ШЕТЕЛ ТІЛДЕРІН ОҚЫТУДАҒЫ ИНТЕГРАЦИЯНЫҢ МӘНІ, МӘНІ ЖӘНЕ МАҚСАТТАРЫ

Агниязова Асем Қаршығақызы

assemagniyazova@gmail.com

«Шет тілі:екі шетел тілі» білім беру багдарламасьнын 3курс студенті

М.Өтемісов атындагы БҚУ. Орал, Казакстан

Ғылыми жетекші – Кадыргалиева С.И.

Шетел тілдерін оқытуыдағы интеграциялау тәсілі оқушының жан-жақты дүниетанымын қалыптастырушы және дамытушы әдісі екені мәлім. "Интеграция" термині – бұл жеке талданған бөлімдердің тұтастыққа қосылуы, бірігуі, сонымен қатар пән арасындағы байланысқа әкелетін педагогикалық үдеріс ретінде білеміз. Шетел тілі сөздерінің түсіндірме сөздігі бойынша анықтамасы: Интеграция  (лат. іntegratіo – қалпына келтіру, толықтыру, іnteger – тұтас, бүтін) – субъектілерді біріктіру, олардың арасындағы байланыстарды орнатып, өзара ынтымақты іс-қимылын құру. [5, 15 б.]

Оқытудағы пәндерді байланыстыру идеясын Ұлы дидакт Я.А. Коменскийдің шығармаларынан көре аламыз: "бір-бірімен байланысты барлық нәрсе үнемі байланысты болуы керек және ақыл, есте сақтау және тіл арасында пропорциянал түрде бөлінуі керек. Адамға үйретілгеннің бәрі шашыраңқы және ішінара емес, біртұтас болуы керек". Интеграцияланған сабақтар білім беру жүйесін қалыптастырудың өзекті және болашағы зор әдіснамалық жолдарының біріне айналуда. Интеграциялық тәсіл балалардың білімділінің тұтастығы мен біліктілігінің айқындылығын меңгертуіне мүмкіншіліктер туғызады. Шетел тілі сабағында бұл тәсілді сабақ жоспарына кіріктіру арқылы шетел тілдерін үйрену үдерісі шәкірттерге тиімді және қызықты екеніне көз жеткізе аласыз, себебі интеграциялық сабақта нақты бір пән бойынша емес, бірнеше пәндер байланысуы. Сол арқылы оқушылардың қызығушылығы мен пәнді меңгеруге талпынысы жоғарылайды. Тек бір ғана пәнмен шектеліп қалмай, орта мектептерде оқылатын басқа да пәндер қосылу тәсілдері арқылы білім алушылардың пәнге деген қызығушылықтарының төмендеуі секілді өзекті мәселелерін шешуге апаратын бағдары деп есептеймін.

Білім берудегі интеграция- білім берудің белгілі бір кезеңінде оқу жүйесі шеңберіндегі жоспардың, әдіс - тәсілдер мен формалардың бөлімдері мен элементтерінің пайдаланып, тәрбиелеу мен білім берудің бірыңғай талаптарына бағынуы.

Интеграция құрылымы мыналарды қамтиды:

• Нысандар;

• байланыстың құрамы (арасын байланыстыратын заттардың атауы);

• байланыстың бағыты (біріншісінен екіншісіне өтетін немесе керісінше ортақ желі). [7, 25 б.]

Интеграция үдерісі белгілі бір құбылыстардың ғылыми көз – қарасының сан түрлі жүйесін жасау нысанында көптеген оқу пәндерінің бір-біріне әсері, кірігуі мен байланысы ретінде қаралады.

Интеграцияланған әдет-ғұрып оқытудың жүйелілігінің дидактиканың негізгі талаптарын жүзеге асырады. Интеграцияланған сабақ барысында жаңа білім, білік және дағдылардың қалыптасуы басқа тәжірибелерге сүйену арқылы жүзеге асырылып отырады, оқыту мазмұны, құралдары мен әдістері кеңейтіледі, жағдайлар әр түрлі, даралап бөлу мүмкіндігі болады. Сан түрлі әдіс тәсілдерді, интеграцияланған сабақтарды білім үдерісіне қосу, процестің тиімділігін өсіреді, себебі бұл өзінше баланы белсендіріп, оны дербесттікке итермелеу арқылы, нақты бір пәнде, соның ішінде шет тілдерін меңгеру кезінде, ғылым мен ілімге деген талпынысын тереңдетіп, кеңеюіне септігін тигізеді.[5, 23 б.]

