіметтің ең маңызды тіректерінің бірі. Ол тек техникалық база ғана емес, сонымен бірге халықтың өмірін жеңілдететін, мемлекеттік қызметтердің сапасын арттыратын, мемлекетті басқарудың ашықтығы мен тиімділігін қамтамасыз ететін құрал. Қордың дамуы Қазақстанды толыққанды цифрлық мемлекетке айналдырудағы басты қадам болып табылады.

2. Электрондық цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ)

Электрондық цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ) – электрондық құжаттарға заңды күш беретін және қол қоюшы адамның жеке басын растауға арналған заманауи құрал. Ол қағаз құжаттағы қолтаңбаның электрондық баламасы болып табылады және Қазақстан заңнамасына сәйкес толық құқықтық күшке ие. ЭЦҚ құжаттың түпнұсқалығын дәлелдеп қана қоймай, оның мазмұны өзгермегенін де қамтамасыз етеді.

Қазақстанда ЭЦҚ-ны Ұлттық куәландырушы орталық береді. Әрбір азамат немесе заңды тұлға осы орталық арқылы жеке криптографиялық кілттерін алады. Бұл кілттер құжаттарға қол қоюға, пайдаланушыны сәйкестендіруге және ақпараттың қауіпсіздігін сақтауға мүмкіндік береді.

ЭЦҚ-ның негізгі міндеттері – электрондық құжаттарға заңды мәртебе беру, пайдаланушының жеке басын растау, деректердің құпиялылығы мен қауіпсіздігін сақтау және мемлекеттік қызметтерді онлайн форматта алу мүмкіндігін қамтамасыз ету. Оның көмегімен азаматтар мемлекеттік органдарға өтініштерін жолдай алады, түрлі анықтамаларға тапсырыс береді, салық төлейді, әлеуметтік төлемдерге өтініш береді және банктік операцияларды да қашықтан орындай алады.

ЭЦҚ-ның артықшылықтары айқын: ол уақытты үнемдейді, қағаз құжаттарды қажет етпейді, құжат айналымын жылдамдатады, сонымен қатар жоғары деңгейдегі қауіпсіздікті қамтамасыз етеді. Электрондық қолтаңба қойылған кез келген құжат қағаз түрінде қол қойылған құжатпен бірдей заңды күшке ие болады. Бұл азаматтарға да, бизнеске де үлкен жеңілдік береді.

Қазақстан үшін ЭЦҚ-ның маңызы зор. Ол электрондық үкіметтің басты тірегі болып, мемлекеттік қызметтерді барынша қолжетімді әрі ашық етеді. Сонымен бірге, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайтып, қоғамды «қағазсыз технологияларға» көшіруге ықпал етеді. ЭЦҚ – Қазақстанды толыққанды цифрлық мемлекетке айналдыруға жол ашатын негізгі құралдардың бірі.

3. Интеграциялық шлюз

Интеграциялық шлюз – электрондық үкіметтің инфрақұрылымдық компоненттерінің бірі. Ол мемлекеттік органдардың әртүрлі ақпараттық жүйелерін өзара байланыстырып, бір-бірімен деректер алмасуын қамтамасыз етеді. Басқаша айтқанда, интеграциялық шлюз – мемлекеттік органдар арасындағы «цифрлық көпір».

Бұл жүйенің негізгі міндеті – азаматтарға мемлекеттік қызмет көрсетуді жеңілдету. Бұрын бір анықтама алу үшін азамат бірнеше мекемеге жеке-жеке баруы қажет болса, бүгінде интеграциялық шлюздің арқасында мемлекеттік органдар деректерді өзара автоматты түрде алмасады. Мысалы, тұрғын үй субсидиясына өтініш берген азаматтан мекенжай анықтамасы немесе отбасы құрамы туралы анықтама талап етілмейді, өйткені бұл мәліметтер тиісті базалардан автоматты түрде алынады.

Интеграциялық шлюздің тағы бір маңызды қызметі – мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелерін бірыңғай кеңістікке біріктіру. Бұл қадам қайталанатын ақпаратты болдырмайды, процестерді жеделдетеді және азаматтарға көрсетілетін қызметтердің сапасын арттырады.

Бұл жүйенің артықшылықтары айқын: мемлекеттік қызмет көрсету уақыты қысқарады, азаматтар үшін қолайлылық артады, құжат айналымы ашық әрі тиімді болады. Сонымен қатар, адам факторы азайғандықтан, сыбайлас жемқорлық тәуекелдері де төмендейді.

Қазақстан үшін интеграциялық шлюздің маңызы зор. Ол мемлекеттік қызметтерді кешенді түрде көрсетуді қамтамасыз етіп қана қоймай, мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттырады. Осы жүйе арқылы Қазақстан электрондық үкіметін жаңа деңгейге көтеріп, «ақылды мемлекет» құруға бір қадам жақындайды.

Бұл жүйе электрондық үкіметтің «жасырын қозғалтқышы» болып саналады. Азамат немесе бизнес eGov.kz порталы немесе eGov Mobile қосымшасы арқылы қызметке өтініш бергенде, қажетті деректер әртүрлі мемлекеттік базалардан автоматты түрде тартылады. Ал осы деректердің үйлесімді әрі қауіпсіз алмасуын қамтамасыз ететін тетік – интеграциялық шлюз.

Мысалы, әлеуметтік жәрдемақыға өтініш бергенде жүйе автоматты түрде азаматтың жеке деректерін, тұрғылықты жерін, табысын, отбасы құрамын және басқа да мәліметтерді әртүрлі деректер қорынан жинақтап, нәтижесінде азаматқа дайын қызмет ұсынады.

Негізгі міндеттері

1. Мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелері арасындағы үздіксіз деректер алмасуды ұйымдастыру;

2. Әртүрлі базалардағы ақпаратты біртұтас стандартқа сәйкестендіру;

3. Азаматтарға кешенді қызмет көрсету үшін бірнеше ведомствоның қатысуын үйлестіру;

4. Мемлекеттік қызметтердің жылдамдығын арттыру және қағаз құжат айналымын азайту;

5. Ақпараттың дұрыстығы мен қауіпсіздігін қамтамасыз ету.

Мүмкіндіктері

Ведомствоаралық деректерді нақты уақыт режимінде беру;

Қызмет көрсету кезінде қажет құжаттарды автоматты түрде алу (азаматтан артық анықтама сұралмайды);

Мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелерін бір-бірімен толық үйлестіру;

Күрделі қызметтерді «бір терезе» қағидаты арқылы көрсету;

Халыққа қызмет көрсету сапасын арттыру.

Артықшылықтары

Жылдамдық: қызмет көрсету уақыты бірнеше есе қысқарады;

Ыңғайлылық: азамат бір өтінішпен бірнеше ведомстволық қызмет ала алады;

Ашықтық пен сенімділік: мемлекеттік органдардың жұмысы автоматтандырылған, адами фактор азаяды;

Тиімділік: деректердің қайталануы жойылып, мемлекеттік аппараттың шығыны азаяды;

Қауіпсіздік: шлюз арқылы берілетін деректер заманауи криптографиялық әдістермен қорғалады.

Қазақстан үшін маңызы

Интеграциялық шлюз – Қазақстанда электрондық үкіметтің дұрыс әрі толыққанды жұмыс істеуінің кепілі. Оның көмегімен:

Азаматтардан артық құжат талап етілмейді, өйткені барлық ақпарат автоматты түрде алынады;

Мемлекеттік қызметтер кешенді түрде ұсынылады;

Әр ведомство өзара байланыста жұмыс істейді, нәтижесінде мемлекеттік аппараттың тиімділігі артады;

Жемқорлық тәуекелдері төмендейді;

Қазақстан заманауи «ақылды мемлекет» құру жолына жақындайды.

Интеграциялық шлюз – электрондық үкіметтің «қан тамыры» іспетті. Ол мемлекеттік органдарды, деректер қорларын және салалық жүйелерді біртұтас инфрақұрылымға біріктіріп, азаматтар үшін сапалы, жылдам әрі ыңғайлы қызмет көрсетуге жағдай жасайды. Бұл жүйе болашақта Қазақстанды толыққанды цифрлық мемлекетке айналдырудағы басты тетіктердің бірі болып қала береді.

4. Мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелері

Мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелері – электрондық үкіметтің инфрақұрылымдық компоненттерінің маңызды бөлігі. Олар әрбір министрлік, комитет, ведомство немесе жергілікті атқарушы органдардың қызметін цифрландыруға арналған. Бұл жүйелердің негізгі мақсаты – өз саласына қатысты ақпаратты жинақтау, өңдеу және сақтау арқылы азаматтарға мемлекеттік қызмет көрсетуді жеңілдету.

Мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелері әр сала бойынша деректерді орталықтандырып, оларды басқа мемлекеттік органдармен үйлестіріп отырады. Мысалы, денсаулық сақтау саласында электрондық денсаулық сақтау жүйесі азаматтардың медициналық деректерін жүргізсе, білім беру саласында электрондық журналдар мен университеттік платформалар студенттердің үлгерімін бақылайды. Салық саласында электрондық жүйелер салық төлемдерін есепке алып, бизнеске қажетті құжаттарды жылдам рәсімдеуге мүмкіндік береді.

Бұл жүйелердің негізгі міндеттеріне азаматтар мен ұйымдардың өтініштерін электронды түрде қабылдау, мемлекеттік қызмет көрсету процесін автоматтандыру, деректердің дұрыстығын қамтамасыз ету және ведомствоаралық ақпарат алмасуды жолға қою жатады.

Мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелерінің артықшылықтары айқын: олар мемлекеттік қызмет көрсету уақытын қысқартады, азаматтар үшін ыңғайлылық туғызады, қағаз құжат айналымын азайтады және мемлекеттік органдардың ашықтығын арттырады. Сонымен қатар, бұл жүйелер адами факторды азайтып, қызметтердің сапасын жоғарылатады.

Қазақстан үшін мұндай ақпараттық жүйелердің маңызы зор. Олар мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттырып, халыққа көрсетілетін қызметтердің сапасын жақсартады. Әрбір салада цифрландыруды жүзеге асыра отырып, елдің әлеуметтік-экономикалық дамуына үлес қосады. Сонымен қатар, мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелері Қазақстанды заманауи талаптарға сай цифрлық мемлекетке айналдыруға ықпал етеді.

Электрондық үкіметтің инфрақұрылымдық компоненттері – бүкіл жүйенің сенімді жұмысын қамтамасыз ететін «тірек қаңқасы». Ұлттық деректер қоры – мәліметтердің бірыңғай орталығы, ЭЦҚ – азаматтардың қауіпсіздігі мен заңды құқықтарын қорғайтын құрал, интеграциялық шлюз – мемлекеттік органдар арасындағы байланыстың дәнекері, ал ведомстволық ақпараттық жүйелер – салалық қызметтердің заманауи негізі.

Осы компоненттердің арқасында Қазақстанда электрондық үкімет жүйесі толыққанды жұмыс істеп, халыққа тиімді, қолжетімді және ашық мемлекеттік қызмет көрсетуді қамтамасыз етіп отыр.

4. Қызмет көрсету бағыттары

Электрондық үкімет – мемлекеттік басқаруды заманауи деңгейге көтерудің және халыққа тиімді қызмет көрсетудің негізгі құралы. Оның қызмет көрсету бағыттары халықаралық тәжірибеге сүйене отырып төрт негізгі санатқа бөлінеді: G2C (Үкімет – Азаматтарға), G2B (Үкімет – Бизнеске), G2G (Үкімет – Үкіметке), G2E (Үкімет – Қызметкерлерге). Әр бағыт белгілі бір аудиторияға арналса да, олардың барлығы өзара байланысты және бір-бірін толықтырады.

G2C (Government to Citizens) – Үкіметтен азаматтарға

G2C (Government to Citizens) – Үкіметтен азаматтарға бағыты электрондық үкіметтің ең маңызды және халыққа тікелей бағытталған бөлігі болып саналады. Бұл бағыттың басты мақсаты – әрбір азаматқа мемлекеттік қызметтерді қолжетімді, жедел және ашық түрде ұсыну. Бұрын көптеген мемлекеттік қызмет түрлерін алу үшін азаматтар әр мекемеге барып, ұзақ кезекке тұруға мәжбүр болса, бүгінде G2C бағытының арқасында оларды онлайн форматта жылдам әрі ыңғайлы алуға мүмкіндік бар.

G2C бағыты азаматтардың күнделікті өміріне тікелей әсер етеді. Мысалы, төлқұжат немесе жеке куәлік алу, жүргізуші куәлігін рәсімдеу, тұрғылықты жерді тіркеу, әлеуметтік төлемдерге өтініш беру, зейнетақы туралы ақпарат алу сияқты қызметтердің барлығы электрондық форматта қолжетімді. Сонымен бірге, денсаулық сақтау саласында дәрігерге онлайн жазылу, электрондық рецепт алу, зертханалық талдау нәтижелерін көру мүмкіндігі бар. Білім беру саласында мектепке немесе университетке құжат тапсыру, емтихан нәтижелерімен танысу да осы бағыт арқылы жүзеге асады.

G2C қызметтері азаматтарға тек ыңғайлылық қана емес, сонымен қатар уақыт пен қаржыны үнемдеуге мүмкіндік береді. Қағаз құжаттарды жинау қажеттілігі азайып, артық қағазбастылық жойылады. Бұл жүйе сондай-ақ сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін төмендетеді, өйткені азамат пен мемлекеттік қызметкер арасындағы тікелей байланыс барынша қысқарады.

Қазақстан үшін G2C бағытының маңызы зор. Ол халықтың цифрлық сауаттылығын арттырып, мемлекеттік басқарудың тиімділігін күшейтеді. Азаматтар тәулік бойы қажетті мемлекеттік қызметтерге қол жеткізе алады, әлеуметтік саясат әділ әрі жедел іске асады. Бұл өз кезегінде халықтың мемлекетке деген сенімін нығайтып, Қазақстанды толыққанды цифрлық қоғамға айналдыруға ықпал етеді.

G2C – «Үкіметтен азаматтарға» бағыты электрондық үкіметтің негізін құрайды. Ол халыққа арналған қызметтердің қолжетімділігін арттырып, олардың өмір сапасын жақсартады және мемлекет пен азамат арасындағы байланысты жаңа деңгейге көтереді.

Қызмет түрлерінің кең ауқымы

G2C бағыты 700-ден астам мемлекеттік қызмет пен сервисті қамтиды. Олардың ішінде:

Құжаттар: жеке куәлік, төлқұжат, жүргізуші куәлігіне өтініш беру;

Әлеуметтік қолдау: жәрдемақылар мен зейнетақыларға өтініш беру, әлеуметтік мәртебені анықтау;

Денсаулық сақтау: дәрігерге онлайн жазылу, электрондық рецепттер, вакцинация туралы деректер;

Білім беру: мектепке және ЖОО-ға құжат тапсыру, ҰБТ нәтижелерімен танысу;

Тұрғын үй: тұрғын үй кезегіне тұру, баспана субсидиясын рәсімдеу;

Қаржы: салықтар мен айыппұлдарды төлеу, коммуналдық қызметтер ақысын онлайн жүргізу.

Инновациялық мүмкіндіктер

Электрондық цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ): құжаттарға онлайн қол қою және заңды күш беру;

SMS-қызметтер: кейбір анықтамаларды қысқа нөмірлер арқылы алу;

Egov QR: құжаттардың түпнұсқалығын тексеру үшін арнайы QR-код пайдалану;

EgovPay: төлемдерді тікелей портал немесе мобильді қосымша арқылы жүргізу.

Азаматтар үшін артықшылықтары

24/7 қолжетімділік: мемлекеттік қызметтер тәулік бойы ұсынылады;

Жылдамдық: бұрын бірнеше күн қажет болған қызметтер бірнеше минутта орындалады;

Қолжетімділік: интернетке қосылған кез келген құрылғы арқылы қызметтерді пайдалану мүмкіндігі бар;

Қауіпсіздік: барлық деректер қорғалған және заңды күшке ие;

Әлеуметтік теңдік: шалғай аймақ тұрғындары да мемлекеттік қызметтерге тең дәрежеде қол жеткізе алады.

Қазақстан үшін маңызы

1. Әлеуметтік әділеттілік: халықтың барлық санаты үшін тең мүмкіндік жасайды;

2. Азаматтардың мемлекетке сенімін арттырады: ашықтық пен айқындық күшейеді;

3. Сыбайлас жемқорлықты төмендетеді: адам факторының әсері азаяды;

4. Экономикалық тиімділік: мемлекет шығындарын азайтады, азаматтардың уақыты үнемделеді;

5. Цифрлық мәдениет: халықтың цифрлық сауаттылығын арттырады, жаңа технологияларды қолдануды үйретеді.

G2C – «Үкіметтен азаматтарға» бағыты электрондық үкіметтің жүрегі болып табылады. Ол Қазақстан азаматтарына күнделікті қажет мемлекеттік қызметтерді қашықтан, тез әрі сенімді түрде алуға мүмкіндік беріп, олардың өмір сапасын жақсартады. G2C – Қазақстанды толыққанды цифрлық қоғамға айналдырудағы ең маңызды қадамдардың бірі.

