Алаш қозғалысы: ұлт азаттық күрестің жаңа кезеңі

Алаш қозғалысы: ұлт азаттық күрестің жаңа кезеңі

Алаш қозғалысы – қазақ халқының XX ғасырдың басындағы ұлттық жаңғыру мен тәуелсіздікке ұмтылысын білдіретін тарихи құбылыс. Бұл қозғалыс қазақ зиялыларының бастамасымен қалыптасып, елдің саяси, әлеуметтік және мәдени дамуына үлкен ықпал етті. Алаш қозғалысының басты мақсаты – қазақ халқының саяси дербестігін қамтамасыз етіп, ұлттық мемлекеттілікті құру болатын. Бұл идея 1917 жылы құрылған «Алаш» партиясының бағдарламасында көрініс тапты. Алашорда үкіметі құрылып, елді басқарудың демократиялық негіздерін қалыптастыруға ұмтылды. Алаш қайраткерлері білім мен ғылымды дамытуға, ұлттық бірлікті нығайтуға ерекше мән берді.Алаш қозғалысы XX ғасырдың басында қазақ зиялыларының бастамасымен құрылған ұлттық-демократиялық қозғалыс болды. Оның негізгі мақсаты – қазақ халқының саяси және ұлттық дербестігін қамтамасыз етіп, тәуелсіз мемлекеттілікке қол жеткізу еді.

Алаш қозғалысы 1917 жылы Ақпан төңкерісінен кейін ерекше белсенділік танытты. Осы кезеңде Ресей империясының құлауы қазақ зиялыларына өз мемлекеттілігін қалпына келтіруге мүмкіндік берді. 1917 жылдың желтоқсан айында Орынборда өткен II Жалпы қазақ съезінде «Алаш автономиясы» жарияланып, уақытша үкімет – Алашорда құрылды.

Қозғалыстың басты мақсаттары:

• Қазақ халқының ұлттық тәуелсіздігін орнату;

• Қазақ жерін отарлық езгіден қорғау және оның тұтастығын сақтау;

• Білім мен ғылымды дамыту, ұлттық мектептер мен жоғары оқу орындарын ашу;

• Демократиялық және құқықтық негіздегі мемлекет құру;

• Қазақ қоғамын заманауи, өркениетті жолға бағыттау.

Алаш қозғалысының жетекшілері – Әлихан Бөкейхан, Ахмет Байтұрсынұлы, Міржақып Дулатұлы, және басқа да ұлт зиялылары қазақ халқының азаттығы үшін күресті. Алайда Кеңес үкіметі орнағаннан кейін Алаш қайраткерлері қуғын-сүргінге ұшырап, олардың еңбектері ұзақ жылдар бойы назардан тыс қалды.

Дегенмен, Алаш идеясы қазақ халқының тәуелсіздікке деген ұмтылысының символына айналды. Тәуелсіз Қазақстан бүгінгі күні Алаш қайраткерлерінің аманатын орындап, ұлттық мемлекеттілікті нығайту жолында еңбек етуде. Алаш қозғалысы – халқымыздың бостандық жолындағы маңызды тарихи кезеңдерінің бірі.