Шетел тілдерін оқу барысында интеграциялау әдісін қолдану пәндер салаларында және шетел тілдерін үйренуге деген қызығушылығын арттыруға, қоршаған ортадағы кез келген салаларындағы интеграциялық үдерістер кезінде кәсіптік қызметтерге дайындықты қалыптастыруға әкеледі. Шетел тілдерінің өзіне келетін болсақ, көптеген интеграциялық сабақтардың материалында сөйлесім және фонетикалық дағдыларды, лексика мен грамматика дағдыларын қалыптастыруға негіз болады.

Шетел тілін үйрету практикасында интеграциялық сабақтарды енгізу шетел тілдерін оқуға деген ынтасын дамытатын коммуникативті- практикалық және танымдық себептерінің болуына ықпалы зор. Бұл жағдайда мұғалім қарым-қатынастың құралы ретінде шетелел тілдерін оқытуы керек, оның бүткіл міндеттері коммуникативтілік мақсаттарға бағынышты болуы шарт. Интеграциялық сабақтар қарым қатынас дағдыларының қалыптастырушысы және осы қызметтерді жүзеге асуының соңы.

Оқытуды біріктіру-бұл шетел тілдерін оқыту үдерісінде бір-бірімен тығыз байланысты біртұтас тұтастықтың процесі мен нәтижесі. Пәндер арасындағы байланысты нақты, шебер орнатылуы мен пайдалануы балалардың ақыл-ойының жан жақтылығын дамытып, білім үдерісін жаңарту және коммуникативтіпрактикалық бағытты нығайту үшін қажет. Оқытуды біріктіру әр түрлі пәндерден жинақталған білім мен құзыреттілікті біртұтас жобаға байланыстыру, сонымен қатар мақсатқа жету жолында жаңа ілім алуға бағыт бағдар мен жолдар ашылады. Көркем әдебиет, музыка, спорт, өнер ақпараттарына негізде жасалған интеграциялы сабақтар мәдениеттіліктің кілті ретінде тілдердің алатын рөлі мен маңызы зор.

1. Шетел тілдерінде интеграцияланған оқытуды қолдану

Орта мектепте интеграцияланған оқытуды енгізуге көптеген психологиялық, педагогикалық және әдіснамалық факторлар ықпал етеді.

Бастауыш және орта мектепте шетел тілін оқытуды әртүрлі ойын әрекеттері арқылы даярлауға болады.

Көркем, музыкалық, еңбек сияқты қызмет түрлері оларды шетелел тілдерін оқыту үдерісінде біріктірген кезде оқу міндеттерін шешудің құралдарының біріне айналады.

Интеграцияның мақсаты-шетел тілін меңгеру үшін қолайлы жағдайларды қамтамасыз ету, сондықтан әртүрлі қызмет түрлерін интеграциялау жүйесі осы тақырыпты меңгеруді ескере отырып құрылуы керек. Балалар ойын, көркемдік немесе музыкалық әрекеттерге назар аударады, олардың барысында олар шетел тілді қарым - қатынастың құралдарын игереді. Орта сынып оқушылары үшін шетел тіліндегі іс-әрекет оқу құралы арқылы білім берілетін болса да, ойын тәсілін айтпасқа болмайды. Бұл әрекетті ұйымдастыратын мұғалім үшін бұл мақсат, ал онымен біріктірілген әрекеттер оқу құралы болып табылады. Баланың "шетел тілі"пәніне қызығушылық тудыратын ішкі, коммуникативті-танымдық мотиві болуы маңызды. Ол үшін интеграцияланған сабақтар барысында балалардың алдына қызықты міндеттер қойылады. Қарым – қатынастың өмірлік қажеттілігі, пайда болатын коммуникативті мәселелерді шешу қажеттілігі-шетел тілін меңгерудің негізгі қозғалтқыштары.

Орта мектепте интеграцияның келесі нұсқалары мүмкін:

1) тілдік/сөйлеу әрекеті + музыкалық әрекет;

2) тілдік / сөйлеу әрекеті + музыкалық + ойын әрекеті;

3) тілдік/сөйлеу әрекеті + қозғалыс;

4 ) тілдік / сөйлеу әрекеті + қозғалыс + ойын әрекеттері;

5) тілдік/сөйлеу әрекеті + театрландырылған әрекет;

6) тілдік/сөйлеу әрекеті + сурет салу. [10, 53б.]