«G2B (Government to Business) – Үкіметтен бизнеске

G2B (Government to Business) – Үкіметтен бизнеске бағыты электрондық үкіметтің кәсіпкерлікке, компанияларға және заңды тұлғаларға арналған қызметтерін қамтиды. Оның басты мақсаты – бизнес субъектілеріне мемлекеттік қызметтерді қолжетімді ету, рәсімдерді жеңілдету және кәсіпкерлікті дамытуға қолайлы жағдай жасау.

Бұл бағыт аясында кәсіпкерлер өз қызметіне қажетті көптеген құжаттарды онлайн ала алады. Мысалы, лицензиялар мен рұқсат құжаттарын алу, салықтық есептілікті тапсыру, кедендік рәсімдер жүргізу, мемлекеттік сатып алуларға қатысу және бизнес ашу немесе жабу процестерін рәсімдеу секілді қызметтердің барлығы электронды форматқа көшірілген.

G2B бағыты кәсіпкерлікке үлкен артықшылық береді. Ең алдымен, уақыт пен шығынды үнемдеуге мүмкіндік туады. Бұрын бірнеше күнге созылатын рәсімдер қазір бірнеше сағатта немесе минутта орындалады. Сонымен қатар, кәсіпкерлер мемлекеттік органдарға қайта-қайта бармай-ақ, барлық процестерді қашықтан жүргізе алады. Бұл жүйе бизнес пен мемлекет арасындағы ашықтықты күшейтіп, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін төмендетеді.

Қазақстан үшін бұл бағыттың маңызы зор. Ол инвестициялық климатты жақсартып, шетелдік және отандық инвесторлар үшін қолайлы орта қалыптастырады. Сондай-ақ, шағын және орта бизнестің дамуына жағдай жасап, экономиканың әртараптандырылуына ықпал етеді.

G2B – «Үкіметтен бизнеске» бағыты электрондық үкіметтің кәсіпкерлікті қолдауға арналған маңызды бөлігі болып табылады. Оның арқасында бизнес жүргізу процесі жеңілдеп, Қазақстанның экономикасы цифрлық негізде дамуға мүмкіндік алады.

Мүмкіндіктері

Лицензиялар мен рұқсат құжаттарын алу – E-license.kz порталы арқылы кез келген лицензия түрін қашықтан рәсімдеу;

Салықтық есептілікті тапсыру және төлемдерді жүргізу – салық жүйесімен интеграцияланған электрондық форматтағы қызметтер;

Мемлекеттік сатып алуларға қатысу – электрондық сауда алаңдары арқылы тендерлерге өтініш беру;

Кедендік рәсімдер – импорт пен экспорт құжаттарын онлайн тіркеу;

Жер қатынастары – жер учаскелеріне өтініш беру, жалға алу немесе сатып алу шарттарын рәсімдеу;

Бизнес ашу немесе жабу – кәсіпкерлік қызметті тіркеу, қайта тіркеу және жабу процесін оңтайландыру.

Артықшылықтары

Жылдамдық: бұрын бірнеше күнге созылатын рәсімдер енді бірнеше сағатта орындалады;

Шығынды азайту: құжаттарды жинау және қағазбастылық қысқарады;

Ашықтық: барлық процесс автоматтандырылған, сыбайлас жемқорлық тәуекелдері төмендейді;

Қолжетімділік: кәсіпкерлер кез келген жерден интернет арқылы қызмет ала алады;

Инвестициялық тартымдылық: шетелдік және отандық инвесторлар үшін қолайлы жағдай қалыптасады.

Қазақстан үшін маңызы

G2B бағыты елдің экономикалық дамуына тікелей ықпал етеді. Ол:

* Шағын және орта бизнесті дамытуға жағдай жасайды;

* Инвестициялық климатты жақсартады;

* Экономиканы әртараптандыруға мүмкіндік береді;

* Бизнес пен мемлекет арасындағы сенімді нығайтады;

* Қазақстанды халықаралық деңгейде бәсекеге қабілетті елдердің қатарына қосады.

G2B – «Үкіметтен бизнеске» бағыты кәсіпкерлікті қолдауға, бизнеске кедергілерді азайтуға және Қазақстан экономикасын цифрландыруға арналған маңызды құрал. Оның арқасында кәсіпкерлер уақытын үнемдеп, шығынын азайтады, ал мемлекет бизнесті дамытуға тиімді орта қалыптастырады.

3. G2G (Government to Government) – Мемлекеттік органдар арасындағы өзара іс-қимыл

G2G (Government to Government) – Мемлекеттік органдар арасындағы өзара іс-қимыл электрондық үкіметтің маңызды бағыттарының бірі болып табылады. Бұл бағыт мемлекеттік басқару жүйесіндегі түрлі министрліктердің, ведомстволардың және жергілікті атқарушы органдардың өзара байланысын қамтамасыз етеді. G2G-дің басты мақсаты – мемлекеттік аппараттың үйлесімді жұмысын ұйымдастыру, ақпарат алмасуды жеделдету және қызмет көрсету сапасын арттыру.

G2G бағыты аясында мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелері интеграциялық шлюз арқылы бір-бірімен байланысады. Бұл жүйе әртүрлі деректер қорынан ақпаратты автоматты түрде жинап, нақты уақыт режимінде басқа органдарға жеткізеді. Мысалы, әлеуметтік төлемдер тағайындау кезінде азаматтың табысы, отбасы құрамы немесе мүлікке қатысты деректер салық, әділет және әлеуметтік қорғау органдарынан автоматты түрде алынады.

Бұл бағыттың негізгі міндеттеріне мемлекеттік органдар арасындағы ақпараттық өзара іс-қимылды қамтамасыз ету, деректердің қайталануын болдырмау, құжат айналымын автоматтандыру және мемлекеттік басқарудың ашықтығын күшейту жатады. Сонымен қатар, G2G мемлекеттік қызметтердің сапасын арттыруға тікелей ықпал етеді, өйткені бірнеше ведомствоның қызметі бір уақытта үйлесімді атқарылады.

G2G бағытының артықшылықтары көп. Ең алдымен, мемлекеттік органдар арасындағы ақпарат алмасу уақыты қысқарады. Бұл азаматтарға көрсетілетін қызметтердің жылдам орындалуына әкеледі. Сондай-ақ, мемлекеттік аппараттың тиімділігі артып, адам факторының әсері азаяды. Барлық органдар бірыңғай стандарт бойынша жұмыс істейтіндіктен, ашықтық пен айқындық қамтамасыз етіледі.

Қазақстан үшін G2G бағытының маңызы өте зор. Ол мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттырып, халыққа көрсетілетін қызметтердің сапасын жақсартады. Сонымен бірге, әлеуметтік бағдарламаларды әділ және уақтылы жүзеге асыруға мүмкіндік береді, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайтады. Бұл жүйе Қазақстанның заманауи цифрлық мемлекет ретінде қалыптасуына ықпал етеді.

G2G – «Мемлекеттік органдар арасындағы өзара іс-қимыл» бағыты электрондық үкіметтің іргетасы болып табылады. Ол мемлекеттік органдардың өзара үйлесімді жұмысын қамтамасыз етіп қана қоймай, халыққа көрсетілетін қызметтердің тиімділігі мен сапасын арттыруға зор үлес қосады.

Негізгі міндеттері

• Мемлекеттік органдар арасындағы ақпарат алмасуды қамтамасыз ету;

• Ведомствоаралық құжат айналымын автоматтандыру;

• Деректердің қайталануын болдырмау;

• Мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыру;

• Кешенді мемлекеттік қызмет көрсетуді үйлестіру.

Мүмкіндіктері

• Ортақ деректер қорын пайдалану;

• Электронды құжаттар мен шешімдер алмасу;

• Ақпараттық жүйелерді интеграциялау;

• Бірнеше ведомствоны қамтитын қызметтерді онлайн көрсету;

• Ішкі процестерді оңтайландыру.

Артықшылықтары

• Ақпарат алмасу уақыты қысқарады;

• Мемлекеттік аппараттың жұмысы ашық әрі тиімді болады;

• Адам факторы азайып, қызмет сапасы артады;

• Барлық органдар бірыңғай стандарт бойынша жұмыс істейді;

• Қауіпсіздік заманауи технологиялармен қамтамасыз етіледі.

Қазақстан үшін маңызы

G2G бағыты Қазақстан үшін үлкен стратегиялық рөл атқарады. Ол мемлекеттік аппараттың тиімділігін арттырып, халыққа көрсетілетін қызметтердің сапасын жақсартады. Әлеуметтік бағдарламаларды әділ және уақытылы жүзеге асыруға мүмкіндік береді, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайтады. Бұл жүйе Қазақстанның заманауи цифрлық мемлекет ретінде қалыптасуына ықпал етеді.

G2G – «Мемлекеттік органдар арасындағы өзара іс-қимыл» бағыты электрондық үкіметтің іргетасы болып табылады. Ол мемлекеттік органдардың үйлесімді жұмысын қамтамасыз етіп, халыққа көрсетілетін қызметтердің тиімділігі мен сапасын арттыруға зор үлес қосады.

4.G2E (Government to Employees) – Үкіметтен мемлекеттік қызметкерлерге

G2E (Government to Employees) – Үкіметтен мемлекеттік қызметкерлерге бағыты электрондық үкіметтің маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. Бұл бағыт мемлекеттік қызметшілердің жұмысын жеңілдетуге, ішкі басқару процестерін тиімді етуге және еңбек өнімділігін арттыруға арналған. Оның басты мақсаты – мемлекеттік аппаратты заманауи цифрлық технологиялар негізінде басқаруды қамтамасыз ету.

G2E бағыты мемлекеттік қызметкерлердің күнделікті жұмысын цифрландыруға бағытталған. Бұрынғыдай қағаз құжаттарды рәсімдеу қажеттілігі азайып, барлық іс-қағаздар электрондық форматқа көшіріледі. Мысалы, бұйрықтар мен нұсқаулықтарды алу, қызметтік іссапарларды рәсімдеу, кадрлық құжаттарды жүргізу немесе еңбек кітапшаларын толтыру енді арнайы электрондық жүйелер арқылы жүзеге асырылады.

Бұл бағыттың маңызды бөлігі – мемлекеттік қызметшілердің кәсіби біліктілігін арттыру. Қазіргі таңда түрлі онлайн курстар, қашықтан оқыту платформалары және вебинарлар арқылы қызметкерлер өз саласындағы білімін жетілдіре алады. Сондай-ақ, жалақы мен әлеуметтік төлемдерді басқару да автоматтандырылып, қызметкерлерге ыңғайлы жағдай жасалады.

G2E бағытының артықшылықтары көп. Ең алдымен, ол құжат рәсімдеуге кететін уақытты қысқартады және барлық процесті қашықтан жүргізуге мүмкіндік береді. Бұл – мемлекеттік аппараттың ашықтығын арттырады әрі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайтады. Сонымен бірге, бірыңғай стандарт бойынша жүргізілетін электрондық құжаттар мемлекеттік басқарудың тиімділігін күшейтеді.

Қазақстан үшін G2E бағытының маңызы зор. Ол мемлекеттік қызметшілердің кәсіби дамуына жағдай жасап, олардың жұмысын жеңілдетеді. Бұл өз кезегінде мемлекеттік басқарудың сапасын арттырып, елді толыққанды цифрлық мемлекетке айналдыруға ықпал етеді.

G2E – «Үкіметтен мемлекеттік қызметкерлерге» бағыты мемлекеттік аппараттың ішкі қызметін жаңа деңгейге көтеретін маңызды құрал. Ол қызметкерлердің кәсіби біліктілігін жетілдіріп қана қоймай, мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыруға да септігін тигізеді.

Негізгі міндеттері

• Мемлекеттік қызметкерлердің жұмысын жеңілдету;

• Ішкі құжат айналымын автоматтандыру;

• Қызметтік процестердің ашықтығын арттыру;

• Кадрлық құжаттарды біріздендіру;

• Қызметкерлердің кәсіби деңгейін көтеруге жағдай жасау.

Мүмкіндіктері

• Ішкі құжаттар мен бұйрықтарды онлайн алу және бекіту;

• Қызметтік іссапарларды рәсімдеу;

• Жалақы мен әлеуметтік төлемдерді электронды басқару;

• Қызметкерлерді қашықтан оқыту және қайта даярлау;

• Электрондық еңбек кітапшаларын жүргізу.

Артықшылықтары

• Құжат рәсімдеу уақыты қысқарады;

• Барлық қызметтік процестерді қашықтан жүргізуге мүмкіндік береді;

• Мемлекеттік аппараттың ашықтығы артады;

• Қызметкерлердің өнімділігі артады;

• Барлық құжаттар бірыңғай стандарт бойынша жүргізіледі.

Қазақстан үшін маңызы

G2E бағыты Қазақстан үшін стратегиялық тұрғыдан өте маңызды. Ол мемлекеттік аппараттың тиімділігін арттырып, қызметкерлердің кәсіби дамуына жағдай жасайды. Сонымен қатар, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайтып, қызметтік процестерді ашық етеді. Бұл бағыт Қазақстанның цифрлық мемлекетке көшуіне үлкен үлес қосады.

G2E – «Үкіметтен мемлекеттік қызметкерлерге» бағыты мемлекеттік аппараттың ішкі жұмысын жаңа сапалы деңгейге көтеретін маңызды құрал болып табылады. Ол қызметкерлердің кәсіби біліктілігін жетілдіруге жағдай жасап қана қоймай, мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыруға ықпал етеді.

Қазақстан Республикасында электронды үкімет қалай дамуда?

Электронды үкімет құру идеясы Елбасымызға тиесілі, алғаш рет 2004 жылы айтылған. Осы уақыт ішінде электрондыүкіметіміз қалыптасуы мен дамуының іргелі төрт кезеңінен өтті.

Ақпараттық кезең. Дәл осы кезеңде электронды үкімет порталы іске қосылып, ақпаратпен толтырылды. Мемлекеттік органдар, олардың жұмысы мен халыққа көрсететін қызметтері жайлы ақпараттар пайда болды.

Интерактивті кезең порталда электронды қызметтерді тұңғыш рет ұсынуымен есте қалды. Бұл кезең барысында порталды пайдаланушылар түрлі мекемелерден кезекке тұруға уақыт жұмсамай-ақ анықтама алу, үйден шықпай-ақ кез келген мем- лекеттік органға сұраныс жіберіп, оның мәртебесін қадағалап отыру мүмкіндіктеріне иеболды.

Транзакциялы кезең. Азаматтар мемлекеттік баж салығын, алымдар, айыппұлдар және коммуналдық қызмет ақыларын төлеуге мүмкіндік алды.

Түрлендірмелі кезең. Басты мақсат – азаматтарға қызмет көрсетудің мейлінше жылдамдығы. Дәл осы мақсатқа қолжеткізу үшін интерактивтік және транзакциялық қызметтер қазақстандықтар үшін айрықша маңызға ие кешенді қызмет түрлеріне біріктірілген.

egov.kz – ақпараттық-коммуникациялық инновациялар есебінен мемлекеттік биліктің ел халқымен өзараіс-қимылын жеңілдету үшін әзірленген Қазақстан Республикасы Үкіметінің прогрессивті құрылымынан тұратын портал (1-сурет).

1-сурет. egov.kz электронды үкімет порталы

Электронды цифрлық қолтаңба дегеніміз не?

Электронды цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ) – электронды тіркеу куәлігін (сертификат) және ЭЦҚ-ның жабық кілтін пайдалана отырып, ақпаратты криптографиялық түрлендіру нәтижесінде алынған электронды құжаттың деректемесі.

Электронды цифрлық қолтаңбаны пайдалану – өз қолымен қойылған қолтаңбаны толық ауыстыру. «Электронды құжат және электронды цифрлық қолтаңба туралы» 2003 жылғы 7 қаңтардағы Қазақстан Республикасы Заңынасәйкес «тіркеу куәлігі», халықаралық тәжірибеде «сертификат»немесе «ашық кілт сертификаты» депқолданылады. Жоғарыда келтірілген Заңнан негізгі түсініктерді келтірейік:

Қазақстан Республикасының негізгі куәландырушыорталығы (ҚР НКО) – куәландырушы орталықтардың электронды цифрлық қолтаңбасының ашық кілттерінің тиесілілігін және жарамдылығын растауды жүзеге асыратын куәландырушыорталық;https://pki.gov.kz

тіркеу куәлігі – куәландырушы орталық электронды цифрлық қолтаңбаның Заңда белгіленген талаптарға сәйкестігін растау үшін беретін қағаз немесе электронды құжат;

тiркеу куәлiгінің иесі – өз атына тіркеу куәлігі берілген, тіркеу куәлігінде көрсетілген ашық кілтке сәйкес келетін жабық кілтті заңды түрде иеленетін жеке немесе заңды тұлға;

электрондықұжат–ақпаратэлектронды-цифрлықнысанда ұсынылған және электронды цифрлық қолтаңба арқылы куәландырылған құжат;

электронды цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ) – электронды цифрлық қолтаңба құралдарымен жасалған және электронды құжаттың дұрыстығын, оның тиесілілігін және мазмұнының өзгермейтіндігін растайтын электронды цифрлық нышандар терілімі;

RSA сертификаты – сұраныстарға қол қоюға,

ал AUTH_RSA сертификаты порталда аутентификациялауға арналған (2-сурет).

