«Алтынбике Бертаева атындағы орта мектеп» КММ

Ағылшын тілі пәнінен оқу-әдістемелік құрал

Ағылшын тіліндегі идиомаларды үйрету

Ағылшын тілі пәнінің мұғалімі: А. Юлдашева

2024 жыл

Мазмұндама

Кіріспе

1. Идиомаларды түсіндіру

1.1 Идиома анықтамасы

2. Идиомалардың ерекшеліктері

3. Идиомаларды оқыту әдістері

4. Идиомалар тізімі

5. Идиомаларды топтастыру

5.1 Жаттығулар

5.2 Сөйлемдермен жұмыс

5.3 Идиомаларды меңгеру сауалнамасы

5.4 Нұсқаулық

Қорытынды

Кіріспе

Идиомалар – бұл тілдің байлығын көрсететін, сөздердің тура мағынасы емес, ерекше мағынасы бар тұрақты тіркестер. Олар тілдің мәдениеті мен тарихын, сондай-ақ, халықтың дүниетанымын бейнелейді. Идиомаларды дұрыс түсіну және қолдану – тіл үйренушілер үшін маңызды дағды, себебі олар сөйлеу мен жазудағы табиғилықты, түсініктілікті және стильді арттырады.

Ұлттық біріңғай тестілеуде (ҰБТ) ағылшын тілі пәнінде идиомалар жиі кездеседі, сондықтан оларды оқушыларға үйрету маңызды. Идиомаларды білу, оқушылардың тілдік дағдыларын дамытуға, сөздік қорын байытуға, және тестілеу кезінде жоғары нәтижелерге қол жеткізуге көмектеседі.

Бұл әдістемелік құралда идиомаларды оқытуға арналған әдістер мен жаттығулар ұсынылады. Оқушыларға идиомаларды үйрету барысында, олардың мағынасын, қолдану контекстін, және сөйлемдерде қалай қолданылатынын түсіндіру қажет. Сонымен қатар, жаттығулар арқылы оқушылардың идиомаларды есте сақтау қабілетін арттыру, оларды практикалық түрде қолдануға үйрету мақсатында түрлі тапсырмалар мен ойындар енгізіледі.

Идиомаларды оқыту – бұл тек тілдік білімді арттыру ғана емес, сонымен қатар, оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту, олардың тілге деген қызығушылығын ояту, және ағылшын тілін тереңірек түсінуге мүмкіндік береді. Осы әдістемелік құрал арқылы оқушылардың идиомаларды меңгеру деңгейін арттыру, тестілеу кезінде сенімділікті нығайту, және ағылшын тілінде еркін сөйлеу дағдыларын дамыту көзделеді.

Идиомалар – тілдің байлығы мен ерекшелігінің маңызды бөлігі. Олар көбінесе мәдени контекстке, тарихқа және халықтың дәстүрлеріне байланысты. Идиомаларды түсіну үшін олардың мағынасына ғана емес, сонымен қатар қолдану контекстіне де назар аудару қажет.

1. Идиомаларды түсіндіру

1. Идиома анықтамасы: Идиома – бұл сөздердің тіркесі, оның мағынасы сөздердің жеке мағыналарынан айырмашылығы бар.

2. Идиомалардың ерекшеліктері:

• Тұрақтылық: Идиомалар әдетте тұрақты сөз тіркестері болып табылады, яғни олардың құрылымы мен сөздер комбинациясы өзгермейді.

• Метафоралық: Көптеген идиомалар метафоралық мағынаға ие, яғни олар нақты бір нәрсені емес, абстрактылы немесе символикалық түсініктерді білдіреді.

• Тілдік мәдениет: Идиомалар әр түрлі мәдениеттердің ерекшеліктерін көрсетеді, сондықтан оларды бір тілден екінші тілге аудару қиын болуы мүмкін.

3 . Идиомаларды оқыту әдістері

• Түсіндіру әдісі: Идиоманы мысалдармен түсіндіру.

• Көрнекілік әдісі: Идиоманың мағынасын суреттер арқылы көрсету.

• Топтық жұмыс: Оқушылар топтарға бөлініп, әр топ өздеріне берілген идиоманы түсіндіруі және мысал келтіруі керек.

4. Идиомалар тізімі:

• "Break the ice" – алғашқы қиындықтарды жеңу (түпнұсқалық мағынасы: мұзды сындыру). Бұл идиома жаңа таныстықтарда немесе қиын жағдайларда қарым-қатынасты жеңілдетуді білдіреді.

