Тақырыбы: Алаш Ұлттық идеясының тұжырымдамалық негіздері

Қазақ халқының тарихындағы аса күрделі кезеңдердің бірі – ХХ ғасырдың басы. Бұл тұста халық бодандықта өмір сүріп, әлеуметтік-экономикалық жағдайы ауыр болды. Осы тарихи жағдайда ұлттық санасы оянған қазақ зиялылары елді отарлық езгіден құтқарып, тәуелсіз мемлекет құруды басты мақсат етті. Олар құрған саяси ұйым – Алаш қозғалысы, ал олардың идеялық тұғыры – Алаш ұлттық идеясы болды.

Алаш идеясы – қазақ халқының азаттығы мен бостандығын аңсаған, ұлттық болмысты сақтап, өркениетті ел қатарына қосуды көздеген ұлы мұрат. Оның маңызы тек өткен ғасырда емес, қазіргі тәуелсіз Қазақстан үшін де айрықша.

Алаш зиялыларының арманы – қазақ елін тәуелсіз мемлекет дәрежесіне жеткізу еді. Олар ұлттың саяси еркіндігі, мемлекеттіліктің құрылуы және халықтың әлеуметтік жағдайының жақсаруы үшін күресті. Осы мақсатта мына қағидаттар негізге алынды:

Ұлттық тәуелсіздік – Қазақ халқы өз тағдырын өзі шешуі тиіс.

Демократия – Заң үстемдігі, халық билігі, еркін сайлау, азамат құқығының теңдігі.

Әділеттілік – Әлеуметтік теңдік, әділ жер бөлу, халықтың тұрмысын жақсарту.

Білім мен ғылым – Халықтың өркендеуінің негізгі күші – ағарту ісі мен оқу-білім.

Ұлттық мәдениет – Тіл, дін, дәстүрді сақтау, рухани құндылықтарды дамыту.

Алаш идеясының құрылымдық негіздерін бірнеше салаға бөлуге болады:

Саяси негізі – Қазақ қоғамын демократиялық жолмен дамыту, мемлекеттік билікті халық сайлаған өкілдер арқылы жүргізу.

Құқықтық негізі – Әрбір азаматтың құқығы мен еркіндігі қорғалуы тиіс, сот әділдігі үстемдік етуі керек.

Әлеуметтік негізі – Жер ең маңызды байлық ретінде халық игілігіне берілуі қажет. Әлеуметтік әділеттілік барлық тапқа бірдей болуы керек.

Мәдени-рухани негізі – Ұлттық бірлікті нығайту, қазақ тілін мемлекеттік тіл дәрежесіне көтеру, салт-дәстүрді сақтау.

Білім беру негізі – Халықты сауаттандыру, жаңа білім мен ғылымға жетелеу, ұлттық интеллигенцияны қалыптастыру.

Алаш қозғалысы қазақ халқының саяси тарихында демократиялық жолмен мемлекет құруға ұмтылған алғашқы ұлттық қозғалыс болды. Ол қазақ халқының өзін-өзі басқару құқығын, ұлттық мүддесін қорғауды басты орынға қойды. Бұл идеялар сол заманда толық жүзеге аспаса да, қазақтың тәуелсіздік туралы арманын айқындап берді.

Алаш ұлттық идеясы бүгінгі таңда өзінің өзектілігін жойған жоқ. Тәуелсіз Қазақстанның басты құндылықтары – егемендік, демократия, ұлттық мәдениеттің дамуы – Алаш зиялыларының армандарымен сабақтасып жатыр. Бүгінгі таңда Алаш мұрасы:

Тәуелсіздікті нығайтуға;

Ұлттық бірлікті сақтауға;

Білімді, мәдениетті қоғам құруға;

Демократиялық мемлекет қалыптастыруға жол көрсететін бағдар болып табылады.

Қорытынды

Қорытындылай келе, Алаш ұлттық идеясының тұжырымдамалық негіздері – ұлттық тәуелсіздік, демократиялық даму, әлеуметтік әділеттілік, білім мен ғылымға ұмтылу және мәдени-рухани құндылықтарды сақтау болып табылады. Бұл идеялар ХХ ғасыр басында туғанымен, олардың мәні бүгінгі күні де аса маңызды.

Алаш мұрасы – тек өткеннің тарихы емес, ол болашаққа бастайтын жол, ұлтты ұйыстыратын құндылық. Сондықтан әрбір жас ұрпақ Алаш идеясының мәнін түсініп, оны өмірлік ұстанымға айналдыруы тиіс.