2-сурет. AUTH_RSA және RSA сертификаттары

Порталда ЭЦҚ пайдалану қандай артықшылықтар береді?

Электронды үкімет порталы арқылы ЭЦҚ пайдалану кезіндегі негізгі артықшылықтар бар, олар:

мемлекеттік органдардың электронды қызметтерін біз үшін ыңғайлы, тәуліктің кез келген уақытында алу мүмкіндігі;

облыстық және Республикалық, мемлекеттік органдардың виртуалды қабылдауларына электронды өтініштер беру мүмкіндігі.

Түбірлік сертификат – сертификаттау орталығынатиесілі сертификат, оның көмегімен орталық берген басқада сертификаттардың шынайылығы тексеріледі. Мысалы, операциялық жүйе немесе браузер пайдаланушы секілді программалық жасақтамалар сертификаттың дұрыстығын тексеру үшін, түбірлік сертификат браузерде немесе операциялық жүйеде алдын ала орнатылуы қажет.

Электрондық үкіметтің құрылымы

Құрылымдық бөлік	Мазмұны
Порталдар мен интерфейстер	- eGov.kz веб-порталы – негізгі электрондық қызметтерді ұсынатын басты алаң. - eGov mobile – мобильді қосымша арқылы қызмет алу. - Telegram-боттар, чат-боттар – жедел қызмет көрсету арналары. - Open Government порталы (open.egov.kz) – ашық деректер, бюджеттік ақпарат, петициялар мен қоғамдық талқылауларға қол жеткізу.
Мемлекеттік деректер қорлары	- Халықты тіркеу регистрі (ЖСН дерекқоры). - Жылжымайтын мүлік регистрі. - Көлік құралдары және жүргізуші куәліктері дерекқоры. - Заңды тұлғалар мен кәсіпкерлер реестрі. - Білім және денсаулық сақтау саласындағы ақпараттық жүйелер. - Бірыңғай интеграциялық платформа – әртүрлі базалар арасындағы ақпарат алмасуды қамтамасыз етеді.
Инфрақұрылым	- Ұлттық деректер орталықтары (Data Center) – мәліметтерді қауіпсіз сақтау. - Ұлттық шлюз – мемлекеттік органдар арасындағы деректер алмасу арнасы. - Бұлттық технологиялар – деректерді тиімді өңдеу және сақтау. - Smart Data Ukimet платформасы – талдамалық жүйелер.
Қауіпсіздік жүйесі	- Электрондық цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ) – пайдаланушыларды сәйкестендіру құралы. - Биометриялық сәйкестендіру – саусақ ізі, бет бейнесі, көз тор қабығы арқылы. - Киберқауіпсіздік жүйелері – хакерлік шабуылдардан қорғау. - Ақпараттық қауіпсіздік жөніндегі заңдар мен стандарттар.
Қызмет көрсету арналары	- Халыққа қызмет көрсету орталықтары (ХҚКО) – онлайн жүйені пайдалана алмайтын азаматтарға көмек. - Call-орталықтар (1414, 1418) – кеңес беру. - Өзін-өзі қызмет көрсету терминалдары – азаматтарға жедел қызмет алу. - Egov Business – бизнес өкілдеріне арналған бөлек портал.
Басқару және үйлестіру	- ҚР Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі – электрондық үкіметтің дамуына жауапты негізгі орган. - Ұлттық ақпараттық технологиялар АҚ (ҰАТ) – техникалық сүйемелдеу, инфрақұрылымды қолдау. - Салалық мемлекеттік органдардың IT-бөлімдері – тиісті ақпараттық жүйелерді дамыту және қолдау. - Цифрлық жобалар офисі – стратегиялық жобаларды басқару.

ЭЛЕКТРОНДЫҚ ҮКІМЕТТІҢ АРТЫҚШЫЛЫҚТАРЫ

Қазіргі заманда ақпараттық технологиялардың дамуы мемлекеттік басқарудың барлық саласына ықпал етіп отыр. Қазақстан Республикасы да бұл үдерістен тыс қалған жоқ. Елде электрондық үкіметті дамыту – мемлекеттік саясаттың маңызды бағытына айналды. Электрондық үкімет (e-Gov) халық пен мемлекет арасындағы қарым-қатынасты жаңа деңгейге көтеріп, қызмет көрсетудің тиімділігі мен сапасын арттыруды көздейді.

1. Азаматтар үшін артықшылықтары

Электрондық үкімет қарапайым халық үшін ең алдымен қолайлылығымен ерекшеленеді. Азаматтар мемлекеттік қызметтерді алу үшін бұрынғыдай ұзын-сонар кезекте тұрмайды, қағаз құжат жинамайды. Барлық қажетті қызметтер тәулік бойы онлайн қолжетімді.

Электрондық формат уақытты үнемдейді, ыңғайлылықты қамтамасыз етеді және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін төмендетеді. Әсіресе шалғай ауылдарда тұратын азаматтар үшін электрондық үкімет қызметтері аса маңызды, өйткені олар елордаға немесе облыс орталығына бармай-ақ, мемлекеттік қызметті қашықтан ала алады.

Электрондық үкіметтің ең басты артықшылықтарының бірі – ол қарапайым азаматтарға арналған қолайлылық пен қолжетімділік. Бұрын мемлекеттік қызметті алу үшін әртүрлі мекемелерге барып, ұзақ кезекте тұру қажет болса, бүгінде бұл қызметтердің басым бөлігі электрондық форматқа көшірілді.

Азаматтар үшін электрондық үкіметтің артықшылықтары бірнеше қырынан көрінеді. Ең алдымен, қолжетімділік маңызды рөл атқарады. Мемлекеттік қызметтер тәулік бойы (24/7) қолжетімді, яғни азаматтар кез келген уақытта интернет арқылы қажетті өтінішін бере алады. Бұл әсіресе жұмысбасты адамдарға және шалғай елді мекендерде тұратын халыққа үлкен жеңілдік.

Екінші артықшылығы – уақытты үнемдеу. Бұрын бір анықтама алу үшін бірнеше сағат, кейде бірнеше күн кетсе, қазір оны бірнеше минут ішінде алуға болады. Мысалы, мекенжай анықтамасы немесе некені тіркеу сияқты қызметтерді онлайн түрде жылдам орындауға мүмкіндік бар.

Үшіншіден, электрондық үкімет азаматтарды артық қағазбастылықтан құтқарады. Құжаттардың көпшілігі электрондық форматта рәсімделеді, ал қажет болған жағдайда жүйе автоматты түрде тиісті деректер қорынан ақпаратты алады. Бұл – қағаз құжат айналымының азаюына және мемлекеттік органдар арасындағы өзара байланыстың нығаюына ықпал етеді.

Төртіншіден, электрондық үкімет әділдік пен ашықтықты қамтамасыз етеді. Азамат пен мемлекеттік қызметкер арасындағы тікелей байланыс азаяды, бұл өз кезегінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін төмендетеді. Барлық рәсімдер жүйе арқылы қадағаланады және әрбір өтініштің орындалу мәртебесін онлайн көруге болады.

Соңғысы – сенімділік пен қауіпсіздік. Электрондық цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ) арқылы жасалған барлық құжаттар заңды күшке ие, ал жүйелер заманауи қорғау технологияларымен қамтамасыз етіледі. Бұл азаматтардың жеке деректерін қорғауға мүмкіндік береді.

Азаматтар үшін электрондық үкіметтің артықшылықтары – қолжетімділік, уақытты үнемдеу, ыңғайлылық, қағазбастылықтың жойылуы, ашықтық пен әділдік. Осы мүмкіндіктердің арқасында халық мемлекеттік қызметтерді оңай әрі сенімді түрде алып, өз уақытын маңызды істерге жұмсай алады. Электрондық үкіметтің дамуы қазақстандықтардың өмір сапасын арттыруға тікелей ықпал етеді.

1. Қолжетімділік

Электрондық үкіметтің ең басты артықшылығы – қызметтердің тәулік бойы (24/7) қолжетімді болуы. Азаматтар өздеріне қажетті мемлекеттік қызметті жұмыс уақытын күтпей-ақ, кез келген уақытта, кез келген жерде ала алады. Бұл әсіресе ауылдық жерлерде тұратын немесе жұмыстан қолы босамайтын адамдар үшін үлкен көмек.

2. Уақыт пен қаржыны үнемдеу

Бұрын мемлекеттік қызмет алу үшін азаматтар ұзақ кезекте тұрып, әртүрлі мекемелерге барып жүретін. Қазір бұл қызметтерді бірнеше минут ішінде онлайн алуға болады. Мысалы, айыппұл төлеу, салық қарызын тексеру немесе мекенжай анықтамасын алу бар болғаны бірнеше қадамнан тұрады. Бұл азаматтарға уақытын басқа маңызды істерге жұмсауға мүмкіндік береді.

3. Қағазбастылықтың жойылуы

Электрондық үкімет қағаз құжаттарға тәуелділікті азайтты. Бұрын әр қызметке бірнеше анықтама жинау қажет болса, қазір жүйе деректерді автоматты түрде мемлекеттік деректер қорынан алады. Бұл азаматтарды артық құжат жинаудан құтқарып, рәсімдерді жеңілдетті.

4. Әділдік пен ашықтық

Электрондық үкімет азамат пен мемлекеттік қызметкер арасындағы тікелей байланысты азайтады. Барлық өтініш электронды жүйе арқылы қабылданады, сондықтан адам факторына тәуелділік азаяды. Бұл сыбайлас жемқорлықтың алдын алып, мемлекеттік қызмет көрсетудің ашықтығын қамтамасыз етеді. Азамат кез келген өтінішінің орындалу мәртебесін онлайн бақылап отыра алады.

5. Сенімділік пен қауіпсіздік

Электрондық цифрлық қолтаңбаның (ЭЦҚ) көмегімен азаматтар онлайн түрде жасалған құжаттарға заңды күш береді. Жеке деректер заманауи ақпараттық қауіпсіздік жүйелерімен қорғалған. Бұл халықтың электрондық қызметтерге деген сенімін арттырады.

6. Әлеуметтік теңдік

Электрондық үкімет шалғай аймақтардағы азаматтарға да мемлекеттік қызметтерді қолжетімді етті. Бұрын аудан орталығына немесе қалаға бару қажет болса, қазір ауыл тұрғындары интернет арқылы қызметті оңай ала алады. Бұл – әлеуметтік теңдікті қамтамасыз ететін маңызды қадам.

Азаматтар үшін электрондық үкіметтің артықшылықтары тек уақыт пен шығынды үнемдеумен шектелмейді. Ол мемлекеттік қызметтердің ашықтығын, әділдігін қамтамасыз етіп, халықтың мемлекетке деген сенімін арттырады. Қолайлылық пен қолжетімділік қазақстандықтардың өмір сапасын жақсартуға, қоғамда цифрлық мәдениетті қалыптастыруға ықпал етеді.

2. Бизнес үшін артықшылықтары

Электрондық үкімет кәсіпкерлер мен бизнес қауымдастығы үшін үлкен мүмкіндіктер ашатын маңызды жүйе болып табылады. Оның басты мақсаты – бизнес жүргізуді жеңілдету, әкімшілік кедергілерді азайту және кәсіпкерлікке қолайлы жағдай жасау.

Біріншіден, электрондық үкімет лицензиялар мен рұқсат құжаттарын алу процесін жеңілдетті. Бұрын кәсіпкерлік қызметті бастау үшін немесе белгілі бір салада жұмыс істеу үшін көптеген мекемелерді аралап, ұзақ уақыт құжат жинау қажет болатын. Қазір бұл жұмыстар электрондық лицензиялау порталы арқылы онлайн атқарылады. Нәтижесінде кәсіпкерлер уақытын үнемдеп, шығындарын азайтады.

Екіншіден, электрондық үкімет салықтық және қаржылық рәсімдерді оңтайландырды. Бизнес субъектілері салық есептілігін қашықтан тапсырып, барлық төлемдерді электрондық жолмен жүзеге асыра алады. Бұл ашықтықты қамтамасыз етіп қана қоймай, бухгалтерлік есеп жүргізуді де жеңілдетеді.

Үшіншіден, электрондық форматтағы мемлекеттік сатып алулар жүйесі бизнеске үлкен мүмкіндік береді. Кәсіпкерлер онлайн тендерлерге қатысып, өз ұсыныстарын әділ әрі ашық түрде ұсына алады. Бұл кәсіпкерліктегі бәсекелестікті арттырады және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайтады.

Төртіншіден, электрондық үкімет кедендік рәсімдерді жеңілдетті. Халықаралық саудамен айналысатын кәсіпкерлер экспорт пен импорт құжаттарын онлайн рәсімдеп, уақытты үнемдейді. Бұл әсіресе сыртқы нарыққа шығатын компаниялар үшін өте тиімді.

Сонымен қатар, электрондық үкімет шағын және орта бизнесті қолдауға ықпал етеді. Онлайн тіркеу жүйесі, салықтық жеңілдіктерге өтініш беру, гранттар мен субсидияларға қатысу мүмкіндіктері кәсіпкерлердің дамуына қолайлы жағдай жасайды.

Жалпы алғанда, электрондық үкімет бизнестің дамуына мынадай артықшылықтар береді:

• уақыт пен шығынды үнемдеу;

• рәсімдердің ашықтығы мен әділдігі;

• әкімшілік кедергілердің азаюы;

• жаңа кәсіпорындар ашуға қолайлы орта қалыптастыру;

• инвестициялық тартымдылықты арттыру.

Электрондық үкімет бизнеске жаңа серпін беріп, кәсіпкерлер мен мемлекет арасындағы байланысты нығайтады. Оның көмегімен Қазақстанда қолайлы инвестициялық орта қалыптасып, шағын және орта бизнестің өркендеуіне жол ашылады. Бұл еліміздің экономикасын тұрақты дамытуға ықпал етеді.

Лицензиялар мен рұқсат құжаттарын жеңіл алу

Электрондық лицензиялау жүйесі (E-license.kz) кәсіпкерлерге қажетті лицензияларды онлайн рәсімдеуге мүмкіндік береді. Бұрын бірнеше аптаға созылған процестер қазір бірнеше сағатта немесе күнде орындалады. Бұл бизнес бастауға кететін уақыт пен шығынды айтарлықтай азайтады.

Салықтық және қаржылық рәсімдерді оңайлату

Кәсіпкерлер салық есептілігін онлайн тапсырып, төлемдерді қашықтан жүргізе алады. Бұл бухгалтерлік жұмыстарды жеңілдетіп қана қоймай, ашықтықты қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, айыппұлдар мен төлемдерді электронды түрде төлеу бизнес иелері үшін ыңғайлы.

Мемлекеттік сатып алуларға қатысу

Электрондық сауда алаңдары арқылы кәсіпкерлер мемлекеттік тендерлерге қатыса алады. Бұл жүйе ашық әрі әділ бәсекелестікті қамтамасыз етеді. Әрбір компанияға тең мүмкіндік беріледі, ал сыбайлас жемқорлық тәуекелдері азаяды.

Кедендік рәсімдердің жеңілдеуі

Электрондық үкімет экспорттық және импорттық рәсімдерді онлайн режимде жүргізуге мүмкіндік береді. Бұл халықаралық саудамен айналысатын компаниялар үшін уақытты үнемдеуге және құжаттардың дұрыстығын қамтамасыз етуге жол ашады.

Шағын және орта бизнеске қолдау

Электрондық үкімет шағын және орта бизнесті (ШОБ) дамытуға ерекше жағдай жасайды. Онлайн тіркеу, салықтық жеңілдіктерге өтініш беру, гранттар мен субсидияларға қатысу сияқты мүмкіндіктер кәсіпкерлердің дамуына серпін береді.

3. Мемлекет үшін артықшылықтары

Электрондық үкімет мемлекеттің дамуы мен мемлекеттік басқару жүйесін жетілдіруде маңызды рөл атқарады. Ол тек азаматтар мен бизнеске қызмет көрсетіп қана қоймай, мемлекеттік органдардың өзара іс-қимылын жеңілдетіп, мемлекеттік аппараттың тиімділігін арттырады.

Біріншіден, электрондық үкімет басқарудың тиімділігін қамтамасыз етеді. Интеграциялық шлюз арқылы мемлекеттік органдар арасындағы ақпарат алмасу жедел әрі нақты жүзеге асады. Бұл шешім қабылдау процесін жылдамдатып, мемлекеттік аппараттың жұмысын үйлестіреді.

Екіншіден, электрондық үкімет ашықтық пен жариялылықты арттырады. Мемлекеттік органдардың қызметіне қоғамның қолжетімділігі кеңейеді, азаматтар мемлекеттік құрылымдардың жұмысын онлайн бақылай алады. Бұл мемлекет пен халық арасындағы сенімді күшейтеді.

Үшіншіден, электрондық үкімет қағазбастылықты азайтады. Мемлекеттік органдардағы құжаттардың көпшілігі электронды форматқа көшіріліп, қағаз шығыны азаяды. Бұл бюджеттік қаражатты үнемдеуге және құжат айналымының жылдамдығын арттыруға ықпал етеді.