• "Bite the bullet" – қиын жағдаймен бетпе-бет келу (түпнұсқалық мағынасы: оқты тістеу). Бұл идиома ауыртпалықты қабылдау немесе қиындықтарға төзу дегенді білдіреді.

• "Kick the bucket" – өлу (түпнұсқалық мағынасы: шелекке тепті). Бұл идиома көбінесе әзіл-оспақ контекстінде қолданылады.

• "Let the cat out of the bag" – құпияны ашу (түпнұсқалық мағынасы: мысықты сөмкеден шығару). Бұл идиома күтпеген ақпараттың жария болуын білдіреді.

• "Hit the nail on the head" – мәселені дәл анықтау (түпнұсқалық мағынасы: шеге басына ұру). Бұл идиома бір нәрсені дұрыс және нақты түсіну немесе айту дегенді білдіреді.

• "Burn the midnight oil" – түнде жұмыс істеу (түпнұсқалық мағынасы: түнде майды жағу). Бұл идиома ұзақ уақыт бойы жұмыс істеуді немесе оқу процесін білдіреді.

• "Piece of cake" – өте оңай нәрсе (түпнұсқалық мағынасы: торттың бөлігі). Бұл идиома жайлы, жеңіл тапсырманы сипаттау үшін қолданылады.

• "Spill the beans" – құпияны ашу (түпнұсқалық мағынасы: бұршақты төгу). Бұл идиома ақпаратты немесе құпияны жариялауды білдіреді.

• "Under the weather" – ауырып қалу (түпнұсқалық мағынасы: ауа-райының астында). Бұл идиома денсаулықтың нашарлауын білдіреді.

• "Cost an arm and a leg" – өте қымбат (түпнұсқалық мағынасы: бір қол мен бір аяқтың құны). Бұл идиома жоғары бағаны білдіреді.

• "Barking up the wrong tree" – қате жолмен жүру (түпнұсқалық мағынасы: дұрыс емес ағашқа үрген ит). Бұл идиома қате ой немесе бағытта болуды білдіреді.

• "Throw in the towel" – жеңілу (түпнұсқалық мағынасы: сүлгіні лақтырып жіберу). Бұл идиома күресте немесе қиындықтарда берілуді білдіреді.

• "The ball is in your court" – енді сіздің кезегіңіз (түпнұсқалық мағынасы: доп сіздің алаңыңызда). Бұл идиома шешім қабылдау немесе әрекет ету жауапкершілігінің сізде екенін білдіреді.

• "Hit the road" – сапарға шығу (түпнұсқалық мағынасы: жолға шығу). Бұл идиома саяхатқа шығу немесе кету дегенді білдіреді.

• "A blessing in disguise" – жаман нәрсенің жақсы жағы (түпнұсқалық мағынасы: жаман бетперде). Бұл идиома бір нәрсенің күтпеген жағымды нәтижесі болуы мүмкін екенін білдіреді.

• "On the same page" – бір пікірде болу (түпнұсқалық мағынасы: бір парақта болу). Бұл идиома адамдардың бірдей түсінікке немесе пікірге ие екенін білдіреді.

• "Caught between a rock and a hard place" – қиын жағдайда қалу (түпнұсқалық мағынасы: тастың және қатты жердің арасында тұру). Бұл идиома екі қиын жағдайдың арасында болуды білдіреді.

• "Once in a blue moon" – өте сирек (түпнұсқалық мағынасы: көк айда). Бұл идиома сирек кездесетін жағдайларды сипаттау үшін қолданылады.

• "Jump on the bandwagon" – трендке қосылу (түпнұсқалық мағынасы: вагонға секіру). Бұл идиома танымал немесе табысты нәрсеге қосылуды білдіреді.

• "Cut to the chase" – негізгі мәселеге көшу (түпнұсқалық мағынасы: қудалауды қысқарту). Бұл идиома ұзақ әңгімеден кейін негізгі ойға көшу дегенді білдіреді.

• "A dime a dozen" – өте көп, арзан (түпнұсқалық мағынасы: он центке он). Бұл идиома бір нәрсенің көп екенін және оның құнының төмен екенін білдіреді.

• "Throw caution to the wind" – абайсыз болу (түпнұсқалық мағынасы: желге сақтықты лақтыру). Бұл идиома қауіпсіздік ережелерін елемеу дегенді білдіреді.

• "Get cold feet" – қорқып кету (түпнұсқалық мағынасы: суық аяқтар алу). Бұл идиома жоспарланған әрекеттен бас тарту немесе қорқу дегенді білдіреді.