Бастауыш және орта мектеп жасында айтылу және интонация дағдыларын қалыптастыру фонетикалық жаттығуларды біріктіру арқылы жүзеге асырылады:

1) ойын әрекеттерімен;

2) ашық ойындармен/дене шынықтыру сабақтарымен (сөздер іс-әрекеттермен бірге жүреді), мысалы:

Hands up!

Hands down!

Hands on the hips!

Sit down!

3) музыкамен (ән айтуға арналған дыбыстық және сөйлеу үлгілері, әндерді үйрену): Clap, clap, clap your hands!

Clap your hands together!

4) драматизациямен (пьесалар, сценарийлер);

5)рифмаларды үйренумен;

6) рөлдік ойындармен. [11]

Шетел тілін интеграцияланған оқыту барысында лексикалық дағдыларды қалыптастыру үшін келесі жаттығулар ұсынылады:

1) сөздерді болжау (ойыншықтар, жұмбақтар, суреттер);

2) сурет салу, мүсіндеу, соқырлардың атымен аппликация;

3) физикалық минут (әрекеттерді атау және осы әрекеттер мен командаларды орындау);

4) назар аудару және түсіну үшін ойнау (карточкаларды көтеру, дұрыс немесе бұрыс сөздермен шапалақтау);

5) тақырып бойынша сөздерді, суреттерді таңдау;

6) жарыс;

7) ұсынылған тақырыптар шеңберінде шетел тілінде қарым - қатынастың жасау, пікір - талас. [8, 18 б.]

Балаларды тілдің лексикасына, грамматикасына және фонетикалық жағына үйрету өзара байланысты зерттеледі. Грамматикалық құбылыстардың көп бөлігі түсіндірілмейді немесе жүйеленбейді. Оларды игеру сөйлеушінің коммуникативті ниетін білдіру үшін функционалды түрде қолданылатын сөйлеу үлгілері негізінде жүзеге асырылады.

Өлеңдер, әндер, рифмдер тілдік материалды бекітуге, фонетикалық дағдыларды жетілдіруге, лексикалық және сөйлеу үлгілерін бекітуге көмектеседі. Өлеңді оқығаннан кейін, әдетте, оның лексикалық мазмұны оқушының белсенді сөздігіне енеді.

Өлеңдерді жатқа оқуды әр түрлі әрекеттермен біріктіруге болады және сонымен бірге әр түрлі әдістерді қолдануға болады: өлеңнің сүйемелдеуімен физикалық минут; ән айту; жарыс (рифманы еске түсіріңіз, өлеңде талқыланатын жануарларды мүмкіндігінше атаңыз); мазмұны бойынша шетел тілінде сұрақтар қойыңыз.

Материалды таңдау кезінде қол жетімділік принципін қолдану қажет. Өлең, мағына, сөздер оқушыға түсінікті болуы шарт.

Әндер мен би табиғи қарым - қатынастың кезінде кездесетін шетел тілінің сөздері мен бұрылыстарын үйретеді. Шетел тілдеріндегі сабақтарда мұғалім рөлдік ойын ұсынатын мүмкіндіктерге барынша сүйенеді, сондай-ақ жағдайларды пайдаланады.