Төртіншіден, электрондық үкімет әлеуметтік саясатты әділ жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Жәрдемақылар мен әлеуметтік төлемдер автоматтандырылған жүйе арқылы нақты мұқтаж адамдарға уақытылы жеткізіледі. Бұл халықтың әлеуметтік қорғалуын арттырады.

Бесіншіден, электрондық үкімет сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін төмендетеді. Қызметтерді автоматтандыру мемлекеттік қызметкерлердің азаматтармен тікелей байланысын азайтады. Бұл жемқорлықтың алдын алып, әділдік пен ашықтықты қамтамасыз етеді.

Алтыншыдан, электрондық үкімет мемлекеттің халықаралық беделін арттырады. Қазақстан цифрлық мемлекет ретінде танылып, шетелдік инвесторлар үшін тартымды ортаны қалыптастырады.

Электрондық үкіметтің мемлекет үшін артықшылықтары – басқарудың тиімділігі, ашықтық пен әділдік, қағазбастылықтың жойылуы, әлеуметтік саясаттың сапалы орындалуы және сыбайлас жемқорлықтың азаюы. Бұл артықшылықтар Қазақстанның заманауи цифрлық мемлекет ретінде қалыптасуына ықпал етеді.

Мемлекеттік басқарудағы тиімділік

Электрондық үкімет мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыруға септігін тигізеді. Деректерді орталықтандырылған жүйелер арқылы жинау және интеграциялау мемлекеттік аппараттың үйлесімді жұмыс істеуіне жағдай жасайды. Бұл шешім қабылдау процесін жеделдетіп, стратегиялық жоспарлау сапасын арттырады.

Қаржы ресурстарын үнемдеу

Электрондық жүйелерді енгізу қағаз шығынын азайтып қана қоймай, мемлекеттік бюджеттің қаражатын үнемдеуге мүмкіндік береді. Электронды форматтағы құжат айналымы кеңсе шығындарын қысқартып, ресурстарды тиімді пайдалануға жол ашады.

Ұлттық қауіпсіздікті күшейту

Электрондық үкіметтің ақпараттық жүйелері деректерді қорғаудың заманауи технологияларын қолданады. Бұл киберқауіпсіздікті қамтамасыз етіп, мемлекеттік құпияларды қорғауға көмектеседі. Сонымен қатар, деректердің нақты әрі сенімді болуы ұлттық қауіпсіздік тұрғысынан маңызды.

Жауапкершілікті арттыру

Электрондық үкімет мемлекеттік қызметшілердің жауапкершілігін арттырады. Өйткені әрбір әрекет электрондық жүйеде тіркеліп, бақыланады. Бұл мемлекеттік аппараттағы тәртіпті күшейтіп, қызметтің сапасына оң әсер етеді.

Сервистік мемлекет құруға ықпал

Электрондық үкімет мемлекеттің сервистік моделін қалыптастыруға ықпал етеді. Бұл модельде мемлекет халыққа қызмет көрсететін тиімді институтқа айналады. Нәтижесінде мемлекет халықпен серіктестік негізінде әрекет етеді.

Халықаралық ынтымақтастыққа жол ашу

Электрондық үкімет халықаралық ұйымдармен, шетелдік мемлекеттермен бірлескен жобаларды жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Мысалы, электрондық кеден жүйесі немесе трансшекаралық деректер алмасу механизмдері сауда және инвестиция көлемін ұлғайтады.

Электрондық үкімет мемлекеттің заманауи талаптарға сай дамуына жағдай жасап, мемлекеттік басқаруды жаңа деңгейге көтереді. Ол қаржыны үнемдеуге, ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге, мемлекеттік аппараттың ашықтығын арттыруға және халыққа сапалы қызмет көрсетуге мүмкіндік береді. Қазақстан үшін бұл жүйе мемлекеттің тиімділігін күшейтіп қана қоймай, елдің халықаралық беделін де нығайтады.

4.Қоғам үшін артықшылықтары

Электрондық үкімет – қоғамның дамуына ықпал ететін маңызды тетік. Ол мемлекеттік қызмет көрсетудің сапасын арттырып қана қоймай, әлеуметтік теңдікті қамтамасыз етіп, халықтың мемлекетке деген сенімін нығайтады.

Біріншіден, электрондық үкімет цифрлық мәдениетті дамытады. Азаматтар электрондық қызметтерді пайдалану арқылы жаңа технологияларды меңгереді, бұл олардың ақпараттық сауаттылығын арттырады. Цифрлық дағдылардың дамуы бүкіл қоғамды жаңа технологиялық деңгейге көтереді.

Екіншіден, электрондық үкімет әлеуметтік теңдікті қамтамасыз етеді. Шалғай ауылдарда тұратын адамдар немесе мүмкіндігі шектеулі азаматтар мемлекеттік қызметтерді интернет арқылы еш қиындықсыз ала алады. Бұрын қалаға бару қажет болса, қазір бұл қажеттілік жойылды. Бұл қоғамдағы әділеттілікті күшейтеді.

Үшіншіден, электрондық үкімет азаматтар мен билік арасындағы сенімді арттырады. Әрбір өтініштің орындалу барысын онлайн бақылау мүмкіндігі мемлекеттік органдардың ашықтығын көрсетеді. Бұл халықтың билікке деген сенімін нығайтып, қоғамдағы тұрақтылықты күшейтеді.

Төртіншіден, электрондық үкімет уақыт пен қаржыны үнемдеуге көмектеседі. Бұрын бір анықтама алу үшін ұзақ кезекте тұру қажет болса, қазір ол бірнеше минутта онлайн рәсімделеді. Бұл азаматтарға уақытын басқа маңызды істерге жұмсауға мүмкіндік береді.

Бесіншіден, электрондық үкімет қоғамдық бақылауды күшейтеді. Азаматтар мемлекеттік бағдарламалардың орындалуын, бюджет қаржысының жұмсалуын қадағалай алады. Бұл қоғамда әділдікті қамтамасыз етеді.

Соңында, электрондық үкімет қоғамның өмір сапасын арттырады. Қызметтердің қолжетімділігі мен ыңғайлылығы адамдардың тұрмысын жеңілдетеді, күнделікті тіршілікті жеңілдетіп, өмір сүру деңгейін жақсартады.

Электрондық үкіметтің қоғам үшін артықшылықтары – цифрлық мәдениетті дамыту, әлеуметтік теңдікті қамтамасыз ету, билікке деген сенімді нығайту, уақыт пен шығынды үнемдеу және өмір сапасын арттыру. Бұл артықшылықтар Қазақстанның заманауи цифрлық мемлекетке айналуына және қоғамның тұрақты дамуына жол ашады.

Білім мен денсаулық саласына ықпалы

Электрондық үкімет жүйелері қоғамдағы білім беру мен денсаулық сақтау салаларын дамытуға ерекше әсер етеді. Мысалы, азаматтар онлайн түрде мектепке немесе балабақшаға кезекке тұра алады, ал электронды денсаулық паспорттары әрбір адамның медициналық тарихын сақтап, сапалы медициналық қызмет көрсетуге жағдай жасайды.

Әлеуметтік топтарға қолдау

Электрондық үкімет мүмкіндігі шектеулі азаматтарға, зейнеткерлерге және әлеуметтік әлсіз топтарға үлкен жеңілдік береді. Қызметтердің онлайн форматта қолжетімді болуы олардың мемлекеттік мекемелерге жиі баруын қажет етпейді. Бұл әлеуметтік қолдауды күшейтіп, қоғамдағы әділеттілікті арттырады.

Қоғамдық қауіпсіздік

Электрондық жүйелер қоғамдағы қауіпсіздікті қамтамасыз етуге көмектеседі. Мысалы, онлайн төлемдер мен мемлекеттік қызметтер алаяқтық тәуекелдерін азайтады. Сонымен қатар, деректердің қауіпсіз сақталуы азаматтардың жеке өмірін қорғауға ықпал етеді.

Жастар мен инновацияға қолдау

Электрондық үкімет жастардың жаңа идеяларын жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Инновациялық стартаптарды тіркеу, мемлекеттік гранттарға онлайн өтініш беру жастардың шығармашылық әлеуетін дамытуға жағдай жасайды.

Қоғамдық пікір мен ашықтық

Электрондық үкімет қоғамдағы пікір алмасуды жеделдетеді. Азаматтар мемлекеттік порталдар арқылы өтініш немесе шағым қалдырып, оның орындалуын бақылай алады. Бұл билік пен халық арасындағы байланысты нығайтады және демократиялық құндылықтарды дамытады.

Электрондық үкіметтің қоғам үшін артықшылықтары тек уақыт пен шығынды үнемдеумен шектелмейді. Ол білім, денсаулық, қауіпсіздік, әлеуметтік қолдау және инновациялық даму салаларына ықпал етіп, қоғамның тұрақты дамуына жағдай жасайды. Қазақстан үшін бұл – өркениетті, әділетті және заманауи қоғам құрудың негізгі тетігі.

Электрондық үкіметтің артықшылықтары азаматтарға, бизнеске, мемлекетке және тұтас қоғамға бірдей әсер етеді. Ол қызмет көрсетуді қолжетімді, ашық және әділ етеді, мемлекеттік басқаруды жаңа деңгейге көтереді. Қазақстан үшін электрондық үкімет – болашақтағы «ақылды мемлекеттің» негізі. Оның арқасында еліміз толыққанды цифрлық мемлекетке айналып, халықтың өмір сапасын арттыруға бағытталған жаңа мүмкіндіктерге ие болады.

Электрондық үкіметтің артықшылықтары

Артықшылық	Мазмұны
Қолжетімділік	Мемлекеттік қызметтер тәулік бойы (24/7) интернет арқылы қолжетімді. Азаматтар қалада, ауылда немесе шетелде жүрсе де онлайн қызмет ала алады. Мобильді қосымшалар мен терминалдар қолжетімділікті жеңілдетеді.
Уақыт пен шығынды үнемдеу	Кезек күту, құжаттарды қағаз түрінде жинау қажеттілігі азаяды. Азаматтар үшін уақыт, бизнес үшін рәсімдер, ал мемлекет үшін бюджет шығындары қысқарады.
Бюрократияны қысқарту	«Бір терезе» қағидаты жүзеге асады, құжат айналымы автоматтандырылады. Артық инстанциялар мен қағазбастылық азаяды.
Ашықтық пен айқындық	Мемлекеттік органдардың қызметі, шешімдері мен бюджеттік шығындары жария болады. Азаматтар ашық петицияларға, қоғамдық талқылауларға қатысады.
Сыбайлас жемқорлықтың алдын алу	Электрондық жүйе адам факторын азайтады, барлық әрекет электрондық із қалдырады. Бұл парақорлықты төмендетіп, бақылауды күшейтеді.
Азаматтар үшін ыңғайлылық	Құжаттар автоматты алмасады, бір анықтаманы бірнеше рет әкелудің қажеті жоқ. Барлық анықтамалар, төлемдер, өтініштер онлайн режимде жүзеге асады.
Экономикалық тиімділік	Қағаз, кеңсе шығыны, қызмет көрсетуге кеткен қаржы азаяды. Цифрлық нарық дамиды, мемлекеттік аппараттың өнімділігі артады.
Инновацияларды енгізу	Big Data, жасанды интеллект (AI), блокчейн, биометрия секілді жаңа технологиялар қолданылады. Smart Government моделіне көшуге жол ашады.
Қоғамдық сенім	Мемлекеттік қызметтердің әділдігі мен ашықтығы азаматтардың билікке сенімін арттырады. Халық электронды дауыс беру, петициялар арқылы шешім қабылдауға қатыса алады.
Халықаралық бәсекеге қабілеттілік	Қазақстанның БҰҰ E-Government Development Index және басқа да халықаралық рейтингтердегі көрсеткіштері жақсарады. Ел имиджі артып, инвестиция тартуға оң ықпал етеді.
Әлеуметтік теңдік	Қалалық және ауылдық аймақ арасындағы алшақтық азаяды. Мүмкіндігі шектеулі азаматтар үшін онлайн қызмет қолжетімді болады.
Жедел ақпарат алмасу	Мемлекеттік органдар арасында деректерді тез әрі нақты алмасу мүмкіндігі артады. Бұл азаматтарға қызмет көрсетуді жылдамдатады.
Дағдарыс жағдайында тиімділік	Пандемия, төтенше жағдай сияқты қиын кезеңдерде халық мемлекеттік қызметтерді қашықтан тоқтаусыз ала алады.
Заңдылық пен бақылау	Барлық операция электронды тіркеледі, қателіктер мен заң бұзушылықтарды бақылау оңай болады.
Интеграция және үйлесімділік	Халыққа қызмет көрсету саласы басқа салалармен (білім, денсаулық, қаржы) интеграцияланады. Бұл «бір өтініш – бір нәтиже» қағидатын жүзеге асырады.

АЗАМАТТАР ҮШІН НҰСҚАУЛЫҚ

Қазіргі заманда мемлекеттік қызметтерді цифрландыру қоғамның дамуы үшін маңызды бағыттардың бірі болып отыр. Электрондық үкімет – халық пен билік арасындағы байланысты жеңілдететін, қызметтерді жылдам әрі қолжетімді ететін тиімді жүйе. Азаматтар үшін электрондық үкіметті пайдалану тәртібі мен мүмкіндіктерін білу күнделікті өмірді жеңілдетуге септігін тигізеді.

Электрондық үкіметтің мәні

Электрондық үкімет (e-Government) – бұл мемлекеттік органдардың қызметін цифрландыру арқылы азаматтарға, бизнеске және өзге де ұйымдарға көрсетілетін қызметтердің тиімділігін арттыруға бағытталған ақпараттық жүйе. Оның басты мақсаты – халық пен мемлекет арасындағы байланысты жеңілдету, қызметтердің қолжетімділігін арттыру және қағазбастылықты азайту.

Электрондық үкіметтің мәні – мемлекеттік қызметтерді онлайн форматта ұсыну арқылы қоғамның барлық мүшелеріне бірдей мүмкіндік беру. Бұрын мемлекеттік қызмет алу үшін азаматтар мемлекеттік мекемелерге барып, ұзақ кезекте тұратын болса, қазір бұл қызметтердің басым бөлігі интернет арқылы жүзеге асырылады.

Электрондық үкіметтің негізін мына қағидаттар құрайды:

Қолжетімділік – қызметтердің тәулік бойы және кез келген жерден қолжетімді болуы;

Тиімділік – уақыт пен қаржылық шығындарды азайту;

Ашықтық – мемлекеттік органдардың қызметін қоғам үшін айқын ету;

Қауіпсіздік – азаматтардың жеке деректерін қорғау;

Әділдік – мемлекеттік қызметтердің бәріне тең дәрежеде ұсынылуы.

Электрондық үкіметтің мәні тек техникалық қызмет көрсету емес, ол – қоғамды жаңа цифрлық деңгейге көтеретін, мемлекеттің тиімділігін арттыратын, халықтың мемлекетке деген сенімін нығайтатын жүйе.

Электрондық үкімет – ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалана отырып, мемлекеттік басқаруды жетілдіруге, азаматтар мен бизнеске қызмет көрсетуді жеңілдетуге арналған кешенді жүйе. Ол тек қана мемлекеттік қызметтерді электрондық форматта ұсынумен шектелмейді, сонымен қатар қоғамның цифрлық трансформациясын жүзеге асыруға бағытталған.

Цифрландырудың негізгі құралы

Электрондық үкімет мемлекеттің цифрлық экономикаға көшуіндегі басты қадам болып саналады. Оның мәні – мемлекеттік қызметтерді барынша автоматтандыру арқылы адам факторын азайту және бюрократиялық кедергілерді жою.

Азамат пен мемлекет арасындағы көпір

Электрондық үкімет азаматтар мен билік арасындағы өзара қарым-қатынасты жаңа деңгейге көтереді. Халық мемлекеттік қызметтерді үйден шықпай-ақ ала алады. Бұл қоғамдағы әділеттілікті қамтамасыз етіп, мемлекетке деген сенімді арттырады.

Қызметтердің әмбебап платформасы

Электрондық үкімет порталы (eGov.kz) және мобильді қосымша (eGov Mobile) барлық негізгі мемлекеттік қызметтерді бір жерге шоғырландырады. Яғни азаматқа қажет анықтама, төлем, құжат рәсімдеу сияқты әрекеттер бір платформада орындалады.

Жаңа қоғамдық құндылықтар қалыптастыру

Электрондық үкіметтің мәні тек қызмет көрсету емес, ол – қоғамда ашықтық, әділдік және тиімділік қағидаттарын қалыптастыру. Бұл сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресте маңызды рөл атқарады.

Болашақтың цифрлық мемлекеті

Электрондық үкімет заманауи «ақылды мемлекет» моделінің негізін қалайды. Жасанды интеллект, Big Data, бұлттық технологиялар сияқты шешімдер мемлекеттік басқаруға енгізіліп, елді жаңа цифрлық дәуірге бейімдейді.

Электрондық үкіметтің мәні – мемлекеттік басқаруды тиімді етіп, қоғамға сапалы қызмет көрсету. Ол халыққа уақыт үнемдеуге, билікке сенім арттыруға, мемлекет үшін ашықтық пен әділдікті қамтамасыз етуге бағытталған. Бұл жүйе Қазақстанның заманауи цифрлық мемлекет ретінде дамуына берік негіз болады.