• "The elephant in the room" – талқыланбайтын, бірақ маңызды мәселе (түпнұсқалық мағынасы: бөлмедегі піл). Бұл идиома барлығына белгілі, бірақ ешкім айтпайтын мәселені білдіреді.

• "Break a leg" – сәттілік тілеу (түпнұсқалық мағынасы: аяқты сындыру). Бұл идиома өнер көрсететін адамдарға сәттілік тілеу үшін қолданылады.

• "Steal someone's thunder" – біреудің жетістігін өзіне алу (түпнұсқалық мағынасы: біреудің найзағайын ұрлау). Бұл идиома біреудің идеясын немесе жетістігін өз пайдасына пайдалану дегенді білдіреді.

• "Keep your chin up" – оптимист болу (түпнұсқалық мағынасы: иекті жоғары ұстау). Бұл идиома қиындықтарға қарамастан оптимист болуды білдіреді.

• "A penny for your thoughts" – ойларыңызды білу (түпнұсқалық мағынасы: ойларыңыз үшін бір тиын). Бұл идиома біреудің ойларын сұрау үшін қолданылады.

• "In the heat of the moment" – эмоциямен әрекет ету (түпнұсқалық мағынасы: сәттің ыстықтығында). Бұл идиома эмоцияларға беріліп, дұрыс шешім қабылдамауды білдіреді.

• "Throw someone under the bus" – біреуді қиын жағдайға қалдыру (түпнұсқалық мағынасы: біреуді автобус астына лақтыру). Бұл идиома біреуді қауіпке немесе қиындыққа итермелеуді білдіреді.

5. Идиомаларды топтастыру

Тақырыптық топтар:

Эмоциялар

• "Cry over spilled milk" – regretting something that has already happened.

• "Bite the bullet" – facing a difficult situation with courage.

• "Break the ice" – overcoming initial social awkwardness.

Жұмыс

• "Burn the midnight oil" – working late into the night.

• "Hit the ground running" – starting a task with enthusiasm and energy.

• "Get down to business" – to start working seriously.

Достық

• "Bury the hatchet" – making peace after a conflict.

• "A friend in need is a friend indeed" – a true friend is someone who helps you in difficult times.

• "Through thick and thin" – supporting someone in both good and bad times.

Отбасы

• "Blood is thicker than water" – family relationships are stronger than other relationships.

• "Like father, like son" – children often resemble their parents in behavior or characteristics.

• "Home is where the heart is" – a place where one feels comfortable and loved.

Сәттілік

• "Strike while the iron is hot" – take advantage of favorable conditions.

• "Every cloud has a silver lining" – there is something good in every bad situation.

• "When it rains, it pours" – when one bad thing happens, often many others follow.

Сөздер мен әрекеттер

• "Let the cat out of the bag" – revealing a secret.

• "Put all your eggs in one basket" – risking everything on a single venture.

• "Actions speak louder than words" – what you do is more important than what you say.

Уақыт

• "Time flies when you're having fun" – time seems to pass quickly when you're enjoying yourself.

• "The early bird catches the worm" – those who start early have an advantage.

• "Better late than never" – it’s better to do something late than not do it at all.

Денсаулық

• "An apple a day keeps the doctor away" – eating healthy can prevent illness.

• "Burning the candle at both ends" – working too hard and not getting enough rest.

• "Fit as a fiddle" – being in good health.

Тәуекел

• "Take a leap of faith" – to take a risk based on trust or belief.

• "No pain, no gain" – you have to work hard to achieve something worthwhile.

• "The grass is always greener on the other side" – people often think others have it better than they do.

Бұл идиомалар әр түрлі тақырыптарға топтастырылған, және оларды қолдану контекстіне байланысты түсіндіруге болады.

5. Идиомаларды оқыту әдістері

• Түсіндіру әдісі: Идиоманы мысалдармен түсіндіру.

• Көрнекілік әдісі: Идиоманың мағынасын суреттер арқылы көрсету.

• Топтық жұмыс: Оқушылар топтарға бөлініп, әр топ өздеріне берілген идиоманы түсіндіруі және мысал келтіруі керек.

5.1 Жаттығулар

• Тест сұрақтары: Идиомалардың мағынасын анықтау.