Көркемдік іс-әрекет бойынша тапсырмалар (мүсіндеу, сурет салу, аппликация) балалар үшін табиғи жағдайларда тілдік практика мүмкіндігін қамтамасыз етеді. Мұғалім диалог жүргізеді. Сонымен қатар, жеке жұмыс жасай отырып, балаларды тәжірибе алмасуға мүмкіндік беретін құрылымдарды қолдануға үйретеді. Мұғаліммен диалог лексиканы зерттеуді қолдайды. Интеграция орта сынып оқушыларының тиісті деңгейде шетел тілін меңгеруін қамтамасыз етеді. Ағылшын тілі сабақтарында осы тақырыптарды талқылай отырып, сіз оқушылардың Англия немесе Америка туралы көбірек ақпаратқа ие екендігіне және оны ана тіліне қарағанда шетел тілінде жеткізе алатындығына тап боласыз.[15] Туған өлкенің тарихы мен мәдениеті туралы, өлкетану сабақтарында немесе жалпы елдің тарихы мен мәдениеті туралы, тарих, география, әлеуметтік зерттеулер сабақтарында алған белгілі бір білімі болса да, оқушылар бұл туралы шетел тілінде айта алмайды, мүмкін, ең алдымен, сөздік қорының аздығына байланысты, сонымен қатар бұл білімнің талап етілмеуімен Ағылшын тілінің басқа пәндермен байланысы туралы айтатын болсақ, дене шынықтыру және спорт теориясы мен тарихы сияқты пәндерді атап өтпеуге болмайды, өйткені спорт білім беру жүйесінде және оқушылардың өмірінде де ерекше орын алады. Шетел тілінің осы пәндермен байланысын студенттердің белсенді сөздігіне қанша спорт атаулары кіретінін еске түсірсеңіз, дене шынықтыру минуттары көбінесе тілде өткізілетін сабақтардың міндетті кезеңі екенін айтпағанда көруге болады. Мұндай байланысты жүзеге асырудың маңызды тәсілі-жобалар әдісі. Бұл әдіс оқушыларға шетелел тілдерін үйрету үшін белсенді қолданылады. Сондай-ақ, біздің ағылшын тіліндегі сабақтарымызда баяндамалар дайындау үшін презентациялар өте сәтті қолданылады. Оқушылар елтану тақырыптары мен түрлі мерекелерге, әртүрлі спорт түрлерінің даму тарихына арналған қызықты презентацияларды үлкен қызығушылықпен дайындайды, өз спорт түрлері бойынша лексиканы қамтитын тақырыптық сөздіктер мен глоссарийлер жасайды. Топ дауыс беру арқылы ең жақсы жұмыстарды таңдайды, біз бірге орындарды бөлеміз және ерекше ерекшеленгендерді марапаттаймыз. Презентация, жобалар қорғау әдісі арқылы балалардың компьютер сауаттылығына үйретеміз, яғни информатика интеграция пәні болып табылады.

Күрделі кәсіби мәтіндерді аудару кезінде электронды сөздіктерді қолдану да мақұлданады, өйткені сабаққа уақыт үнемделеді және оқушылар ақпараттық технологияларға қосылады.

Пәнаралық танымдық міндеттерді проблемалық сұрақтар, сандық міндеттер, практикалық тапсырмалар түрінде жүйелі қолдану білім алушылардың әртүрлі пәндерден алынған білім арасында байланыс орнату және игеру дағдыларын қалыптастыруды қамтамасыз етеді. Бұл орта кәсіптік білім беру деңгейіндегі оқу орындарында ағылшын тілін оқытудың маңызды даму функциясы болып табылады.

Тұтас ғылыми дүниетанымды қалыптастыру пәнаралық байланыстарды міндетті түрде есепке алуды талап етеді. Тәрбиедегі кешенді тәсіл пәнаралық байланыстардың тәрбиелік функцияларын күшейтті. Бұл жағдайда ағылшын тілінің жаратылыстану және гуманитарлық цикл пәндерімен байланысы нығаяды; білімді беру дағдылары, оларды қолдану және жан-жақты түсіну жетілдіріледі.

Осылайша, пәнаралық-бұл бірқатар пәндердің оқу материалын іріктеуге және құрылымына әсер ететін, студенттердің білімінің жүйелілігін арттыратын, оқыту әдістерін белсендіретін, оқу-тәрбие процесінің бірлігін қамтамасыз ете отырып, оқытуды ұйымдастырудың кешенді формаларын қолдануға бағытталған оқытудың заманауи принципі. Жоғарыда айтылғандардың бәрін қорытындылай келе, ағылшын тілі сабақтарында пәнаралық байланыстарды қолдана отырып, біз студенттердің лингвистикалық қызығушылықтарын дамытуға көмектесеміз, олардың сөйлеу мәдениетін арттырамыз, сауаттылыққа тәрбиелейміз, сонымен қатар ой-өрісті едәуір кеңейтеміз және оқушылардың әмбебап оқу іс-әрекеттерін қалыптастыруға және дамытуға ықпал етеміз деген қорытынды жасауға болады.

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. . Гальскова Н.Д. Теория обучения иностранным языкам: Лингводидактика и методика: учеб. пособие для студ. лингв. ун-тов и фак. ин яз. выс. пед. учеб. завед. / Н.Д. Гальскова, Н.И. Гез. - М.: Издательский центр «Академия», 2008. - С.190-215.

2. Гетманская А. В. Формирование лингвокультурологической компетенции на основе интегрированного курса «английски язык и художествонная культура» (элективный курс для школ с углубленным изучением английского языка): авторерат, диссертация – СПб., 2003.

3. Леонтьев A.A. К определению речевой ситуации // Общая методика обучения иностранным языкам: Хрестоматия / Сост. Леонтьев A.A. М.: Рус. яз., 1991. - с. 161- 162.

4. https://englishlittle.ru

5. https://stud.kz/referat/show/109594