2. Қажетті құралдар

Электрондық үкіметтің қызметтерін толыққанды пайдалану үшін азаматтарға белгілі бір құралдар қажет. Бұл құралдар мемлекеттік қызметтерді онлайн форматта алуға мүмкіндік береді және қызмет көрсету процесін қауіпсіз етеді.

Біріншіден, азаматта компьютер немесе смартфон болуы тиіс. Электрондық үкімет порталына компьютер немесе ноутбук арқылы кірсе, ал eGov Mobile қосымшасы арқылы смартфоннан да барлық негізгі қызметтерді пайдалануға болады.

Екіншіден, интернет желісіне қосылу маңызды. Мемлекеттік қызметтер онлайн көрсетілетіндіктен, азаматта тұрақты әрі қауіпсіз интернет байланысы болуы шарт.

Үшіншіден, басты құрал – электрондық цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ). Ол азаматтың жеке басын куәландырып, өтініштерге заңды күш береді. ЭЦҚ арқылы кез келген құжатқа онлайн қол қоюға және оны мемлекеттік орган қабылдауына болады.

Сонымен қатар, қосымша құрал ретінде SMS-код немесе биометриялық сәйкестендіру тәсілдері қолданылады. Бұл әдістер eGov Mobile қосымшасында кеңінен қолданылып, азаматтарға ыңғайлы жағдай жасайды.

Негізгі мемлекеттік қызметтерді алу үшін eGov.kz веб-порталы немесе eGov Mobile қосымшасы қажет. Бұл платформаларда барлық қызмет түрлері шоғырланған және пайдаланушыға ыңғайлы интерфейспен жасалған.

Электрондық үкіметті пайдалану үшін әр азаматтың қолында компьютер немесе смартфон, тұрақты интернет желісі, электрондық цифрлық қолтаңба және арнайы қосымшалар болуы тиіс. Бұл құралдар мемлекеттік қызметтерді жедел, тиімді әрі қауіпсіз алуға мүмкіндік береді.

Электрондық үкіметті пайдалану үшін қажетті құралдар

Электрондық үкімет қызметтерін пайдалану үшін тек негізгі құралдар ғана емес, қосымша инфрақұрылымдық және қолдау құралдары да маңызды. Бұл құралдар азаматтарға мемлекеттік қызметтерді онлайн форматта ыңғайлы әрі қауіпсіз алуға мүмкіндік береді.

Электрондық цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ) және мобильді ЭЦҚ

ЭЦҚ – ең басты құрал. Соңғы жылдары мобильді ЭЦҚ енгізіліп, азаматтарға SIM-карта немесе қосымша қосымшалар арқылы қол қою мүмкіндігі берілді. Бұл азаматтарға флешкадағы кілттерді алып жүруді қажет етпей, кез келген смартфоннан қызмет алуға жағдай жасайды.

Цифрлық құжаттар сервисі

eGov Mobile қосымшасындағы «Цифрлық құжаттар» сервисі азаматтарға жеке куәлік, жүргізуші куәлігі, вакцина паспорты секілді құжаттарды электрондық форматта пайдалануға мүмкіндік береді. Бұл қағаз құжаттарды өзімен бірге алып жүру қажеттілігін жояды.

Төлем жүйелері

Электрондық үкімет порталында қызмет ақысын төлеу үшін банк карталары, онлайн-банкинг жүйелері және Kaspi.kz, Homebank сияқты төлем сервистері қолданылады. Бұл төлемдерді жылдам әрі қауіпсіз етуге мүмкіндік береді.

Халыққа қызмет көрсету орталықтары (ХҚКО)

Кейбір азаматтар электрондық үкіметті пайдалану үшін қажетті ЭЦҚ немесе кеңес алу мақсатында ХҚКО-ға барады. ХҚКО-лар цифрлық қызметтерді үйрену үшін де қолдау көрсетеді.

Ақпараттық сауаттылық

Электрондық үкіметті пайдалану үшін азаматтардың ақпараттық сауаттылығы маңызды құрал болып табылады. Мемлекет арнайы оқыту курстарын, бейнероликтер мен нұсқаулықтарды ұсынып, халықтың цифрлық дағдыларын дамытуға көңіл бөледі.

Қосымша мүмкіндіктер

- QR-код арқылы қызметтерге қол жеткізу;

- eGov QR – құжаттарды тексерудің жылдам әдісі;

- eGov Open API – бизнес пен қоғамға арналған жаңа құрал.

Электрондық үкіметті тиімді пайдалану үшін негізгі техникалық құралдардан бөлек, мобильді ЭЦҚ, цифрлық құжаттар сервисі, төлем жүйелері, ақпараттық сауаттылық және қосымша сервистер маңызды рөл атқарады. Бұл Қазақстандағы азаматтардың заманауи цифрлық қоғамға бейімделуін жеңілдетеді.

3. Электрондық үкімет порталы

Электрондық үкімет порталы – бұл Қазақстан азаматтарына мемлекеттік қызметтерді онлайн форматта көрсететін негізгі ақпараттық жүйе. Порталдың басты мекенжайы – [www.egov.kz](http://www.egov.kz). Ол 2006 жылдан бастап жұмыс істейді және қазіргі таңда 700-ден астам мемлекеттік қызмет түрін ұсынады.

Электрондық үкімет порталының негізгі мақсаты – азаматтар мен бизнес өкілдеріне мемлекеттік қызметтерді жылдам, қолжетімді және ашық түрде ұсыну. Бұрынғыдай құжат алу үшін мемлекеттік мекемелерге барудың қажеті жоқ, барлық қызметті үйден шықпай-ақ алуға болады.

Порталдың басты мүмкіндіктері мыналар:

• әртүрлі анықтамалар алу (мекенжай, соттылықтың болуы немесе болмауы туралы, мүліктік жағдай т.б.);

• айыппұлдар мен салық қарыздарын тексеру және төлеу;

• әлеуметтік төлемдерге, жәрдемақыларға, зейнетақыға онлайн өтініш беру;

• білім саласындағы қызметтер (балабақша мен мектепке кезекке тұру, ЖОО-ға құжат тапсыру);

• денсаулық сақтау саласындағы қызметтер (дәрігерге жазылу, электронды денсаулық паспортына қол жеткізу);

• жылжымайтын мүлік пен жер учаскелерін тіркеу;

• мемлекеттік органдарға электрондық өтініштер жіберу.

Электрондық үкімет порталында азаматтар жеке кабинет ашады. Жүйеге кіру үшін электрондық цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ) немесе бір реттік SMS-код пайдаланылады. Жеке кабинетте қолданушы өз өтініштерінің мәртебесін қадағалап, қажетті құжаттарды сақтай алады.

Порталдың тағы бір артықшылығы – оның ашықтығы мен ыңғайлылығы. Барлық көрсетілген қызметтер тарихы сақталады, ал әрбір өтініштің орындалу уақыты нақты белгіленген. Бұл сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайтып, азаматтардың мемлекетке деген сенімін арттырады.

Электрондық үкімет порталы – Қазақстандағы цифрлық қоғам құрудың басты құралы. Ол мемлекеттік қызметтерді қолжетімді етіп, азаматтардың уақытын үнемдейді, бюрократиялық кедергілерді азайтады және мемлекеттік басқарудың ашықтығын қамтамасыз етеді.

Электрондық үкімет порталы (eGov.kz)

Электрондық үкімет порталы – Қазақстандағы мемлекеттік қызметтердің бірыңғай онлайн алаңы. Ол алғаш рет 2006 жылы іске қосылды және қазіргі таңда қоғамның барлық саласын қамтитын қызметтерді ұсынады. Порталдың басты ерекшелігі – азаматтар мен бизнес үшін «бір терезе» қағидаты бойынша жұмыс істеуі.

Порталдың құрылымы

eGov.kz порталы төрт негізгі бөлімнен тұрады:

- «Қызметтер» бөлімі – азаматтар, бизнес және мемлекеттік органдарға арналған барлық қызметтер осы жерде топтастырылған;

- «Ашық үкімет» бөлімі – мемлекеттік органдардың ашық деректері, бюджет шығыстары, заң жобалары туралы ақпараттар жарияланады;

- «Электрондық өтініштер» бөлімі – кез келген азамат өз өтінішін онлайн жіберіп, оның мәртебесін бақылай алады;

- «Цифрлық құжаттар» бөлімі – жеке куәлік, жүргізуші куәлігі, вакцина паспорты сияқты құжаттардың электрондық нұсқасы қолжетімді.

Негізгі артықшылықтары

- 24/7 қолжетімділік – қызметтер тәулік бойы кез келген жерде қолжетімді;

- Уақыт пен шығынды үнемдеу – азаматтар кезекте тұрмайды, құжат жинауға уақыт жоғалтпайды;

- Ашықтық – өтініштердің мәртебесі ашық көрсетіліп, сыбайлас жемқорлық тәуекелдері азаяды;

- Ыңғайлылық – портал қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде жұмыс істейді.

Қосымша мүмкіндіктер

- eGov Mobile – мобильді қосымша арқылы барлық негізгі қызметтерге қол жеткізу;

- eGov QR – құжаттың шынайылығын тексерудің жылдам әдісі;

- eGov Pay – айыппұлдар, салықтар мен мемлекеттік алымдарды онлайн төлеу сервисі;

- Интерактивті сервис – калькуляторлар, төлем жүйелері, әлеуметтік төлемдер бойынша есептеу мүмкіндіктері бар.

Халықаралық тәжірибе мен Қазақстан

eGov.kz порталы бірнеше мәрте халықаралық аренада мойындалды. БҰҰ-ның Электрондық үкіметті дамыту индексі бойынша Қазақстан үздік елу елдің қатарына енді. Бұл порталдың тиімділігін және Қазақстанның цифрландыру саласындағы жетістігін көрсетеді.

Электрондық үкімет порталы – Қазақстан азаматтарының күнделікті өмірін жеңілдететін, бизнеске қолайлы жағдай жасайтын және мемлекеттік басқарудың ашықтығын қамтамасыз ететін заманауи цифрлық платформа. Ол тек қызмет көрсету құралы емес, елдің халықаралық деңгейдегі имиджін көтеретін маңызды жоба болып табылады.

4. Негізгі қызмет түрлері

Электрондық үкімет – азаматтар, бизнес және мемлекеттік органдар үшін қолжетімді кең ауқымды қызметтер жиынтығы. Бұл қызметтердің барлығы eGov.kz порталы мен eGov Mobile қосымшасы арқылы онлайн көрсетіледі. Негізгі қызмет түрлері халықтың күнделікті өмірін жеңілдетуге, бизнес жүргізуді оңтайландыруға және мемлекеттік басқаруды тиімді етуге бағытталған.

Біріншіден, азаматтарға арналған қызметтер бар. Олар күнделікті тұрмыста ең қажет болатын қызметтерді қамтиды. Мысалы, мекенжай анықтамасын алу, соттылықтың бар-жоғы туралы анықтама рәсімдеу, жеке куәлік пен паспорт алу үшін өтініш беру, айыппұлдар мен салық қарыздарын тексеру және төлеу сияқты қызметтер кеңінен қолданылады. Сонымен қатар, азаматтар әлеуметтік жәрдемақыларға онлайн өтініш бере алады, дәрігерге жазылып, электрондық денсаулық паспортына қол жеткізе алады.

Екіншіден, бизнеске арналған қызметтер ерекше маңызға ие. Кәсіпкерлер электрондық үкімет арқылы компанияларды тіркей алады, лицензиялар мен рұқсат құжаттарын рәсімдейді, салық есептілігін онлайн тапсырады. Сондай-ақ мемлекеттік сатып алуларға қатысу, кедендік құжаттарды рәсімдеу және бизнеске қажет статистикалық деректерді алу мүмкіндіктері қарастырылған.

Үшіншіден, мемлекеттік органдарға арналған қызметтер де бар. Бұл бағыт мемлекеттік аппараттың тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Құжат айналымын автоматтандыру, деректер базаларын интеграциялау, ведомствоаралық ақпарат алмасу және мемлекеттік бағдарламалардың орындалуын бақылау осы қызметтердің аясында жүзеге асырылады.

Электрондық үкіметтің негізгі қызмет түрлері азаматтардың әлеуметтік қажеттіліктерін өтеп, бизнеске қолайлы жағдай жасайды және мемлекеттік органдардың өзара іс-қимылын тиімді етеді. Осы арқылы электрондық үкімет Қазақстанның цифрлық қоғамға қадам басуына және мемлекеттік қызметтердің сапасын арттыруға ықпал етеді.

4.Негізгі қызмет түрлері

Электрондық үкімет – азаматтар, бизнес және мемлекеттік органдар үшін қолжетімді кең ауқымды қызметтер жиынтығы. Бұл қызметтердің барлығы eGov.kz порталы мен eGov Mobile қосымшасы арқылы онлайн көрсетіледі. Негізгі қызмет түрлері халықтың күнделікті өмірін жеңілдетуге, бизнес жүргізуді оңтайландыруға және мемлекеттік басқаруды тиімді етуге бағытталған.

Біріншіден, азаматтарға арналған қызметтер бар. Олар күнделікті тұрмыста ең қажет болатын қызметтерді қамтиды. Мысалы, мекенжай анықтамасын алу, соттылықтың бар-жоғы туралы анықтама рәсімдеу, жеке куәлік пен паспорт алу үшін өтініш беру, айыппұлдар мен салық қарыздарын тексеру және төлеу сияқты қызметтер кеңінен қолданылады. Сонымен қатар, азаматтар әлеуметтік жәрдемақыларға онлайн өтініш бере алады, дәрігерге жазылып, электрондық денсаулық паспортына қол жеткізе алады.

Екіншіден, бизнеске арналған қызметтер ерекше маңызға ие. Кәсіпкерлер электрондық үкімет арқылы компанияларды тіркей алады, лицензиялар мен рұқсат құжаттарын рәсімдейді, салық есептілігін онлайн тапсырады. Сондай-ақ мемлекеттік сатып алуларға қатысу, кедендік құжаттарды рәсімдеу және бизнеске қажет статистикалық деректерді алу мүмкіндіктері қарастырылған.

Үшіншіден, мемлекеттік органдарға арналған қызметтер де бар. Бұл бағыт мемлекеттік аппараттың тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Құжат айналымын автоматтандыру, деректер базаларын интеграциялау, ведомствоаралық ақпарат алмасу және мемлекеттік бағдарламалардың орындалуын бақылау осы қызметтердің аясында жүзеге асырылады.

Электрондық үкіметтің негізгі қызмет түрлері азаматтардың әлеуметтік қажеттіліктерін өтеп, бизнеске қолайлы жағдай жасайды және мемлекеттік органдардың өзара іс-қимылын тиімді етеді. Осы арқылы электрондық үкімет Қазақстанның цифрлық қоғамға қадам басуына және мемлекеттік қызметтердің сапасын арттыруға ықпал етеді.

Электрондық үкіметтің негізгі қызмет түрлері

Электрондық үкімет – азаматтар, бизнес және мемлекеттік органдар үшін қолжетімді кең ауқымды қызметтер жиынтығы. Бұл қызметтердің барлығы eGov.kz порталы мен eGov Mobile қосымшасы арқылы онлайн көрсетіледі. Негізгі қызмет түрлері халықтың күнделікті өмірін жеңілдетуге, бизнес жүргізуді оңтайландыруға және мемлекеттік басқаруды тиімді етуге бағытталған.

Азаматтарға арналған қызметтер

Азаматтар үшін электрондық үкімет күнделікті тұрмыста ең қажет болатын қызметтерді қамтиды. Мысалы, мекенжай анықтамасын алу, соттылықтың бар-жоғы туралы анықтама рәсімдеу, жеке куәлік пен паспортқа өтініш беру, айыппұлдар мен салық қарыздарын тексеру және төлеу сияқты қызметтер кеңінен қолданылады. Сонымен қатар, азаматтар әлеуметтік жәрдемақыларға онлайн өтініш бере алады, дәрігерге жазылып, электрондық денсаулық паспортына қол жеткізе алады. Сондай-ақ, студенттер мен оқушылар үшін білім беру саласындағы қызметтер – ЖОО-ға онлайн құжат тапсыру, грантқа қатысу, мектепке тіркелу мүмкіндігі бар.

Бизнеске арналған қызметтер

Кәсіпкерлер үшін электрондық үкімет үлкен жеңілдіктер ұсынады. Кәсіп ашу және тіркеу, лицензиялар мен рұқсат құжаттарын рәсімдеу, салық есептілігін онлайн тапсыру, мемлекеттік сатып алуларға қатысу – барлығы онлайн форматта қолжетімді. Кедендік рәсімдерді жеңілдету, статистикалық деректер алу, сондай-ақ бизнеске арналған жаңа сервистер кәсіпкерлердің шығындарын азайтып, уақытын үнемдеуге мүмкіндік береді.