Сұрақ 1: What does "Break the ice" mean?
a) To start a conversation
b) To make a mistake
c) To end a relationship
d) To create a problem

Сұрақ 2: What does "Bite the bullet" mean?
a) To avoid a confrontation
b) To face a difficult situation
c) To make a decision
d) To express regret

Сұрақ 3: What does "Kick the bucket" mean?
a) To start a journey
b) To die
c) To lose a game
d) To make a mess

Сұрақ 4: What does "Let the cat out of the bag" mean?
a) To reveal a secret
b) To cause trouble
c) To adopt a pet
d) To clean up

Сұрақ 5: What does "Hit the nail on the head" mean?
a) To guess correctly
b) To make a mistake
c) To understand something precisely
d) To avoid responsibility

Сұрақ 6: What does "Spill the beans" mean?
a) To make a mess
b) To reveal information
c) To cook a meal
d) To plant seeds

Сұрақ 7: What does "Piece of cake" mean?
a) A difficult task
b) A simple task
c) A delicious dessert
d) A celebration

Сұрақ 8: What does "Under the weather" mean?
a) Feeling sick
b) Feeling happy
c) Feeling tired
d) Feeling energetic

Сұрақ 9: What does "Costs an arm and a leg" mean?
a) Very cheap
b) Very expensive
c) Worthless
d) Affordable

Сұрақ 10: What does "Burn the midnight oil" mean?
a) To stay up late working
b) To waste time
c) To enjoy a party
d) To relax

Сұрақ 11: What does "Once in a blue moon" mean?
a) Very frequently
b) Very rarely
c) Every month
d) Every year

Сұрақ 12: What does "The ball is in your court" mean?
a) It's your decision now
b) It's someone else's responsibility
c) It's a tie game
d) It's too late to act

Сұрақ 13: What does "A blessing in disguise" mean?
a) A bad situation
b) A hidden benefit
c) A pleasant surprise
d) A missed opportunity

Сұрақ 14: What does "The best of both worlds" mean?
a) A difficult choice
b) A situation with advantages
c) A compromise
d) A risky decision

Сұрақ 15: What does "Cut to the chase" mean?
a) To summarize quickly
b) To avoid the topic
c) To make a joke
d) To change the subject

Сұрақ 16: What does "Don't count your chickens before they hatch" mean?
a) Don't be overly optimistic
b) Don't make plans
c) Don't trust others
d) Don't celebrate early

Сұрақ 17: What does "A dime a dozen" mean?
a) Very rare
b) Very common
c) Very expensive
d) Very valuable

Сұрақ 18: What does "The elephant in the room" mean?
a) A big problem that is ignored
b) A funny situation
c) A misunderstanding
d) A hidden agenda

Сұрақ 19: What does "To pull someone's leg" mean?
a) To deceive someone playfully
b) To help someone
c) To annoy someone
d) To challenge someone

Сұрақ 20: What does "To throw in the towel" mean?
a) To give up
b) To celebrate
c) To start over
d) To help others

Сұрақ 21: What does "To beat around the bush" mean?
a) To avoid the main topic
b) To be direct
c) To be polite
d) To exaggerate

Сұрақ 22: What does "To get cold feet" mean?
a) To feel nervous
b) To feel excited
c) To feel cold
d) To feel tired

Сұрақ 23: What does "To hit the sack" mean?
a) To go to sleep
b) To start working
c) To leave a place
d) To take a break

Сұрақ 24: What does "To break a leg" mean?
a) To wish someone good luck
b) To cause an accident
c) To fail
d) To perform poorly

Сұрақ 25: What does "To add insult to injury" mean?
a) To make a bad situation worse
b) To help someone
c) To apologize
d) To ignore someone

Сұрақ 26: What does "To be on the same page" mean?
a) To agree with someone
b) To be confused
c) To have different opinions
d) To work separately

Сұрақ 27: What does "To bite off more than you can chew" mean?
a) To take on too much responsibility
b) To eat too quickly
c) To make a small mistake
d) To be overly ambitious

Сұрақ 28: What does "To take it with a grain of salt" mean?
a) To be skeptical
b) To accept everything
c) To ignore advice
d) To be cautious

Сұрақ 29: What does "To be in hot water" mean?
a) To be in trouble
b) To be comfortable
c) To be happy
d) To be relaxed

Сұрақ 30: What does "To have your head in the clouds" mean?
a) To be daydreaming
b) To be focused
c) To be confused
d) To be tired