Мемлекеттік органдарға арналған қызметтер

Электрондық үкімет мемлекеттік органдардың өзара әрекеттесуін де жеңілдетеді. Құжат айналымын автоматтандыру, деректер базаларын интеграциялау, ведомствоаралық ақпарат алмасу, мемлекеттік бағдарламалардың орындалуын бақылау – бұл мемлекеттік аппараттың тиімділігін арттырады. Сонымен қатар, электрондық үкімет мемлекеттік органдардың ашықтығын қамтамасыз етіп, қоғам алдындағы есептілікті күшейтеді.

Қосымша мүмкіндіктер

Электрондық үкімет негізгі қызметтерден бөлек қосымша мүмкіндіктер де ұсынады. Мысалы, eGov QR арқылы құжаттардың шынайылығын тексеру, eGov Pay арқылы айыппұлдар мен төлемдерді онлайн төлеу, сондай-ақ цифрлық құжаттар сервисі арқылы жеке куәлік, жүргізуші куәлігі және басқа да құжаттарды электронды түрде қолдану мүмкіндігі бар. Бұл азаматтар мен бизнес үшін қызмет алуды одан әрі жеңілдетіп, Қазақстанның цифрлық қоғамға көшуін жеделдетеді.

Электрондық үкіметтің негізгі қызмет түрлері – азаматтарға әлеуметтік қолдау көрсетуден бастап, бизнеске қолайлы жағдай жасауға және мемлекеттік аппараттың тиімділігін арттыруға дейінгі кең ауқымды қамтиды. Бұл жүйе Қазақстанды заманауи цифрлық мемлекет ретінде дамытуда шешуші рөл атқарады.

5. eGov Mobile қосымшасы

eGov Mobile – Қазақстан азаматтарына мемлекеттік қызметтерді ыңғайлы әрі жылдам алу үшін жасалған мобильді қосымша. Ол электрондық үкімет порталының негізгі мүмкіндіктерін смартфонға бейімдеп, азаматтарға қызметтерді кез келген уақытта, кез келген жерде пайдалануға жағдай жасайды.

Бұл қосымшада 70-тен астам мемлекеттік қызмет түрі қолжетімді. Азаматтар жеке куәлік, жүргізуші куәлігі, неке туралы куәлік, диплом, әскери билет сияқты құжаттардың электрондық нұсқасын пайдалана алады. Бұл құжаттар «Цифрлық құжаттар» сервисінде сақталып, ресми құжаттар ретінде қабылданады.

eGov Mobile қосымшасының тағы бір маңызды ерекшелігі – мобильді электрондық цифрлық қолтаңбаны (ЭЦҚ) пайдалану мүмкіндігі. Бұрын ЭЦҚ тек компьютердегі флеш-карта арқылы қолданылса, қазір оны смартфоннан тікелей қолдануға болады. Бұл азаматтарға құжаттарға онлайн қол қоюды жеңілдетті.

Қосымшада айыппұлдар мен салықтарды төлеу, мемлекеттік баж салығын аудару сияқты қаржылық қызметтер де қарастырылған. Сонымен қатар, азаматтар дәрігерге жазыла алады, балабақшаға немесе мектепке кезекке тұра алады, студенттік құжаттарға онлайн қол жеткізе алады.

eGov Mobile қосымшасының басты артықшылықтары – уақыт үнемдеу, тәулік бойы қолжетімділік, қағаз құжаттарды алып жүрудің қажетсіздігі, қауіпсіздік пен ыңғайлылық.

eGov Mobile – электрондық үкіметтің заманауи әрі қолжетімді шешімі. Ол Қазақстан азаматтарына мемлекеттік қызметтерді оңай әрі тиімді пайдалануға мүмкіндік беріп, цифрлық қоғамның дамуына үлес қосып отыр.

eGov Mobile қосымшасы

eGov Mobile – Қазақстан азаматтарына мемлекеттік қызметтерді ыңғайлы әрі жылдам алу үшін жасалған мобильді қосымша. Ол электрондық үкімет порталының негізгі мүмкіндіктерін смартфонға бейімдеп, азаматтарға қызметтерді кез келген уақытта, кез келген жерде пайдалануға жағдай жасайды.

Негізгі мүмкіндіктері

Қосымшада 70-тен астам мемлекеттік қызмет түрі қолжетімді. Азаматтар жеке куәлік, жүргізуші куәлігі, неке туралы куәлік, диплом, әскери билет сияқты құжаттардың электрондық нұсқасын пайдалана алады. Бұл құжаттар «Цифрлық құжаттар» сервисінде сақталып, ресми құжаттар ретінде қабылданады.

eGov Mobile қосымшасының тағы бір маңызды ерекшелігі – мобильді электрондық цифрлық қолтаңбаны (ЭЦҚ) пайдалану мүмкіндігі. Бұрын ЭЦҚ тек компьютердегі флеш-карта арқылы қолданылса, қазір оны смартфоннан тікелей қолдануға болады. Бұл азаматтарға құжаттарға онлайн қол қоюды жеңілдетті.

Қосымшада айыппұлдар мен салықтарды төлеу, мемлекеттік баж салығын аудару сияқты қаржылық қызметтер де қарастырылған. Сонымен қатар, азаматтар дәрігерге жазыла алады, балабақшаға немесе мектепке кезекке тұра алады, студенттік құжаттарға онлайн қол жеткізе алады.

Қосымша тың ақпарат

1. Құжаттарды бөлісу мүмкіндігі – азаматтар цифрлық құжаттарын басқа адаммен немесе ұйыммен QR-код арқылы оңай бөлісе алады.

2. Биометриялық сәйкестендіру – жеке басын смартфон камерасы арқылы растау мүмкіндігі бар.

3. Push-хабарламалар жүйесі – айыппұлдар, салықтар немесе өтініштердің мәртебесі туралы жедел хабарламалар беріледі.

4. Қызметтердің жеке топтамасы – жиі қолданылатын қызметтерді «Таңдаулыларға» қосуға болады.

5. Open API – банктер мен ұйымдарға мемлекеттік деректер қорына заңды түрде қосылып, клиенттерге жаңа цифрлық қызмет ұсынуға мүмкіндік береді.

6. Халықаралық мойындау – eGov Mobile қосымшасы ТМД елдерінің ішінде алғашқылардың бірі болып енгізіліп, халықаралық деңгейде оң бағасын алды.

Артықшылықтары

- Уақыт үнемдеу;

- Тәулік бойы қолжетімділік;

- Қағаз құжаттарды алып жүрудің қажетсіздігі;

- Қауіпсіздік пен ыңғайлылық.

eGov Mobile – бұл тек мобильді қосымша ғана емес, Қазақстандағы цифрлық қоғамның дамуына ықпал ететін әмбебап платформа. Оның тың мүмкіндіктері – құжаттарды бөлісу, биометриялық сәйкестендіру, push-хабарламалар, Open API – азаматтар мен бизнеске мемлекеттік қызметтерді жаңа деңгейде пайдалануға жол ашып отыр.

6. Қауіпсіздік шаралары

Электрондық үкімет жүйесінде азаматтардың жеке деректерін қорғау және қызметтердің сенімділігін қамтамасыз ету – басты талаптардың бірі. Мемлекеттік қызметтерді онлайн форматта пайдалану кезінде ақпараттық қауіпсіздікке ерекше назар аударылады.

Біріншіден, электрондық цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ) арқылы жеке тұлғаның сәйкестігі расталады. ЭЦҚ құжаттарға заңды күш береді және бөгде адамдардың азамат атынан әрекет етуіне жол бермейді.

Екіншіден, шифрлау және деректерді қорғау жүйелері** қолданылады. eGov.kz порталы мен eGov Mobile қосымшасында барлық ақпарат арнайы қауіпсіздік протоколдары арқылы беріледі.

Үшіншіден, құпиясөздерді қорғау маңызды. Әрбір пайдаланушы өз құпиясөзін өзгелерге бермеуі керек, ал жүйе көпсатылы аутентификацияны қолдану арқылы қауіпсіздікті арттырады.

Төртіншіден, биометриялық сәйкестендіру мүмкіндігі енгізілген. Азаматтар жүйеге саусақ ізі немесе бет-әлпет арқылы кіре алады, бұл қосымша қорғаныс қабатын жасайды.

Бесіншіден, SMS-кодтар мен push-хабарламалар арқылы әрбір әрекет туралы пайдаланушыға хабар беріледі. Бұл күмәнді әрекеттерді уақытында анықтауға мүмкіндік береді.

Алтыншыдан, фишингтік сайттардан қорғану үшін азаматтар тек ресми egov.kz порталы мен eGov Mobile қосымшасын пайдалануы тиіс.

Электрондық үкімет жүйесіндегі қауіпсіздік шаралары азаматтардың жеке деректерін қорғап, қызметтерді сенімді әрі қауіпсіз пайдалануға мүмкіндік береді. Азаматтар өз кезегінде жеке ақпараттарын қорғау мәдениетін сақтауы қажет. Бұл мемлекет пен қоғам арасындағы сенімді нығайтып, электрондық үкіметтің тиімділігін арттырады.

Электрондық үкіметтегі қауіпсіздік шаралары

Электрондық үкімет жүйесінде азаматтардың жеке деректерін қорғау және қызметтердің сенімділігін қамтамасыз ету – басты талаптардың бірі. Мемлекеттік қызметтерді онлайн форматта пайдалану кезінде ақпараттық қауіпсіздікке ерекше назар аударылады.

Негізгі қауіпсіздік шаралары

1. Электрондық цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ) – пайдаланушының жеке басын растаудың басты құралы. Ол құжаттарға заңды күш беріп, бөгде адамдардың азамат атынан әрекет етуіне жол бермейді.

2. Деректерді шифрлау – eGov.kz пен eGov Mobile қосымшасында ақпарат заманауи криптографиялық әдістермен қорғалады.

3. Құпиясөздер мен көпсатылы аутентификация – пайдаланушылардың жеке кабинеттеріне қосымша қорғау қабатын қосады.

4. Биометриялық сәйкестендіру – саусақ ізі, бет-әлпет арқылы жүйеге кіру мүмкіндігі бар.

5. SMS-кодтар мен push-хабарламалар – әрбір әрекет жайлы азаматтарға хабар беріп, күмәнді қимылдарды анықтауға көмектеседі.

6. Фишингтен қорғау – азаматтар тек ресми egov.kz порталы мен eGov Mobile қосымшасын пайдалануы тиіс.

Қосымша тың ақпарат

Электрондық үкіметте қауіпсіздік деңгейін арттыру үшін қосымша шаралар енгізілуде:

- Бұлттық қауіпсіздік жүйелері – деректерді қауіпсіз серверлерде сақтау;

- Киберқауіпсіздік мониторингі – күдікті әрекеттерді қадағалау және алдын алу;

- DDoS-шабуылдарға қарсы қорғаныс – порталдың үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету;

- Ашық кілт инфрақұрылымы (PKI) – электрондық қолтаңбаларды басқарудың заманауи жүйесі;

- Жүйелік аудит және лог-файлдарды бақылау – әрбір әрекетті тіркеу арқылы заңсыз қимылдарды анықтау;

- Пайдаланушыларға арналған цифрлық гигиена ережелері – ақпараттық сауаттылықты арттыру үшін оқыту материалдары мен нұсқаулықтар ұсынылады.

Электрондық үкімет жүйесіндегі қауіпсіздік шаралары азаматтардың жеке деректерін қорғап қана қоймай, мемлекеттік қызметтерді сенімді әрі қауіпсіз пайдалануға мүмкіндік береді. Заманауи технологиялармен қатар, азаматтардың цифрлық мәдениеті мен ақпараттық қауіпсіздік ережелерін сақтау деңгейі де маңызды рөл атқарады.

Азаматтар үшін нұсқаулық (eGov пайдалану)

Қадам	Мазмұны
1. Кіру жолдары	- egov.kz ресми веб-порталы - eGov mobile қосымшасы (Android, iOS) - Telegram-боттар, чат-боттар - Call-орталықтар (1414 – тегін, 1418 – ақылы кеңес) - ХҚКО ғимараттарындағы өзіне-өзі қызмет көрсету бұрыштары - Өзін-өзі қызмет көрсету терминалдары
2. Тіркелу және жүйеге кіру	- Жеке сәйкестендіру нөмірі (ЖСН) қажет - Электрондық цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ) немесе Mobile ID арқылы кіру - ЭЦҚ-ны pki.gov.kz сайтынан тегін алуға болады - ЭЦҚ-ны компьютерге, смарт-картаға немесе смартфонға орнатуға болады - Кейбір қызметтерге Face ID және биометрия қолдану мүмкіндігі бар
3. Қызметті іздеу	- Порталдағы іздеу жолағына қажетті қызмет атауын енгізу (мысалы: «мекенжай анықтамасы») - Қызметтің толық сипаттамасын және талап етілетін құжаттар тізімін қарау - «Қызметті онлайн алу» батырмасын басу
4. Өтініш беру	- Онлайн өтініш формасын толтыру - Қажетті құжаттарды сканерлеп немесе фото түрінде тіркеу - Электрондық түрде қол қою үшін ЭЦҚ немесе Mobile ID пайдалану - Қызметтің орындалу мерзімі туралы автоматты хабарлама алу
5. Растау	- Өтінішті ЭЦҚ арқылы растау - Кейбір қызметтер үшін SMS-код немесе биометриялық сәйкестендіру қолданылады - Қызметтің статусын жеке кабинет арқылы қадағалау
6. Нәтиже алу	- Электрондық анықтама немесе құжат PDF форматында дайын болады - Жеке кабинетте сақталады - SMS-хабарлама арқылы дайын құжат жайлы ескертіледі - Қажет болса, ХҚКО-дан қағаз түрінде де алуға болады - «Цифрлық құжаттар» қосымшасында сақталады (жеке куәлік, жүргізуші куәлігі, диплом т.б.)
7. Ең жиі қолданылатын қызметтер	- Жеке куәлік, төлқұжат алу/ауыстыру - Бала тууға байланысты жәрдемақыларды рәсімдеу - Жылжымайтын мүлік пен жерге қатысты анықтамалар - Әлеуметтік төлемдер мен зейнетақы рәсімдеу - Денсаулық сақтау (дәрігерге онлайн жазылу, вакцина/ПТР нәтижесін көру) - Білім беру (ЖОО-ға құжат тапсыру, грант конкурсына қатысу) - Салық төлеу және айыппұлдарды тексеру - Жұмысқа орналастыруға байланысты қызметтер
8. Қауіпсіздік ережелері	- ЖСН мен ЭЦҚ кілттерін бөтен адамдарға бермеу - Тек ресми сайт пен қосымшаларды пайдалану - SMS-кодтарды жарияламау - Құпиясөзді жүйелі түрде өзгерту - Компьютерге және смартфонға антивирус орнату - Жалған (фишингтік) сайттарға сақ болу
9. Қолдау және көмек	- Call-орталық: 1414 (тегін), 1418 (ақылы) - ХҚКО қызметкерлерінен кеңес алу - egov.kz сайтындағы чат-бот - Telegram-бот арқылы көмек - «eGov support» мобильді қосымшасы арқылы техникалық қолдау - Жеке кабинет арқылы кері байланыс (өтініш қалдыру)

• Азаматтар үшін eGov тек қызмет алу құралы ғана емес, мемлекетпен тікелей байланыс орнатудың басты алаңы.

• Нұсқаулық қадамдары қарапайым әрі барша халыққа түсінікті болуы үшін жеңілдетілген тілде жасалған.

• Бұл жүйе әсіресе шалғайда тұратын азаматтарға уақыт пен шығынды үнемдеуге мүмкіндік береді.

ҚИЫНДЫҚТАР МЕН ДАМУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ

Электрондық үкіметті дамыту – мемлекет үшін стратегиялық маңызды бағыттардың бірі. Дегенмен, бұл жүйені енгізу барысында белгілі бір қиындықтар туындайды.

Қиындықтар

Біріншіден, қоғамдағы ақпараттық сауаттылықтың жеткіліксіздігі үлкен кедергі болып отыр. Әсіресе, ауылдық аймақтардағы тұрғындар мен егде жастағы азаматтар электрондық қызметтерді толық пайдалана алмайды.

Екіншіден, интернеттің қолжетімділігі мен сапасы мәселе болып отыр. Кейбір шалғай елді мекендерде интернет желісінің болмауы немесе әлсіздігі халықтың электрондық қызметтерді пайдалануына кедергі келтіреді.

Үшіншіден, ақпараттық қауіпсіздік мәселелері бар. Кибершабуылдар, фишингтік сайттар немесе деректердің заңсыз таралуы азаматтардың электрондық үкіметке сенімін азайтады.

Төртіншіден, инфрақұрылымның жеткіліксіз дамуы да кедергі болып отыр. Кейбір мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелері өзара толық интеграцияланбағандықтан, қызмет көрсету процесінде уақыт жоғалту байқалады.

Бесіншіден, азаматтардың сенім деңгейі әлі де төмен. Көпшілігі құжатты қағаз түрінде алуды жөн көреді, электрондық жүйелерге әлі толық үйренбеген.

Электрондық үкіметтің қиындықтарын кеңейтілген түрде төмендегідей жүйелеп көрсетуге болады:

1. Инфрақұрылымдық мәселелер

Электрондық үкімет жүйесінің тиімді жұмыс істеуі ең алдымен техникалық инфрақұрылымға байланысты. Қазақстан жағдайында бұл бағытта бірқатар қиындықтар бар:

? Интернет қолжетімділігі

• Ауылдық және шалғай аймақтарда интернет жылдамдығы төмен немесе мүлде жоқ.