Жауаптар

1. a

2. b

3. b

4. a

5. c

6. b

7. b

8. a

9. b

10. a

11. b

12. a

13. b

14. b

15. a

16. a

17. b

18. a

19. a

20. a

21. a

22. a

23. a

24. a

25. a

26. a

27. a

28. a

29. a

30. a

2. Сөйлемдермен жұмыс

1. Break the ice: At the party, I told a joke to break the ice.

2. Bite the bullet: I had to bite the bullet and admit my mistake.

3. Kick the bucket: My grandfather always joked about kicking the bucket.

4. Let the cat out of the bag: She let the cat out of the bag about the surprise party.

5. Hit the nail on the head: You hit the nail on the head with your analysis of the situation.

6. Burn the midnight oil: I had to burn the midnight oil to finish my project on time.

7. Cry over spilled milk: There’s no use crying over spilled milk; we need to move on.

8. Bury the hatchet: After years of fighting, they finally decided to bury the hatchet.

9. Under the weather: I’m feeling a bit under the weather today.

10. Piece of cake: The exam was a piece of cake; I finished it in no time.

5.3 Идиомаларды меңгеру саулнамасы

• Сауалнама: Оқушылардың идиомаларды қаншалықты меңгергенін тексеру.

1. Сіз "Break the ice" идиомасын қалай түсінесіз?

   • a) Алғашқы қиындықтарды жеңу

   • b) Судың мұзын бұзу

   • c) Достармен кездесу

2. "Bite the bullet" идиомасы қандай жағдайды білдіреді?

   • a) Тәтті тағам жеу

   • b) Қиын жағдаймен бетпе-бет келу

   • c) Ойын ойнау

3. "Kick the bucket" идиомасының мағынасы неде?

   • a) Жаңа нәрсе бастау

   • b) Өлу

   • c) Саяхатқа шығу

4. "Let the cat out of the bag" идиомасы не туралы?

   • a) Мысықты үйге кіргізу

   • b) Құпияны ашу

   • c) Жаңа дос табу

5. "Hit the nail on the head" идиомасы не білдіреді?

   • a) Мәселені дәл анықтау

   • b) Жұмысқа кешігу

   • c) Көп сөйлеу

6. Сіз "Burn the midnight oil" идиомасын қалай түсінесіз?

   • a) Түнде жұмыс істеу

   • b) Түнде ұйықтау

   • c) Күндіз жұмыс істеу

7. "Bury the hatchet" идиомасы не туралы?

   • a) Жаңа қару сатып алу

   • b) Татуласу

   • c) Соғыс жариялау

8. "Cry over spilled milk" идиомасы қандай мағынада қолданылады?

   • a) Өткенге өкініш білдіру

   • b) Сүт төгу

   • c) Жаңа нәрсе сатып алу

5.4 Нұсқаулық:

• Әр сұраққа дұрыс жауапты таңдаңыз.

• Сауалнаманың нәтижелері бойынша, оқушылардың идиомаларды меңгеру деңгейі анықталады.

Қорытынды

Идиомаларды үйрету – оқушылардың тіл байлығын арттыруға, сөйлеу дағдыларын дамытуға және ҰБТ-да жоғары нәтижелерге жетуге көмектеседі. Идиомалар – бұл тілдің байлығы мен тереңдігін көрсететін ерекше сөз тіркестері, оларды меңгеру оқушылардың ағылшын тіліндегі коммуникациясын жақсартады.

Идиомаларды үйрету барысында оқушылар тек сөздердің мағынасын ғана емес, сонымен қатар олардың контекстте қалай қолданылатынын да түсінеді. Бұл, өз кезегінде, тілдік дағдыларын дамытуға, сөйлеу мәдениетін арттыруға және шет тілінде еркін сөйлеуге мүмкіндік береді.

Осы әдістемелік құралда ұсынылған әдістер мен жаттығулар оқушылардың қызығушылығын арттырып, ағылшын тілін меңгеруге септігін тигізеді. Идиомаларды қолдана отырып, оқушылар өз ойларын нақты әрі түсінікті жеткізе алады, бұл олардың тілдік қабілеттерін одан әрі дамытуға ықпал етеді.

Сондай-ақ, идиомаларды үйрету оқушылардың мәдениетаралық коммуникациясын дамытуға да көмектеседі. Идиомалар әр тілдің мәдениеті мен тарихын көрсетеді, сондықтан оларды меңгеру арқылы оқушылар басқа мәдениеттерді түсінуге және бағалауға мүмкіндік алады.

Осылайша, идиомаларды үйрету – бұл тек тілдік білімді арттыру ғана емес, сонымен қатар оқушылардың жалпы мәдениетінің дамуына, сыни ойлау қабілеттерінің қалыптасуына және әлеуметтік дағдыларын жетілдіруге бағытталған маңызды процесс.