• Бұл жағдай азаматтардың электронды қызметтерді пайдалану мүмкіндігін шектейді, ал кейде мүлде қолжетімсіз етеді.

• Цифрлық теңсіздікке әкеліп, қала мен ауыл арасындағы айырмашылықты арттырады.

? Құрал-жабдық тапшылығы

• Электрондық үкіметке қол жеткізу үшін компьютер, смартфон немесе планшет қажет, бірақ кейбір азаматтарда мұндай құрылғылар жоқ.

• Мектептер мен ауылдық әкімдіктерде де заманауи техника жетіспейтін жағдайлар кездеседі.

⚙️ Жүйелік ақаулар мен техникалық тұрақсыздық

• Электронды порталдар мен мобильді қосымшалардың жиі істен шығуы немесе баяу жұмыс істеуі халық арасында сенімсіздік тудырады.

• Жүйенің жүктемеге шыдамсыздығы (мысалы, жәрдемақы, грант немесе конкурсқа өтініш қабылдау кезінде порталдың «қатып қалуы»).

? Электр энергиясына тәуелділік

• Кейбір өңірлерде электр энергиясының тұрақсыздығы да цифрлық жүйелердің үздіксіз қызметіне кедергі келтіреді.

Инфрақұрылымдық мәселелер – электрондық үкіметтің ең басты қиындықтарының бірі. Егер интернет, техника және жүйенің тұрақтылығы мәселелері толық шешілмесе, электрондық үкімет халықтың барлық бөлігі үшін тиімді құралға айнала алмайды.

2. Цифрлық сауаттылық деңгейінің төмендігі

Электрондық үкіметтің басты қиындықтарының бірі – халықтың едәуір бөлігінің ақпараттық технологияларды дұрыс пайдалана алмауы. Бұл мәселе бірнеше қырынан байқалады:

? Жас ерекшелігіне байланысты қиындықтар

• Аға буын өкілдері компьютер мен смартфонды қолдануда қиналады.

• Көпшілігі қағаз құжаттармен жұмыс істеуді әдетке айналдырғандықтан, электрондық жүйеге сенімсіздікпен қарайды.

? Ауыл тұрғындарының мүмкіндіктері

• Ауылдық жерлерде тұратын азаматтардың цифрлық дағдылары қала тұрғындарына қарағанда төмен.

• Жаңа технологияларға бейімделу үшін қажетті оқыту курстары мен түсіндіру жұмыстары жеткіліксіз.

? Электрондық қызметтерді қолдану дағдыларының жетіспеуі

• Халықтың бір бөлігі eGov порталын немесе мобильді қосымшаларды қалай пайдалану керектігін білмейді.

• Тіркелу, ЭЦҚ (электрондық цифрлық қолтаңба) орнату, құжаттарды жүктеу сияқты қарапайым әрекеттердің өзі қиындық тудырады.

?‍? Оқыту мен ақпараттандырудың жеткіліксіздігі

• Мемлекет тарапынан цифрлық сауаттылықты арттыруға арналған бағдарламалар бар болғанымен, оларды қамту деңгейі шектеулі.

• Азаматтарға арналған қарапайым әрі қолжетімді нұсқаулықтар, бейнероликтер мен тренингтер жетіспейді.

? Ақпараттық мәдениеттің қалыптаспауы

• Кейбір азаматтар интернеттегі қызметтерге сенбейді, оларды «қауіпті» немесе «сенімсіз» деп қабылдайды.

• Қағаз түріндегі құжаттарға көбірек сенетіндіктен, электронды нұсқаны мойындамау жағдайлары кездеседі.

Цифрлық сауаттылықтың төмендігі – электрондық үкіметтің кеңінен қолданылуына ең үлкен кедергілердің бірі. Егер халық жаңа технологияларды дұрыс қолдана алмаса, электрондық қызметтердің ыңғайлылығы мен қолжетімділігі толық ашылмайды.

2. Цифрлық сауаттылық деңгейінің төмендігі

Электрондық үкіметтің басты қиындықтарының бірі – халықтың едәуір бөлігінің ақпараттық технологияларды дұрыс пайдалана алмауы. Бұл мәселе бірнеше қырынан байқалады:

? Жас ерекшелігіне байланысты қиындықтар

• Аға буын өкілдері компьютер мен смартфонды қолдануда қиналады.

• Көпшілігі қағаз құжаттармен жұмыс істеуді әдетке айналдырғандықтан, электрондық жүйеге сенімсіздікпен қарайды.

? Ауыл тұрғындарының мүмкіндіктері

• Ауылдық жерлерде тұратын азаматтардың цифрлық дағдылары қала тұрғындарына қарағанда төмен.

• Жаңа технологияларға бейімделу үшін қажетті оқыту курстары мен түсіндіру жұмыстары жеткіліксіз.

? Электрондық қызметтерді қолдану дағдыларының жетіспеуі

• Халықтың бір бөлігі eGov порталын немесе мобильді қосымшаларды қалай пайдалану керектігін білмейді.

• Тіркелу, ЭЦҚ (электрондық цифрлық қолтаңба) орнату, құжаттарды жүктеу сияқты қарапайым әрекеттердің өзі қиындық тудырады.

?‍? Оқыту мен ақпараттандырудың жеткіліксіздігі

• Мемлекет тарапынан цифрлық сауаттылықты арттыруға арналған бағдарламалар бар болғанымен, оларды қамту деңгейі шектеулі.

• Азаматтарға арналған қарапайым әрі қолжетімді нұсқаулықтар, бейнероликтер мен тренингтер жетіспейді.

? Ақпараттық мәдениеттің қалыптаспауы

• Кейбір азаматтар интернеттегі қызметтерге сенбейді, оларды «қауіпті» немесе «сенімсіз» деп қабылдайды.

• Қағаз түріндегі құжаттарға көбірек сенетіндіктен, электронды нұсқаны мойындамау жағдайлары кездеседі.

Цифрлық сауаттылықтың төмендігі – электрондық үкіметтің кеңінен қолданылуына ең үлкен кедергілердің бірі. Егер халық жаңа технологияларды дұрыс қолдана алмаса, электрондық қызметтердің ыңғайлылығы мен қолжетімділігі толық ашылмайды.

3. Қауіпсіздік пен сенім мәселелері

Электрондық үкімет жүйесі азаматтардың жеке деректерін сақтаумен тікелей байланысты болғандықтан, қауіпсіздік пен сенім мәселесі ең өзекті бағыттардың бірі болып табылады. Бұл қиындық бірнеше қырынан көрінеді:

? Жеке деректердің құпиялығы

• Азаматтардың жеке мәліметтері (ЖСН, мекенжайы, денсаулық жайлы деректер, қаржылық ақпарат) мемлекеттік базада сақталады.

• Бұл деректердің үшінші тарапқа өтіп кету қаупі бар.

• Қарапайым халық арасында «менің жеке деректерім қорғалған ба?» деген күдік жиі туындайды.

? Кибершабуылдар қаупі

• Электрондық үкімет порталдарына хакерлік шабуылдар жасалу ықтималдығы жоғары.

• Жүйеге шабуыл жасалған жағдайда азаматтардың құжаттары мен мемлекеттік деректер базасы зақымдалуы мүмкін.

• Соңғы жылдары киберқауіпсіздік – әлемдік деңгейде де өзекті проблема.

?️‍♂️ Интернет-алаяқтық

• Фишингтік сайттар мен жалған қосымшалар арқылы азаматтарды алдау жағдайлары кездеседі.

• Азаматтар ресми eGov порталын емес, ұқсас жалған сайттарды ашып, жеке мәліметтерін қалдыруы мүмкін.

⚖️ Заңдық және техникалық олқылықтар

• Барлық деректерді қорғауға арналған заңнамалық база жеткілікті түрде жетілмеген.

• Кейбір мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелері ескірген, оларды бұзу оңайырақ.

? Сенім дағдарысы

• Азаматтардың бір бөлігі электронды жүйеге сенбейді, тек қағаз түріндегі құжаттарға сүйенеді.

• «Деректерім жоғалса қайтемін?» немесе «Қате ақпарат енгізілсе қалай түзетемін?» деген сұрақтар жиі туындайды.

• Сенімсіздік электрондық қызметтердің кеңінен қолданылуын тежейді.

Қауіпсіздік пен сенім мәселесі шешілмейінше, электрондық үкімет толыққанды дамымайды. Азаматтардың жеке деректерінің қорғалуына кепілдік берілсе ғана халық бұл жүйеге сенім артып, белсенді түрде қолдана бастайды.

4. Жүйелер арасындағы үйлесімсіздік

Электрондық үкімет – көптеген мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелерін біріктіретін кешенді құрылым. Алайда бұл жүйелердің өзара үйлесімді жұмыс істемеуі электрондық қызметтердің сапасына тікелей әсер етеді.

? Интеграцияның толық болмауы

• Әр мемлекеттік орган өз деректер базасын жеке жүргізеді, бірақ олардың бәрі бір орталық жүйеге толықтай қосылмаған.

• Нәтижесінде бір азаматтың деректері бірнеше жерде сақталып, әртүрлі нұсқаларда болуы мүмкін.

? Деректердің қайталануы

• Азаматтардан бір құжатты бірнеше рет талап ету жағдайлары жиі кездеседі.

• Мысалы, бір органда бар анықтаманы екінші орган қайта сұратуы мүмкін. Бұл – уақыт жоғалту мен бюрократияның белгісі.

⚙️ Техникалық сәйкессіздіктер

• Әртүрлі мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелері әртүрлі стандарттармен жасалған, сондықтан оларды бір-бірімен үйлестіру қиын.

• Жаңа жүйелер енгізілген сайын, ескі платформалармен үйлеспей, техникалық ақаулар туындайды.

⏳ Ақпарат алмасудың баяулығы

• Жүйелер арасындағы толыққанды автоматты ақпарат алмасу жолға қойылмаған.

• Нәтижесінде кейбір қызметтерді орындау ұзаққа созылады.

? Мекемелер арасындағы үйлестірудің әлсіздігі

• Мемлекеттік органдардың өзара іс-қимылы жеткіліксіз болғандықтан, азаматтардың өтініштері жылдам шешілмей жатады.

• Әр мекеме тек өзінің деректерін басымдыққа қойып, ортақ жүйеге толық үлес қоспайды.

Жүйелер арасындағы үйлесімсіздік – электрондық үкіметтің тиімділігін төмендететін басты кедергілердің бірі. Егер барлық мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелері бірыңғай стандартқа көшіріліп, толық интеграцияланбаса, азаматтар үшін ыңғайлы әрі жедел қызмет көрсету мүмкін болмайды.

5. Бюрократиялық және құқықтық кедергілер

Электрондық үкіметтің тиімді жұмыс істеуіне тек техникалық және инфрақұрылымдық факторлар ғана емес, сонымен бірге құқықтық-нормативтік база мен мемлекеттік басқарудағы бюрократиялық дәстүрлер де әсер етеді.

⚖️ Заңнамалық сәйкессіздіктер

• Кейбір заңдар әлі де қағаз түріндегі құжаттарды басым деп санайды.

• Электронды форматтағы құжаттар кей жағдайларда толық заңды күшке ие болмайды.

• Нәтижесінде азаматтар электронды анықтама алғанымен, оны қағазға басып шығарып апару қажеттілігі туындайды.

? Параллель қағаз жүйесі

• Көптеген мемлекеттік органдарда электрондық жүйемен қатар қағаз түріндегі құжат айналымы да сақталған.

• Бұл қосарлылық уақытты жоғалтуға, артық жұмысқа және азаматтардың сенімсіздігіне әкеледі.

?️ Бюрократиялық кедергілер

• Кейбір мемлекеттік қызметкерлер дәстүрлі жұмыс үлгісіне үйренгендіктен, жаңа электрондық жүйелерге бейімделгісі келмейді.

• Қызмет көрсетуді әдейі «созу» немесе «қағазбастылықты сақтау» жағдайлары кездеседі.

? Нормативтік-құқықтық базаның жетілмеуі

• Барлық электрондық қызмет түрлерін реттейтін бірыңғай заңдық механизмдер толық қалыптаспаған.

• Электронды қолтаңба, онлайн келісімшарттар, қашықтан рәсімдеу тәрізді мәселелерде олқылықтар бар.

? Жауапкершілік пен бақылаудың әлсіздігі

• Электронды қызметтерді пайдаланудағы қателіктер үшін кім жауап беретіні кейде нақты көрсетілмеген.

• Бұл азаматтардың мүддесін қорғауда құқықтық вакуум тудыруы мүмкін.

Бюрократиялық және құқықтық кедергілер электрондық үкіметтің дамуын тежейтін маңызды факторлардың бірі. Егер заңнамалық база толық жетілдіріліп, қағаз құжаттардан толық бас тартылса, электронды форматтағы қызметтер халық үшін әлдеқайда тиімді болар еді.

Даму перспективалары

Электрондық үкіметтің болашағы зор. Оның даму бағыттары мыналар:

Жасанды интеллект пен Big Data технологияларын енгізу арқылы мемлекеттік қызметтерді автоматтандыру, жекелендіру және болжам жасау мүмкіндіктерін кеңейту;

Мобильді сервистерді дамыту, барлық қызметті eGov Mobile қосымшасы арқылы қолжетімді ету;

Ашық деректер платформасын жетілдіру, қоғам мен бизнеске деректерді пайдалану арқылы жаңа жобалар құруға мүмкіндік беру;

Халықаралық интеграция, яғни көршілес елдермен бірлескен цифрлық қызметтерді дамыту және трансшекаралық қызметтерді енгізу;

Smart City технологияларымен ықпалдасу, азаматтардың тұрмысын жеңілдететін заманауи инфрақұрылымдық шешімдерді енгізу;

Киберқауіпсіздікті күшейту, заманауи қорғаныс жүйелерін енгізу және халықтың цифрлық мәдениетін арттыру.

Электрондық үкіметтің даму жолында кездесетін қиындықтарға қарамастан, оның болашағы зор. Интернетті кеңінен қолжетімді ету, ақпараттық сауаттылықты арттыру және қауіпсіздікті қамтамасыз ету – негізгі міндеттердің қатарында. Жасанды интеллект, Big Data және Smart City сияқты жаңа технологиялардың енгізілуі Қазақстанды толыққанды цифрлық мемлекетке айналдыруға мүмкіндік береді.

1. Инфрақұрылымды жетілдіру

Электрондық үкіметтің тұрақты әрі сапалы дамуы үшін ең алдымен техникалық және цифрлық инфрақұрылымды жетілдіру қажет. Бұл бағыттағы даму перспективалары төмендегідей:

? Интернет желісін кеңейту

• Елдің барлық өңірінде, әсіресе ауылдық және шалғай аймақтарда жоғары жылдамдықты интернетпен қамтамасыз ету.

• 5G және одан кейінгі заманауи байланыс технологияларын енгізу.

• Мемлекеттік-жекеменшік әріптестік аясында интернетті қолжетімді әрі арзан ету.

? Мобильді қолжетімділікті арттыру

• Азаматтардың көпшілігі смартфон арқылы интернет қолданатындықтан, барлық мемлекеттік қызметтерді мобильді қосымшаларға толық көшіру.

• «Egov mobile» тәрізді сервистерді жетілдіру, олардың жұмыс жылдамдығы мен тұрақтылығын арттыру.

• Қосымшаларды қарапайым әрі көп тілде қолжетімді ету.

? Заманауи техникалық жабдықтар

• Мемлекеттік мекемелерді жаңа компьютерлермен, серверлермен және бағдарламалық қамтылыммен жабдықтау.

• Бұлтты технологияларды кеңінен енгізу арқылы деректерді сақтау мен өңдеуді жеңілдету.

• Интерактивті терминалдар мен self-service киоскілерді халыққа қолжетімді жерлерге орнату.

⚡ Тұрақты энергиямен қамту

• Ақпараттық жүйелердің үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету үшін тұрақты электр қуаты қажет.

• Деректер орталықтарын (Data Center) энергия үнемдейтін және резервтік қуат көздерімен жабдықтау.

Инфрақұрылымды жетілдіру – электрондық үкіметтің табысты дамуының негізгі алғышарты. Жоғары жылдамдықты интернет, заманауи техника және мобильді қолжетімділік толық қамтамасыз етілсе ғана eGov жүйесі бүкіл халыққа бірдей тиімді қызмет көрсете алады.

2. Цифрлық сауаттылықты арттыру

Электрондық үкіметтің дамуы халықтың ақпараттық технологияларды дұрыс қолдану қабілетіне тікелей байланысты. Сондықтан азаматтардың цифрлық сауаттылық деңгейін көтеру – басты даму перспективаларының бірі.

? Білім беру жүйесінде цифрлық дағдылар

• Мектеп бағдарламасына ақпараттық технологиялар бойынша кеңейтілген курстар енгізу.

• Жоғары оқу орындарында цифрлық мәдениетті қалыптастыруға арналған пәндерді күшейту.

• Студенттер мен оқушыларды мемлекеттік электрондық қызметтерді пайдалануға үйрету.

? Ерекше топтарға арналған оқыту

• Зейнеткерлер мен ауыл тұрғындарына қарапайым тілмен түсіндіретін тренингтер ұйымдастыру.

• Арнайы «цифрлық волонтерлер» қозғалысын дамыту, жастардың үлкен буынға көмектесуін қолдау.

• Мүмкіндігі шектеулі азаматтарға арналған қолжетімді нұсқаулықтар мен онлайн сабақтар әзірлеу.

? Халыққа ыңғайлы құралдар

• eGov порталын және мобильді қосымшаларды қолдануды жеңілдету.

• Әр қызметке арналған қадамдық нұсқаулықтар, бейнероликтер мен чат-боттар жасау.

• Азаматтарға қызмет көрсету орталықтарында (ХҚКО) электрондық қызметтерді үйрететін арнайы бұрыштар ашу.

? Ақпараттық мәдениетті қалыптастыру

• Халықты «қағазсыз қызмет көрсету» артықшылықтарына үйрету.

• Электронды қызметтердің сенімділігі мен қауіпсіздігі туралы түсіндіру жұмыстарын жүргізу.

• Азаматтардың цифрлық дағдыларын күнделікті өмірде (онлайн төлем, интернет-банкинг, мемлекеттік порталдар) қолдануға ынталандыру.

Цифрлық сауаттылықты арттыру – электрондық үкіметтің қолжетімділігін қамтамасыз ететін маңызды қадам. Халықтың көп бөлігі электрондық қызметтерді оңай пайдалана алатын болса, жүйенің тиімділігі артып, мемлекеттік басқару барынша ашық әрі ыңғайлы болады.

3. Киберқауіпсіздікті күшейту

Электрондық үкіметтің сенімді жұмыс істеуі үшін азаматтардың жеке деректерін қорғау және мемлекеттік ақпараттық жүйелердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету – басты даму бағыты. Егер киберқауіпсіздік әлсіз болса, халық электрондық қызметтерге сенбейді.

? Жеке деректерді қорғау

• Азаматтардың жеке мәліметтерін (ЖСН, мекенжай, денсаулық, қаржы туралы ақпарат) заманауи шифрлау әдістерімен қорғау.

• Деректерді өңдеу мен сақтауда халықаралық стандарттарды қолдану (ISO/IEC 27001 сияқты).

• Жеке ақпаратқа рұқсатсыз кіруді болдырмау үшін қатаң бақылау орнату.

?️ Мемлекеттік жүйелердің қорғанысын арттыру

• Электрондық үкімет порталдарына жасалатын кибершабуылдардың алдын алу үшін тұрақты мониторинг жүргізу.

• Мемлекеттік деректер орталықтарында көп деңгейлі қауіпсіздік жүйесін енгізу.

• Хакерлік шабуылдарға қарсы «penetration test» (сынақтық шабуыл) жүргізу арқылы жүйелердің әлсіз тұстарын анықтап отыру.

? Биометриялық және көпфакторлы аутентификация

• Азаматтардың жүйеге кіруін қауіпсіз ету үшін биометриялық сәйкестендіру (саусақ ізі, бет бейнесі, көздің тор қабығы) қолдану.

• Бір реттік парольдер (OTP), смс-кодтар немесе арнайы мобильді қосымшалар арқылы көпфакторлы тексеруді енгізу.

⚖️ Заңнаманы жетілдіру

• Киберқауіпсіздікке қатысты ұлттық заңнаманы халықаралық тәжірибеге сәйкестендіру.

• Жеке деректердің заңсыз таралуына немесе ұрлануына жауапкершілікті күшейту.

• Мемлекеттік органдардың ақпараттық қауіпсіздік стандарттарын біріздендіру.

? Халықты ақпараттандыру

• Азаматтарға интернет-алаяқтықтың алдын алу жолдарын үйрету.

• Ресми eGov порталын жалған сайттардан ажыратуды түсіндіру.

• Киберқауіпсіздік мәдениетін қалыптастыру үшін әлеуметтік науқандар өткізу.

Киберқауіпсіздікті күшейту – электрондық үкіметтің сенімділігі мен тұрақтылығының кепілі. Қорғалған жүйе ғана халықтың сенімін арттырып, электрондық қызметтердің кеңінен қолданылуына жол ашады.

4. Smart Government тұжырымдамасына көшу

Электрондық үкіметтің дамуының келесі деңгейі – Smart Government («Ақылды үкімет»). Бұл тұжырымдама азаматтарға мемлекеттік қызметтерді тек сұраныс бойынша емес, проактивті түрде, яғни алдын ала ұсынып отыруды көздейді. Smart Government – жасанды интеллект, Big Data, IoT (заттар интернеті), блокчейн сияқты жаңа технологияларды пайдалануға негізделген.

? Жасанды интеллектті қолдану

• Халықтың өтініштерін автоматты түрде өңдеу.

• ЖИ арқылы азаматтардың өмірлік жағдайларын талдап, қажетті қызметтерді алдын ала ұсыну (мысалы, бала туған кезде жәрдемақыны автоматты тағайындау).

• Виртуалды кеңесшілер мен чат-боттар арқылы тәулік бойы қызмет көрсету.

? Big Data және деректерді талдау

• Азаматтардың сұраныстары мен қажеттіліктерін үлкен деректерді (Big Data) талдау арқылы болжау.

• Әлеуметтік саясатты деректерге негіздеп құру (мысалы, жұмыссыздық деңгейіне қарай бағдарламаларды автоматты бейімдеу).

• Шешім қабылдау процесін жеделдету және нақты ету.

? Мемлекеттік жүйелерді толық интеграциялау

• Барлық мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелерін біртұтас орталыққа біріктіру.

• Азаматтан бір ғана рет ақпарат алып, оны автоматты түрде барлық органдарға жеткізу («бір рет қағидаты»).

• «Бір өтініш – бір нәтиже» жүйесін толық іске асыру.

? Проактивті қызмет көрсету

• Азамат өтініш жасамай-ақ, мемлекет автоматты түрде қажетті қызметті ұсынады.

  • Мысалы, бала туған кезде туу туралы куәлік, жәрдемақы, балабақша кезегі автоматты түрде рәсімделеді.

  • ЖОО бітірген азаматқа диплом негізінде жұмысқа орналасу немесе салықтық жеңілдіктер ұсынылады.

• Бұл қағазбастылықты мүлде азайтып, уақытты үнемдейді.

? Ашық үкімет және азаматтардың қатысуы

• Smart Government тек қызмет көрсетіп қана қоймай, азаматтардың шешім қабылдау процесіне белсенді қатысуын қамтамасыз етеді.

• Онлайн петициялар, электронды дауыс беру, қоғамдық пікірталастарды ұйымдастыру мүмкіндігі артады.

Smart Government тұжырымдамасына көшу – электрондық үкіметтің болашағы. Бұл бағыт жүзеге асса, мемлекеттік қызметтер барынша ыңғайлы, жылдам, тиімді және проактивті болады. Халықтың мемлекетке сенімі артып, қоғамдағы ашықтық пен демократия күшейеді.

5. Халықаралық тәжірибені пайдалану

Электрондық үкіметтің тиімді дамуы үшін тек ішкі ресурстарды жетілдіру жеткіліксіз. Әлемдегі үздік тәжірибелерді үйреніп, оларды ұлттық ерекшеліктерге бейімдеп қолдану – басты даму бағыттарының бірі.

? Дамыған елдердің үлгісі

• Эстония – «әлемдегі ең цифрлық мемлекет» ретінде танылған. Азаматтар 99%-ға жуық мемлекеттік қызметті онлайн алады, сайлауда да интернет арқылы дауыс береді.

• Оңтүстік Корея – барлық мемлекеттік қызметтер мобильді қосымшаларға интеграцияланған. Smart City және Smart Government жобалары қатар дамып келеді.

• Сингапур – жасанды интеллект пен Big Data негізінде проактивті қызмет көрсетуді жолға қойған. Мемлекет тұрғындардың өмірлік жағдайларына қарай автоматты түрде қызмет ұсынады.

? Халықаралық стандарттарды енгізу

• Ақпараттық қауіпсіздік пен деректерді қорғауда халықаралық стандарттарды (ISO, GDPR т.б.) қолдану.

• Цифрлық трансформацияның халықаралық индекстерін ескере отырып, ұлттық көрсеткіштерді жақсарту.

• Мемлекеттік қызмет сапасын бағалауда БҰҰ-ның E-Government Development Index (EGDI) көрсеткішін басшылыққа алу.

? Халықаралық ынтымақтастық

• Шекарааралық электрондық қызметтерді дамыту (мысалы, электрондық виза, кедендік құжаттарды онлайн рәсімдеу).

• Көрші мемлекеттермен ортақ цифрлық платформалар құру.

• БҰҰ, Дүниежүзілік банк және басқа да халықаралық ұйымдармен бірлескен жобалар жүргізу.

?‍? Тәжірибе алмасу және кадр даярлау

• Шетелдік мамандармен тәжірибе алмасу бағдарламаларын күшейту.

• Қазақстандық ІТ-мамандарды халықаралық деңгейде оқыту.

• Жаңа технологияларды енгізуде әлемдік компаниялармен (Google, Microsoft, Huawei т.б.) серіктестік орнату.

Халықаралық тәжірибені пайдалану – Қазақстандағы электрондық үкіметтің сапалы әрі тиімді дамуының кепілі. Әлемнің үздік тәжірибелерін бейімдеу арқылы біз өз жүйемізді жетілдіріп, халыққа ыңғайлы, сенімді және әлемдік стандарттарға сай мемлекеттік қызмет көрсете аламыз.

Электрондық үкіметтің даму перспективалары өте ауқымды. Егер инфрақұрылым жетілдіріліп, цифрлық сауаттылық көтерілсе, жаңа технологиялар енгізіліп, киберқауіпсіздік күшейтілсе, Қазақстан толыққанды «ақылды мемлекетке» айналып, халыққа ыңғайлы әрі сапалы мемлекеттік қызмет ұсына алады.

Электрондық үкіметтің қиындықтары мен даму перспективалары

Қиындықтар	Даму перспективалары
Инфрақұрылымдық мәселелер - Ауылдық және шалғай өңірлерде интернеттің әлсіздігі - Заманауи компьютер, сервер, деректер орталығының жеткіліксіздігі - Байланыс сапасының төмендігі	Инфрақұрылымды жетілдіру - Барлық елді мекенді жоғары жылдамдықты интернетпен қамту - Ұлттық деректер орталықтарын жаңғырту және көбейту - 5G, спутниктік интернет сияқты жаңа технологияларды енгізу
Цифрлық сауаттылықтың төмендігі - Егде жастағы азаматтар үшін қиындықтар - Ауыл тұрғындары арасында цифрлық білімнің жеткіліксіздігі - Қарапайым халық үшін интерфейстердің күрделілігі	Цифрлық сауаттылықты арттыру - Мектеп пен ЖОО-ларда цифрлық құзыреттілік пәндерін енгізу - Халыққа арналған тегін оқыту курстарын ұйымдастыру - Порталдар мен қосымшалардың интерфейстерін жеңілдету, мультитілді ету
Қауіпсіздік пен сенім мәселелері - Жеке деректердің құпиялығы жеткілікті қорғалмаған - Кибершабуылдар саны артып келеді - Азаматтардың мемлекетке деген сенімсіздігі	Киберқауіпсіздікті күшейту - Халықаралық деңгейдегі қауіпсіздік стандарттарын енгізу (ISO, GDPR) - Мемлекеттік деректерді қорғау үшін жасанды интеллект негізіндегі мониторинг жүйелерін пайдалану - Киберқауіпсіздік мамандарын даярлау және арнайы орталықтар ашу
Жүйелер арасындағы үйлесімсіздік - Әртүрлі мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелері өзара толық байланыспаған - Бір құжатты бірнеше рет сұрату фактілері бар - Деректерді алмасу процесінде қайталанулар кездеседі	Smart Government-ке көшу - Мемлекеттік жүйелерді толық интеграциялау және бірыңғай деректер базасын құру - Big Data, Жасанды интеллект, блокчейн технологияларын енгізу - Проактивті қызмет көрсету (азамат өтініш бермей-ақ автоматты түрде қызмет алу)
Бюрократиялық және құқықтық кедергілер - Заңнамалар электрондық форматты толық қолдауға дайын емес - Қағаз құжаттарға тәуелділік сақталған - Мемлекеттік қызметкерлердің жаңа жүйеге баяу бейімделуі	Халықаралық тәжірибені пайдалану - Эстония, Сингапур, Корея сияқты елдердің тәжірибесін бейімдеу - Электрондық құжат айналымын заң жүзінде толық бекіту - Цифрлық жобаларды іске асыруда халықаралық серіктестік орнату
Әлеуметтік теңсіздік - Қала мен ауыл арасындағы цифрлық алшақтық - Мүгедектігі бар азаматтар үшін қызметтерге толық қолжетімділіктің болмауы	Әлеуметтік инклюзияны дамыту - Арнайы бейімделген қызметтер (көрмейтіндер үшін дыбыстық интерфейс, естімейтіндер үшін бейне-аударма) - Ауылдық жерлердегі цифрлық мүмкіндіктерді кеңейту - Барша азамат үшін тең қолжетімділікті қамтамасыз ету

ҚОРЫТЫНДЫ

Электрондық үкімет – мемлекет пен қоғам арасындағы өзара байланысты жаңа деңгейге көтеретін, заманауи басқарудың басты құралы. Ол азаматтардың күнделікті өмірін жеңілдетіп, мемлекеттік қызметтерді қолжетімді әрі жылдам алуға жағдай жасайды. Қағазбастылықты азайту, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін төмендету, мемлекеттік аппараттың тиімділігін арттыру – электрондық үкіметтің ең үлкен жетістіктерінің қатарында.

Қазақстан Республикасында eGov жүйесі соңғы жиырма жыл ішінде айтарлықтай дамыды. Бүгінде халыққа қажетті көптеген қызметтер порталдар, мобильді қосымшалар, проактивті қызметтер арқылы қолжетімді болып отыр. Дегенмен, бұл бағытта шешуді қажет ететін түйінді мәселелер де бар. Олар:

• инфрақұрылымдық теңсіздік (қала мен ауыл арасындағы айырмашылық);

• азаматтардың цифрлық сауаттылық деңгейінің жеткіліксіздігі;

• ақпараттық қауіпсіздік пен жеке деректерді қорғау проблемалары;

• мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелерін толық интеграциялаудың қиындығы;

• құқықтық-нормативтік кедергілер мен бюрократиялық тосқауылдар.

Аталған қиындықтарға қарамастан, Қазақстанда электрондық үкіметтің даму перспективалары зор. Болашақта:

• елдің барлық аймағын жоғары жылдамдықты интернетпен қамту;

• халықтың цифрлық мәдениетін қалыптастыру және сауаттылығын арттыру;

• жасанды интеллект, Big Data, блокчейн секілді жаңа технологияларды кеңінен қолдану;

• киберқауіпсіздікті халықаралық стандарттарға сәйкес күшейту;

• Smart Government моделіне көшу арқылы азаматтарға проактивті, ыңғайлы және сапалы қызмет ұсыну – негізгі даму бағыттары болмақ.

Халықаралық тәжірибе де Қазақстан үшін үлкен үлгі. Эстония, Сингапур, Оңтүстік Корея сияқты елдердің жетістіктерін ұлттық жағдайға бейімдеу арқылы біздің еліміз өз eGov жүйесін әлемдік деңгейге шығара алады.

Электрондық үкімет – тек мемлекеттік қызмет көрсетудің заманауи форматы ғана емес, ол – қоғам мен мемлекеттің өзара сенімін нығайтатын, экономиканың тиімділігін арттыратын, азаматтардың құқықтарын қорғауды қамтамасыз ететін стратегиялық жүйе. Қазақстан осы бағыттағы жұмысты қарқынды жалғастыра отырып, болашақта толыққанды «ақылды мемлекетке» (Smart State) айналуға толық мүмкіндікке ие.

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Қазақстан Республикасының «Ақпараттандыру туралы» заңы. – Астана.

2. «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы. – Астана.

3. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан жолы – 2050: Бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ. – Қазақстан халқына Жолдау. – Астана, 2014.

4. Тоқаев Қ.К. Әділетті мемлекет. Біртұтас ұлт. Берекелі қоғам. – Қазақстан халқына Жолдау. – Астана, 2022.

5. Қазақстан Республикасының ресми электрондық үкімет порталы. – www.egov.kz

6. «Қазақстан Республикасында цифрландыруды дамыту мәселелері» // ҚР Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігінің ресми материалдары. – Астана, 2023.

7. Сандыбай С. Цифрлық Қазақстан: жаңа мүмкіндіктер мен даму бағыттары. – Алматы: Қазақ университеті, 2024.

8. Ахметова Ж. Электронды үкімет: қалыптасуы мен даму ерекшеліктері. – Алматы: Экономика, 2020.

9. Әбдіғаппарова Г.Т. Қазақстандағы электрондық үкіметті дамыту мәселелері. – Қарағанды: Болашақ-Баспа, 2024.

10. Мұхамеджанова А. Ақпараттық қоғам және электрондық үкімет. – Алматы: Қазақ университеті, 2024.